Hausa Language Academic Website

Friday, 15 June 2018

Harshe Da Adabi: Adon Harshe A Cikin Wak'ar K’alubale Ta Alhaji Ak'ilu Aliyu (5)

https://www.amsoshi.com/about-us/

 

NA


FATIMA ISAH RAHAMA


SAMIRA SHEHU HAMZA


LUBABATU ALIYU



SASHEN HAUSA TSANGAYAR HARSUNA, KWALEJIN ILIMI DA K’ERE-K’ERE TA GWAMNATIN TARAYYA DA KE GUSAU, JAHAR ZAMFARA.


OKTOBA, 2017


https://www.amsoshi.com/tuntubi-masu-gudanarwa/

 

Babi na Hud’u


4.0.1 Tsokaci a kan Marubucin Wak’ar K’alubale


Wak’ar K’alibale dai Ak’ilu Aliyu ne ya rubuta ta, kuma shi Ak’ilu Aliyu sananne ne, kuma shi asalinsa mutumin k’asar Kabi ne a k’aramar hukumar Jega ta jihar Kebbi. An haife shi a Unguwar K’aurar Lailai a Jega ta jihar Kebbi a cikin watn Muharram, a shekarar 1918. Ya fara karatun Alk’ura’ani a wajen Mahaifinsa wanda aka fi sani da malam Aliyu Madaha saboda shi ma’abucin Ishiriniya ne. bayan rasuwarsa a lokacin Ak’ilu yana d’an shekara kamar sha biyu, sai ya ci gaba da d’aukar karatu a wajen su Alhaji Mukhtar Tsoho da Mal. Muhammad d’an Takusa da Mal. Ban-Allah da kuma mal. Abdulmumini, inda ya fara karatun ilimi yana da kamar shekara sha biyar, ya fara Kano. Yana zuwa neman ilimi da sana’a yana komawa, har dai ya k’ware da zama sosai a Kano d’in, Babban malaminsa na ilimi shi ne Mal. Mahmuda da malam Salga shaihinsu na d’arik’ar Tujjaniyya kuwa shi ne malam Salga. A zaman Ak’ilu a Borno inda ya yi shekara ashirin da uku, ya yi siyasa da k’arfinsa da hazak’arsa. Jaka kuma ya ci gaba da neman ilimi da yad’a shi har ya rasu.

Ta fannin wak’a kuwa Ak’ilu tun yana yaro ya fara tsara ta, kusan ko yaushe kuwa a cikin halin k’ulla ta yake shi kansa bai san iyakar wak’ok’in da ya shirya ba, saboda yawa sun ‘bace amma ba su kasa dubu.

Bayanin da kuma samu a cikin littafinsa na Fasaha Ak’iliyya ya nuna muna cewa, Alhaji Ak’ilu Aliyu ya shahara wajen shirya wak’a, haka kuma an dad’e da sanin wak’ok’insa, daga na addini  da na gargad’i har zuwa na siyasa don kuwa an buga wasu a littafi, wad’ansu kuma a jaridu. Sau da yawa a kan ji shi a gidajen rediyo wasu wak’ok’in kuma akan ji su a fayafan garmaho. A lokacin da yana raye yakan shira wak’a musamman idan an gayyace shi a wani babban taro. Ak’ilu ba ‘boyayye ba ne a wajen ma’abuta karatun wak’ok’i na zamani wato rubutattu.

4.0.2 Nazarin Wak’ar K’alubale ta Ak’ilu Aliyu


Kamar dai yadda aka riga aka sani wajibi ne ga dukkan mai nazarin wak’a kowace iri ce ya kamata ya dubi wad’annan abubuwa da suke yin jagora wajen gudanar da nazarin kamar dai jigo da salo da sauran abubuwan da wak’ar take da su. Wannan ma haka za a yi har sai kwalliya ta biya kud’in sabulu.

4.0.3 Jigon Wak’ar K’alubale


A wak’ar Ak’ilu Aliyu ta K’alubale da muka nazarta mun gano cewa Jigon wannan wak’ar dai shi ne “Ilimi”.

