Nazari a Kan Bambance-Bambancen Da Ke Tsakanin Wakokin Gargajiya Da Na Zamani, Bincike Na Musamman Na Wakokin Sarauta Na Alhaji Musa Danƙwairo Da Na Gama-Gari Na Aminu Ladan Abubakar (Alan Waƙa) – 2 Babi Na Farko

ƘUNSHIYA

1. Shafukan Farko

2. Babi Na Ɗaya

3. Babi Na Biyu

4. Babi Na Uku

5. Babi Na Huɗu

6. Babi Na Biyar

Wannan kundin binciken an samar da shi ne domin samun shaidar takardar karatun digiri na farko a Sashen Nazarin Harsunan Nijeriya, Tsangayar Karatun Digiri, Kwalejin Ilmi Da Ke Gumel, Kulawar Jami'ar Bayero, Kano.

NAZARI A KAN BAMBANCE-BAMBANCEN DA KE TSAKANIN WAƘOƘIN GARGAJIYA DA NA ZAMANI, BINCIKE NA MUSAMMAN NA WAƘOƘIN SARAUTA NA ALHAJI MUSA ƊANƘWAIRO DA NA GAMA-GARI NA AMINU LADAN ABUBAKAR (ALAN WAƘA)

NA

ISAH MUHAMMAD KAWU
Lambar Waya: 07047484384

BABI NA DAYA

GABATARWA

1.0 Gabatarwa

Waƙa kowace iri ce; ta baka da rubutacciya, ta wuce duk inda ake tunanin ta dangane da isar da saƙo ga waɗanda ko inda ake son isar da saƙon. Shi ne ya sa ma idan har ana so a isar da saƙo cikin sauƙi kuma nan da nan to, a yi amfani da hanyar isar da saƙo ta waƙa.Wannan ba ya rasa nasaba da daɗin sauraro da take da shi wanda da haka ta tsere wa abokan tagwaicinta a adabi wato labaran zube da da wasan kwaikwayo. Da waƙa a kan faɗakar tare da gargaɗi da nasiha da gyaran hali da hangen nesa, ko a yi wa al'umma hannunka-mai-sanda dangane da wasu al'amuran duniya, wato a sa mutum ya fahimci kura-kuransa da kansa domin ya gyara. Da waƙa a kan yi wa mutane wa'azi cewa su daina wasu ayyukan ashsha su himmatu wajen aikata halaye na gari waɗanda al'umma mai tasowa za ta koya.

Haka kuma, da waƙa ake ilmintar da waɗanda basu san wasu wasu abubuwan ba, daga baya su sami sanin abin, domin ya yi musu amfani a zamantakewarsu ta duniya wani lokacin ma har da ta Lahira. Akasari a kan yi waƙa ne domin samun abin masarufi, a zuga dakaru domin gusar da tsoro da fargaba na ƙin ja da baya daga zukantan mayaƙa. Sannan a kan yi waƙa ne domin haɓaka tsarin sarauta da duk wasu abubuwan da suka dangance ta tare da haɓaka haɓaka ayyukan jarumai da cusa wa al'umma son su a cikin zukatansu da bayyana yadda ake gudanar da su.

Daga ƙarshe, mawaƙan gargajiy\a da na zamani sukan nuna kwarewa da naƙaltar harshen da suke yi wa waƙa da shi ta hanyar yin luguden kalmomi da ƙarangiya da siffanta abubuwa tare da kamanta su, da amfani da baƙin kalmomi da aiwatar da dabaru da sanabe da ke ƙara wa waƙoƙinsu armashi da zaƙi da sa ƙarsashi mai shiga jiki.

1.1 Matsalolin Bincike

Kamar yadda ma'anar kalmar ke nuni ta "matsala" na nufin irin cikas ɗin da na ci karo ko fuskanta da su a yayin da na fara gudanar da wannan binciken . A duk lokacin da na samu kaina a cikin irin wannan aikin na binciken, to lallai wajibi ne nasan zan ci karo da wasu matsaloli da zasu iya kawo min tangarɗa ko tarnaƙi ga wannan aikin kafin na kai ga nasara wato kafin na kammala shi. A lokacin da zan fara gudanar da wannan kundi sai da na yi hasashen fuskantar barazanar wasu matsaloli kamar haka:

Da farko dai, bincike a kan shaharren mawaƙi, wanda yake baya raye a duniya a yau wato ya rasu. To da akwai matsaloli da dama wanda duk mai nazari zai iya fuskanta wajen gudanar da wannan bincike ballantana ma a ce tauraruwar mawaƙin tana haskawa loko da saƙo a faɗin ƙasar Hausa; kuma ga shi yanzu baya nan rai ya yi halinsa, abu ne da zai fuskanci matsaloli da yawa ta ɓangarori mabambanta waɗanda za su iya hana ruwa gudu ta ko'ina.