Galibi idan mai rubutu bai fito a fili ya fad’i jigon wak’arsa ba to mai nazari yakan yi la’akari da wasu muhimman kalmomin fannu da wak’a ta k’unsa don ya gane inda aka dosa. Wannan ya ba mu damar zak’ulo babban jigon wannan wak’ar ta amfani da wannan hanyar. Ga kuma hujjar daga wak’ar:

Baiti na (9)  “Ina magana kan ilmu ne

A nan k’unshin sa na walwale?”

          Ko shakka babu idan mutum ya kalli baitocin wak’ar zai ga cewa duk ILIMI take magana a kai, kamar dai yadda za a gani a gaba cikin warwarar jigo da zai biyo baya.

4.0.4 Warwarar Jigon Wak’ar .


                  Anan za a yi sharhi ne kan Jigo gaba d’ayansa. Za a duba shi dangane da jawaban jigo, da kuma abin da wak’ar ta fad’a a tak’aice. To amma muhimmin abin shi ne za a duba lungu-lungu na wak’ar dangane da jigo tare da k’arin bayani daga dukkannin abin da za a iya danganta wak’ar da shi. Misali ana iya kawo k’arin bayani don kafa hujja da misalai daga Alk’ur’ani, Hadisi, littattafai, muk’alu, da ra’ayoyi iri daban-daban da dai sauran bayanai da za su taimaka wajen gane abin da wak’ar ta k’unsa da inda aka dosa. ‘Dangambo, (2007:16)

A d’an tunaninmu a nan mai nazari yake da babban aiki kuma ja! Domin ana son ya tsattsafe bayanan da wak’ar ta k’unsa ya fito da su daki-daki. Sannan kuma yana da kyau a kalli wak’ar d’aka da waje wato dangantakar wak’ar da Alk’ur’ani Mai Tsarki ko Hadissai ko wani tarihi na musamman ko ambaton ayyukan ci gaba, ko wata magana mai matuk’ar muhimmanci, da dai duk abin da mai sharhi zai iya gano asalinsa ta fuskar wak’a. Ashe ke nan ana son a yi nazarin k’wak’wab ga wak’ar. Wannan fili ne na fad’in fahimtar mai nazari dangane da abin da ya gano game da wak’ar da yake sharhi a kai.

A nan za a yi sharhi na gaba d’aya tare da fitowa da sak’wannin wannan wak’a daki-daki domin ganin yadda abin yake wakana.

Saboda muhimmanci ilimi da marubucin yake gani da irin rik’on sakainiyar kashin da mutane suke yi masa shi ya zaburar da marubucin ya shirya wannan wak’a don ya ankarar da mutane da su tashi tsaye don su mayar da hankali ga nemansa. Ga dai yadda abin yake a wannan wak’ar ta K’alubale.

Yanzu bari mu mayar da homa ruwa don ganin iya abin da za mu kamo na wannan sharhin da ya k’unshi Jigo da Gajerce shi da Warware shi. Ga yadda abin yake.

A baiti na 1-3 Ak’ilu ya jefa tambaya ga mutane ta tatsuniyar kacici-kacici, ko zai samu mai iya amsa masa tambayarsa. Ga dai misalin yadda abin yake:

  1. K’ulun k’ulufit abu dunk’ule,


K’alau na k’ale k’alubale.

  1. Kacinci-kacinci: Meye abin,


Dake yad’o kuma dunk’ule.

  1. ya watsu ya barbazu tattare,


da ressa ga shi a mulmule.

Wad’annan baitukan ko shakka babu suna d’auke da tambayoyi irin na cikin tatsuniyar kacici-kacici. Kuma su wad’annan tambayoyi da Ak’ilu ya jefa, ya sani sarai ba wanda zai iya amsa masa su don haka sai ya k’ulla zaren wak’arsa ta hanya bayar da amsar da kansa.

A baiti na 4-8 kuwa marubucin ya ci gaba da nuna wa mutane abin da ya kyautu su yi a kan neman ilimi. Ga dai yadda abin yake a cikin wak’ar.

Kadan ka ture zuciya,

                   Da ilmu ake k’alubale.

Abin da ya kyautu da mu mu yi,

                   Mu himmatu kar mu kashangale,

Mu k’yale bukata kowace,

                   Cikin ilmi mu shugulgule.

          A Ofis ko a cikin sito,

                   A kowane gu ya mak’alk’ale.

          Mu je mu tsaya mu fito da shi,

                   Mu jajjawo shi mu k’wak’wale.

A nan Alhaji Ak’ilu ya nuna wa mutane abin da ya kyautu su himmatu ga nema wato ilimi.

A baiti na tara kuwa nan ne ya fito da jigon wak’ar k’arara. Ga dai abin da yake fad’a:

Baiti na (9)  “Ina magana kan ilmu ne

A nan k’unshin sa na walwale?”

          Ko shakka babu idan mutum ya kalli wannan baiti wak’ar zai ga cewa ILIMI take magana a kai.

Baiti na 10 -17 marubucin yana ya ci gaba da bayyana wa mutane illar rashin ilimi da makomar marar ilimi. Ga dai abin da yake cewa:

  1. Kadam ba ilmu gare ka ba,


                   Ba ka cure ba, ka dunk’ule.

  1. Ba ka Shafa ba ka lailaye,


                   Ba za ka nad’a ba, ka mulmule.

  1. Kadam ba ilmu gare ka ba,


                   Cikin sha’ani kai ne bale.

  1. Kana kallo a yi ban da kai,


                   Ganinka da ji ka dabalbale.

          14 Bak’ar magana a yi ma ka ji,

                   A dole ya zan ka dak’ile.

  1. Rashin ilimi in yai duk’u,


                   Ba a ga fara ba a dunk’ule.

          ............................................................

                   ..........................................................

          Da jin wad’annan baitoci mutum zai fahimci illar rashin ilimi. Kuma duk abin da marubucin ya fad’a yana faruwa ga maras ilim..

Haka kuma a baiti na 18-45 marubucin ya ci gaba da kiran mutane da su hankalto su mayar da hankali wajen neman ilimi kada su yi k’asa a guiwa. In da yake cewa:

Kiran mu nake jama’a mu ji,

                   Mu amsa kar fa mu dak’ile.

          Mu tashi mu mik’e kyam tsaye,

                   Mu nemi sani mu fi’ittile.

          Ina wani in ba ilmu ba,

                   Da in lamari ya dagule.

          Ya kwakkwa’be ya dabalbale,

                   Yana nema ya jagwalgwale.

          Wa zai tsamo shi ya fidda shi,

                   Irin rikicinsa ya walwale?

          Marar ilimi dattijo ne,

                   Irin na biri mai d’ankwale.

          Cikin zarafin assha da tir,

                   Marar ilimi ya zak’alk’ale.

          Akwai zak’in baki garai,

Marar ma’ana da yawa tule.

Da jin wad’annan baitukan mutum zai gane cewa, ana kiransa ne ga ya dage ya nemi ilimi. Tunda marubucin ya kawo fa’idoji na ilimi kuma ya kawo illoli na rashinsa.

A k’arshen baitocinsa ya zo da marufin wak’a duk da cewa bai yi amfani da mabud’i ba. Ga dai abin da yake cewa a baiti na 47-48:

A wannan garnannan buki,

                   Na wak’ok’i k’alubale.

          Salamu aikum sai bad’i,

                   Ak’ilu Aliyu ya hamdale.

A wad’annan baituka kuwa, da ji za a gane cewa wak’ar ta zo k’arshe. Tun da marubucin ya fad’a cewa sai bad’i kuma ya ce ya hamdale.