Kasancewar mawaƙi Alhaji Musa Ɗankwairo ya rasu kuma yana daga cikin mawaƙan da zasu haska min hanyar da zan gudanar da wannan aikin na binciken kuma ga shi bani da bansan ko da mutum ɗaya ba a cikin ƴan uwa na kusa da na nesa ta yadda zan so na zauna da su ko na ƙira su ta wayar hannu domin na samu ƙarin bayani sosai daga wajensu, faruwar hakan ta kawo min tasgaro ko tsauko a wannan aikin binciken.

Shi kuma mawaƙi Aminu Abubakar Ladan idan ƙira shi wayarsa ba kasafai take shiga ba idan na yi sa'a ta shiga ma ba sosai yake ɗaga baƙuwar lamba ba ballantana ya ɗaga ya amsa, ni kuma bani da wani makusancinsa mace ko namiji waɗanda suke da alaƙa ko dangantaka ta jini da shi wanda zan ziyarce su domin su yin jagoranci wajen na je na samu Aminu Alan domin na samu bayanai gamsassu a wajensa.

Sannan bincike a kan shahararrun mawaƙan Hausa na gargajiya da na zamani musamman Alhaji Musa Ɗankwairo da Aminu Abubakar Ladan, mawaƙa ne da ba za a taɓa mantawa da su ba a ƙasar Hausa. Domin kuwa kamar shi marigayi Alhaji Musa Ɗankwairo a da da yanzu duniya ta shaida ya taka muhimmiyar raya wajen raya adabi da al'adu tare da bunƙasar harshen Hausa musamman a fagen waƙoƙin sarauta da na jama'a sannan shi kuma mawaƙin zamani Aminu Ala yana taka rawa a fagen waƙoƙin gama-gari na kowa da kowa gwargwadon iko da hikimarsa..

Haka zalika waɗannan mawaƙan su ne mutanen da zasu yi min jagoranci wajen gudanar da wannan aikin nawa ya tabbata, amma babbar matsalar da na fara tunkara ita ce; kafin a samu takamaiman littattafan da suka yi magana a kan tarihinsu an ɗauki lokaci, amma yanzu cikin ikon Allah an fara samu wasu daga cikinsu.

Daga ƙarshe aiwatar da gagarumin aiki irin wannan a kan kari, abu ne da zai ci lokuta masu tsawo. A lokacin da zan fara gudanar da wannan aikin na fuskanci cewa lokaci ba zai iya yin halinsa wato rashin samun ishasshen lokaci abu ne da kan iya yawo wa aikin koma baya sannan aiki a kan mawaƙan gargajiya da na zamani abu ne da yake buƙatar zurfin aiki kafin a cimma manufa. Don haka karamci ko rashin zurfafa bincike abu ne da zai ƙawo babban nakasu ga wannan aikin.

1.2 Dalilin Bincike

Da akwai dalilai masu tarin yawa, da suka sanya na zaɓi wannan batu a matsayin wanda zan gudanar da bincike a kansa, ga wasu daga ciki.

i.                    Maƙasudin da ya sa zan yi wannan binciken shi ne domin ya zama min dole saboda a ƙoƙarin da nake wajen ganin na amshi takardar shaidar kammala karatun digirin farkona a tsangayar nazarin Hausa a Kwalejin ilmi ta jahar Jigawa da ke Gumel, reshen Jami'ar Bayero (BUK).

ii.                  Domin a gano bambance-bambancen da ke tsakanin waƙoƙin gargajiya da na zamani musamman a waƙoƙin Alhaji Musa Ɗankwairo da na Aminu Abubakar Ladan.

iii.               Domin a bayyana wa ƴan baya musamman ɗalibai da manazarta wajen share musu fili da ƙarfafa musu gwiwa domin su san yadda zasu san ƴan bambance-bambancen da ke tsakanin waƙoƙin gargajiya da na zamani musammani waɗanda suka shafi bincikena.

iv.               Domin a jawo hankalan ɗalibai da marubuta da su ƙara ƙaimi wajen nazarin waƙar gargajiya da ta zamani.