4.0.5 Gajerce Jigon Wak’ar K’alubale


        ‘Dangambo (2007:15) ya ce, “A nan wurin za a bi wak’a a tak’aice baiti bayan baiti ana tak’aita abin da mawak’i yake fad’a. Za a yi haka ba tare da yin sharhi, bayyana ra’ayi ko wani dogon bayani ba. Misali ana iya cewa a baiti na 1-3 ya k’unshi yabon farawa, baiti na 4-9 ya k’unshi gabatar da Jigo.

Idan aka yi la’akari da abin da magabata suka fad’a dangane da Gajerce Jigo za a ga cewa, wannan wurin yana buk’atar a fito da hoton bayanin wak’ar a tak’aice ana iya d’aukar d’iya ko baitoci na wak’ar rukuni-rukuni a fito da muhimman abubuwan da take magana a kai.

        Anan wurin za a bi wak’a a tak’aice baiti bayan baiti ana tak’aita abin da marubucin wak’ar ya rubuta/fad’a. Za a yi haka ba tare da yin sharhi ko bayyana ra’ayi ko wani dogon bayani ba. Ga dai yadda abin yake a wak’ar K’alubale.

  1. A baiti na 1-3 marubucin ya jefa tambaya ga masu sauraro ta fuskar tatsuniyar kacici-kacici.

  2. A baiti na 4-8 kuwa marubucin ya shiga kira da tunatarwa ga al’umma da su dage wajen neman ilimi.

  3. Shi kuwa baiti na 9 a cikinsa ne marubucin ya bayyana jigo wak’arsa.

  4. A baiti na 10-17 marubucin ya ri bayanin makomar marsa ilimi.

  5. A baiti na 18 zuwa 46, marubucin ya mayar da hankali ga bayanin alfanun ilimi da kuma alfanu samun sa. Haka kuma duk a cikinsu ya zu da bayanai na illar rashin ilimi.

  6. A baiti na 47-48 ya rufe wak’arsa. Duk da cewa marubucin mai bi hanyar da aka sani ba wajen bud’e wak’arsa, amma a k’arshe ya zo da salon rufe wak’ar.


4.0.6 Amfani da Adon Harshe.


kafin mu shiga cikin bayanin ya dace mu san mene ne “Ado” sannan Mene ne “Harshe”?

        Mene ne Ado: Ado dai kamar yadda muka sani ana danganta shi da kwalliya, ko wani abu maikyau.

Shi kuwa Harshe: Baiwar da Allah ba d’an Adam ta amfani da harshe ita ce ta bambanta shi da sauran halittu. Allah ya halicci d’an Adam ya kuma ba shi harshe ya rik’a yin sadarwa. Da harshe ne mutum ko mutane suke sadarwa a cikin sauk’i. Babu wata hanya wadda dabba yake amfani da harshe yayin da yake sadarwa. Wannan ya sa d’an Adam ya yi wa sauran halittun duniya zarra.

Idan aka ce mutum ya san harshe to ana nufin yana iya yin magana da harshen jama’a su fahimce shi, su kuma idan suka yi magana ya fahimce su. Wato dai mutum ya bayyana tunaninsa da ke cikin rayuwarsa a fili ta hanyar amfani da sautukan magana har mutane su gane abin da yake k’ok’arin bayyanawa, ke nan za a ce ya san harshe.

Akwai abubuwa da dama da ke tattare ga sanin harshe, wad’anda idan aka ce mutum ya san harshe to ana nufin ya san dukkan abubuwanan. Su dai wad’annan abubuwan sun had’a da:

  1. Sanin kowane harshe ya k’unshi sanin sautukan wannan harshe. Wato mai magana ya san sautuka mallakar wannan harshe da yake magana da shi.

  2. Sani yadda za a furta sautukan wannan harshe.

  3. Sanin tsarin sautukan wannan harshe.


Sanin yadda za a danganta sautukan wannan harshe da ma’ana.

Kamar dai yadda muka fad’a a baya cewa Adon Harshe shi ne, “karkatar da wani zance daga sifarsa ta asali zuwa wata sifa ta daban amma yin hakan ya kasance ta hanyar amfani da kwalliya ko tamka ko mutuntarwa ko k’arangiya ko almci ko kuma jirwaye. (Shiply: 1970)”.

A wannan wak’a ta k’alubale Alhaji Ak’ilu Aliyu ya yi k’ok’ari sosai don kuwa babu wani baiti da bai d’auke da adon harshe tun daga baiti na farko har zuwa baiti na k’arshe. Ga dai yadda abin yake.

4.0.6.1 Salon Adon Harshe a wak’ar K’alubale.


Ga dukkan alamu dai Adon Harshe ya k’unshi dukkan salailan da muke da su. Kasancewar salo a matsayin gishirin kowane rubutu da kuma zantutuka ya sa muka kalle shi a matsayin adon. Adon Harshe dai kamar yadda L.M. Amin (2014) ya ruwaito daga Shiply (1970) cewa karkatar da wani zance daga sifarsa ta asali zuwa wata sifa ta daban amma yin hakan ya kasance ta hanyar amfani da kwalliya ko tamka ko mutuntarwa ko k’arangiya ko almci ko kuma jirwaye. Wannan ya fito k’arara cewa kenan adon harshe shi ne salo”.

  1. Salon K’arangiya


A wannan wak’ar ta K’alubale marubucin ya yi amfani da salon k’arangiya. K’arangiya dai ita ce sassark’a kalmomi bisa ga tsari mai ma’ana da d’aukar hankali.

Ak’ilu ya yi amfani da salon k’arangiya a baiti na d’aya (1) da kuma   baiti   na arba’in da shida (46). Misali.

  1. K’ulun k’ulufit abu dunk’ule,


          K’alau na k’ale k’alubale.

  1. Shak’wab da lak’wab da na kammale,


          A yau za ai ta a daddale.

A wad’annan baitoci mutum zai iya fahimtar wasu karmomi da aka sassark’a bisa ga tsari mai ma’ana aka tayar da baiti.

  1. Salon Siffantawa


Salon siffatawa dai kamar yadda malamai suka fad’a cewa shi ne siffanta wani abu da wani daban.

A wannan wak’a Ak’ilu ya siffata mutum marar ilimi da dabba biri ga dai abin da yake fad’a:

  1. Marar ilimi dottijo ne,


Irin na biri mai d’ankwale.

Anan marubucin ya danganta mutum marar ilimi da dabba biri. Haka kuma marubucin da k’ara da siffanta ilimi da abin da ke yad’o kuma ga shi a dunk’ule, kuma ya watsuwa da ykuma bazu. Ga dai abin da yake fad’a:

  1. Kacici-kacici me ye abin?


                   Da ke yad’o kuma dunk’ule.

  1. Ya watsu, ya barbazu tattare,


Da ressa ga shi a mulmule.

A nan marubucin ya yi amfani da salon tatsuniyar kacici-kacici ya kuma danganta ilimi da wasu abubuwa masu dunk’ulewa da masu watsuwa da masu yad’uwa da bazuwa.

  1. Salon Abuntarwa


Salon abuntarwa dai salo ne da ake amfani da shi wajen siffatan mutum ko dabba da wani abu na daban wanda ba mutum ba kuma ba dabba ba.

A nan marubucin ilimi ne ya abuntar duk da cewa ilimi ba mutum ba ne kuma ba dabba ba. Ga dai yadda abin yake a misali.

  1. Kadam ba ilmu gare ka ba,


                   Ba ka cure ba, ka dunk’ule.

  1. Abuntar Abuntarwa.


Wannan nau’in salo shi kuma yana bayani ne a kan yadda mawak’i ko marubuci ya d’auki wani abu na daban ya sauya masa sifa zuwa wani abu wanda ba bagirensu d’aya ba ko yanayinsu d’aya ba. Misali

A ofis ko a cikin sito,

          A kowane gu ya mak’alk’ale

A nan marubucin ya yi amfani da salon abuntar Abuntarwa ya mayar da ilimi wani abu da ake iya ta’bawa kamar da yanar gizo, ko wani haki da ake iya gani a ta’ba. kamar dai yadda aka gani a cikin baitin sama cewa wai a kowane gu ya mak’alk’ale.