1.3 Manufar Bincike

Manufa kan taimaka wajen fuskantar inda za a dosa a fagen nazari. Manufar wannan binciken su ne:

i.                    Saboda a zai taimaka wa ɗaliban da su ke nazartar Hausa ta ɓangaren adabi su san ire-iren bambance-bambancen da ke tsakanin waƙoƙin gargajiya da na zamani musamman na waƙoƙin Alhaji Musa Ɗankwairo da na Aminu Abubakar Ladan.

ii.                  Saboda a ɗaga darajar adabi wajen fito da ire-iren bambance-bambancen da ke tsakanin waƙoƙin gargajiya da na zamani.

iii.               Saboda a bayyana wa ɗalibai da manazarta da kuma sauran al'umma wajen basu haske kan nazari a kan bambance-bambancen da ke tsakanin waƙoƙin gargajiya da na zamani.

1.4 Muhimmancin Bincike

Wannan bincike za a gudanar yana da matuƙar muhimmancin gaske ga duk wani ɗaliban Hausa da sauran al'ummar Hausawa gaba ɗaya, manyan muhimman abubuwan da suka sa zan yi wannan binciken su ne:

i.                    Domin a nuna wa ɗalibai da manazarta da sauran al'umma wata sahihiyar hanya ta bincike wanda za su ji ɓi wajen gudanar da wasu batutuwa da suka shige musu duhu ko rashin cikekken sani akansa don ƙarfafa musu gwiwa akan yadda za su na aiwatar da bincikensu.

ii.                  Domin a nuna wa ɗalibai wajen gano bambancen da ke tsakanin waƙoƙin gargajiya da na zamani musamman na waƙoƙin Alhaji Musa Ɗankwairo da na Aminu Abubakar Ladan.

iii.               Domin a nazarci bambancen-bambancen da ke tsakanin waƙoƙin gargajiya da na zamani na Alhaji Musa Ɗankwairo da na Aminu Abubakar Ladan.

Haƙiƙa waƙoƙin gargajiya da na zamani suna da matuƙar muhimmanci ga rayuwar Hausawa musamman a ƙasar Hausa wajen inganta rayuwar al'umma. Ina fatan wannan binciken da zan yi zai amfanar da ɗaliban ilmi da manazarta da sauran al'umma wajen ƙara musu haske a kan bambance-bambancen da ake samu a tsakanin waƙoƙin.

1.5 Hasashen Bincike

Bayan kammaluwar wannan bincike, ana sa ran kundin nan zai bayyana irin darajar ɓangaren adabi da ya ke da shi a idon duniya. Sannan ana hasashen binciken nan zai fito da bambance-bambancen da ake samu a tsakanin waƙoƙin gargajiya da na zamani.Binciken zai bayyana wa ɗaliban ilmin harshen Hausa da maruba waƙoƙi wajen share musu hanya da ba da su kwarin gwiwa da ƙara ƙaimi da jawo hankalansu na sanin bambance-bambancen da suke a tsakanin waƙoƙin sarautar gargajiya da na zamani.

1.6 Tambayoyin Bincike

Waɗannan tambayoyin su ne za su taimaka wajen gudanar da binciken:

i.                    Shin wannan binciken zai gano bambance-bambancen da ake samu a tsakanin waƙoƙin gargajiya da na zamani?

ii.                  Shin wannan binciken zai taimaka wajen fito da ire-iren bambance-bambancen da ake samu a tsakanin waƙoƙin gargajiya da na zamani?

iii.               Shin wannan binciken zai bayyana wa ɗalibai da manazarta da sauran al'umma alaƙar da ke tsakanin waƙoƙin gargajiya da na zamani?

1.7 Farfajiyar Bincike

Wannan binciken kacokan ɗinsa zai duba nazari ne a kan bambance-bambancen da ke tsakanin waƙoƙin gargajiya da na zamani, bincike na musamman akan wasu daga cikin waƙoƙin sarauta na Alhaji Musa Ɗankwairo da na zamani na gama-jama'a na Aminu Abubakar Ladan.