  1. Yin Tambaya a Ciki Wak’a


Marubucin ya yi amfani da salo mai jan hankali yayin da ya gwama tambaya a cikin wak’arsa duk da cewa ba wani yake jira ya amsa masa tambayar ba. Ga dai misalin yadda abin yake.

          Ina wani in ba ilmu ba,

                   Da in lamari ya dagule.

          Ya kwakkwa’be ya dabalbale,

                   Yana nema ya jagwalgwale.

          Wa zai tsamo shi ya fidda shi,

                   Irin rikicinsa ya walwale?

A wad’annan baitukan marubucin ya yi amfani da salo mai jan hankali yayin da ya jefa tambaya ga masu karatun wak’arsa, duk kuwa da cewa ba jira yake a amsa masa ba.

  1. Salon Habarce/Bayar da Labari.


Wannan nau’in salo dai marubuta wak’ok’i suna amfani da shi domin su yi kwalliya ga wak’arsu, kuma su fizgi hankalin mai sauraro. A wannan wak’a ta ‘K’alubale’ Alhaji Ak’ilu ya yi amfani da irin wannan nau’in salo. Misali

 

          Cikin zarafin assha da tir,

                   Marar ilimi ya zak’alk’ale.

          Akwai zak’in baki garai,

Marar ma’ana da yawa tule.

A nan idan muka lura za mu ga cewa marubucin yana bayar da labari ne na marar ilmi. Inda yake fad’a cewa, duk wani lamari na ci gaba ba a ganin marar ilmi a ciki. Kuma shi marar ilmi yana da zak’in murya, wato yana iya shirya wa mutum bayanin k’arya ko ya yi k’ari a cikin bayaninsa.

 

https://www.amsoshi.com/contact-us/

 

 

 

https://www.amsoshi.com/about-us/

 

https://www.amsoshi.com/tuntubi-masu-gudanarwa/

 


Babi Na Biyar


5.0.1 Jawabin Kammalawa


Alhamdulillah wannan bincike da muka gudanar a nan ne za a kawo k’arshensa saboda nan ne za mu biyo da jawabinmu na kammalawa tare da fad’in duk wani abu da ya gudanar a cikin wannan bincike. Kamar dai yadda za a gani.

Baya ga babi na d’aya da babi na biyu wad’anda suke su abin da ake gudanarwa a ciki bai shafi gundarin aiki ba.

A babi na gaba kuwa an yi tsokaci a kan ma’anar wak’a kuma an kawo muhimman sassan nazarin wak’a kamar su jigo da nau’o’insa kamar babba da k’arami wato k’ananan jigogi. Haka kuma an yi bayani a kan salo duk a cikin wannan babin na uku. Bayani a kan Marubucin wak’ar wato Alhaji Ak’ilu Aliyu shi ma yana a cikin wannan babi, yayin da muka fad’a cewa, shi Alhaji Ak’ilu Aliyu asalinsa mutumen k’asar Gwandu ne kuma shi an haife shi a wani gari da ke jihar Kebbi a yau wato Jega. Haka kuma ya tashi a garin Kano ya kuma yi karatunsa a can ya yi aure, ya kuma rubuta wak’ok’i masu yawa, daga ciki kuma har da wannan wak’a da muke nazari a kai.

A babi na hud’u kuwa nan ne muka yi bayani a kan nazarin wak’ar wato kamar wad’annan muhimman sassa na nazarin wak’a sai muka yi amfani da su muka d’an yi sharhi a kan wak’ar. An gano babban jigon wak’ar inda har aka ce babban jigon shi ne “Ilmi”. Kuma an yi warwarar jigon wak’ar, yayin da aka bi ta dalla-dalla ana bayyana jigogin da take d’auke da su. Haka kuma an gajarce jigonta ana bayyana shi baiti bayan baiti har inda wak’ar ta k’are. Duk a cikin wannan babi an kuma kalli saloda nau’o’insa kana aka duba yadda yake gudana acikin wak’ar. An kuma yi hakan ne saboda ganin ita wannan wak’a dukkan salon da ke cikinta na “Adon Harshe” ne.

A babi na biyar kuma nan ne na tattara dukkan abin da aka yi aka zuba shi a cikin jawabin kammalawa sannan aka biyo da shawarwari, kamar dai yadda aka gani.

5.0.2. Shawarwari


A matsayinmu na masu nazarin harshen Hausa muna ba duk wanda zai yi nazari a wannan fanni shawara cewa, in dai ya ci karo da kundin nan kuma in har binciken nasu yana da alak’a da namu da su yi k’ok’arin d’orawa daga inda muka tsaya kar su kwashe d’ai wannan ba ya taimaka wa nazari. Kamar yadda muka dage muka za’bo taken da wani bai ta’ba yi ba muka yi shige –shige har muka tattaro bayanan da suka gina wannan kundin ya zama abin karatu ga wasu to lallai suma ya zama wajebi su dage don su samar da wani abu mai amfani, ba wai su kwashe abin da wasu suka yi ba.

 

 

 

MANAZARTA


https://www.amsoshi.com/contact-us/

Ratayen Wak’ar “K’alubale” Ta Alhaji Ak’ilu Aliyu.


Wak’ar “K’alubale”

K’ulun k’ulufit abu dunk’ule,

K’alau na k’ale k’alubale.

Kacinci-kacinci: Meye abin,

Dake yad’o kuma dunk’ule.

ya watsu ya barbazu tattare,

da ressa ga shi a mulmule.

Kadan ka ture zuciya,

Da ilmu ake k’alubale.

Abin da ya kyautu da mu mu yi,

Mu himmatu kar mu kashangale,

Mu k’yale bukata kowace,

Cikin ilmi mu shugulgule.

A Ofis ko a cikin sito,

A kowane gu ya mak’alk’ale.

Mu je mu tsaya mu fito da shi,

Mu jajjawo shi mu k’wak’wale.

Ina magana kan ilmu ne

A nan k’unshin sa na walwale?”

Kadam ba ilmu gare ka ba,

Ba ka cure ba, ka dunk’ule.

Ba ka Shafa ba ka lailaye,

Ba za ka nad’a ba, ka mulmule.

Kadam ba ilmu gare ka ba,

Cikin sha’ani kai ne bale.

Kana kallo a yi ban da kai,

Ganinka da ji ka dabalbale.

Bak’ar magana a yi ma ka ji,

A dole ya zan ka dak’ile.

Rashin ilimi in yai duk’u,

Ba a ga fara ba a dunk’ule.

Kiran mu nake jama’a mu ji,

Mu amsa kar fa mu dak’ile.

Mu tashi mu mik’e kyam tsaye,

Mu nemi sani mu fi’ittile.

Ina wani in ba ilmu ba,

Da in lamari ya dagule.

Ya kwakkwa’be ya dabalbale,

Yana nema ya jagwalgwale.

Wa zai tsamo shi ya fidda shi,

Irin rikicinsa ya walwale?

Marar ilimi dattijo ne,

Irin na biri mai d’ankwale.

Cikin zarafin assha da tir,

Marar ilimi ya zak’alk’ale.

Akwai zak’in baki garai,

Marar ma’ana da yawa tule.

A wannan garnannan buki,

Na wak’ok’i k’alubale.

Shak’wab da lak’wab da na kammale,

A yau za ai ta a daddale.

Salamu aikum sai bad’i,

Ak’ilu Aliyu ya hamdale.

 

https://www.amsoshi.com/2018/06/15/harshe-da-adabi-adon-harshe-a-cikin-wakar-kalubale-ta-alhaji-akilu-aliyu-3/

No comments:

Post a Comment