Hausa Language Academic Website

Sunday, 5 November 2017

Falsafar ‘Daurin Auren Maguzawa

Amsoshi

Ibrahim Abdullahi Sarkin Sudan  Ph.D


Sashen Koyar da Harsunan Nijeriya,


Jami’ar Usmanu ‘Danfodiyo, Sakkwato.


E-main: ibrasskg@gmail.com


Lambar Waya: 0803 6153 050


Mak’alar da aka gabatar a taro   k’ara   wa   juna   sani wanda Cibiyar     Nazarin     Hausa, Jami’ar Usmanu Danfodiyo, Sakkwato ta shirya a ranar 19    ga    Satumba,    2012.


 

 

 

 

 

1.0       GABATARWA


A duk lokacin da mutane suka aminta su zauna a wuri d’aya kuma su gudanar da rayuwa bai d’aya to za su samar da wad’ansu hanyoyi na gudanar da wannan rayuwar gwargwadon bukatun su ko kuma irin fahimtar da suka yi wa rayuwar. Hak’ik’a duk wani tunani da al’uma za su yi na shimfid’a rayuwarsu ba zai rasa dalili na wasu fa’idoji ko alfanu da za su samu ba. Hakan kuwa yana iya kasancewa wata kariya ce gare su ko kuma waraka daga wani abu da yake muzguna musu. Nazarin irin wannan rayuwa yana ba da damar fito da hikimomin da ke k’unshe a cikin su ko da kuwa ba shi ne ainihin dalilin samar da wannan al’adar ba.

 

Mak’asudin wannan nazari shi ne k’ok’arin fito da falsafar da ke k’umshe a d’aurin auren Maguzawa. ‘Dora al’umar Maguzawa a wannan nazari yana da alak’a da tunanin cewa, d’aurin auren nasu ya yayo abubuwa masu jan hankali da sosa zuciya da mamaki musamman da yake sun sa’ba wa abin da aka saba da shi na d’aurin auren Hausawa (Musulmi). Wane irin tunani ke cikin d’aurin auren na Maguzawa?  Wannan ita ce tambayar da wannan nazari ya yi k’ok’arin amsawa.

 

2.0       FASHIN BAK’I


A taken wannan nazari, akwai wasu muhimman kalmomi guda biyu da suke bukatar sharhi ga mai karatu. Wannan fasalin zai yi k’ok’arin fashin wad’annan kalmomi domin a bayar da haske.

 

2.1       ‘Daurin Aure:


Wata al’ada ce mai muhimmanci da ake gudanarwa a al’umomi da yawa na duniya wadda ke bayar da damar sakewa don kawar da sha’awa da taimakon juna tsakanin mace da namiji. Ita wannan al’adar takan bukaci gudanarwar mutane baya ga mace da namijin da suke son k’ulla wannan dangantakar. A tak’aice, had’uwa ne na mutane da ake yi don a gudanar da wasu ayyuka da za su had’a mace da namiji a matsayin ma’aurata, sa’banin zamantakewar dabbobi. ‘Daurin aure, ginshik’i ne da ya fi kowane muhimmanci daga cikin ginshik’an aure wanda rashin sa yana iya haifar da matsaloli da gur’bacewar nasaba.

 

https://www.amsoshi.com/2017/10/20/mene-ne-bori-fashin-bakin-maanarsa-cikin-taskar-harshe-adabi-da-alada/

 2.2      Maguzawa:


Su ne Hausawan asali wad’anda ba Musulmi ba, masu gudanar da rayuwarsu ta hanyar bin tanadin da aka yi a al’adunsu da addininsu na gargajiya. (Krusius 1915, Fletcher 1929, Ibrahim 1982, Yusuf 1986, Kado 1987, Safana 2001, Akodu 2001, Malumfashi 2002, ….)

 

3.0       ‘DAURIN AUREN MAGUZAWA


‘Daurin aure shi ne matakin k’oli daga cikin matakan auren Maguzawa. Aure bai ta’ba k’ulluwa da kuma kar’buwa a al’umar Maguzawa ba tare da an yi shi ba. Don haka, al’ada ta yi masa kyakkyawar tanadi. Maguzawa sukan yi d’aurin aure ne a k’ofar gidan iyayen amarya. Abin alfahari ne a d’aura wa mace (budurwa) aure a k’ofar gidan iyayenta maza. Haka kuma dattijai masu shekaru daga  cikin dangin uba su ke da alhakin d’aura wa budurwa aure.

 

Sa rana na daga cikin shirye-shiyen d’aurin auren Maguzawa. Akan sa rana ta musamman wadda ake d’ammahar mutane za su sami sukunin halarta. Kaiwa ga matsaya dangane da ranar d’aura aure yakan biyo bayan shawarwari ne tsakanin iyayen amarya da masu alhaki daga dangin ango. An fi yin irin wannan buki a lokacin rani, wato lokacin da ba a ruwan sama, kuma ba a aikin gona.

 

Ba kamar wasu al’adu na Maguzawa ba, d’aurin aure sake yake ga duk mai sha’awar halarta maza da mata, babba da yaro. Wannan ne ya sa ake yin sa a fili, gindin wata itaciya ko itatuwa. Tsarin zama a wajen d’aurin auren Maguzawa bai ba da damar kowa ya zauna inda yake so ba. Mata sukan zauna gefe d’aya, dattijai maza gefe d’aya, samari ‘bangaren su daban, yara kuma da nasu gefen. Dangane da lokaci kuma, an fi yin d’aurin auren da rana, duk da yake akan sami masu yi da safe ko bayan rana ta fad’i.

 

Da yake taro ne na buki da farin ciki, iyayen amarya sukan tanadi abincin da za a ci da giyar da za a sha wajen wannan bukin. Haka su ma dangin ango sukan zo da abinci iri-iri wad’anda za a ci baya ga abubuwan da al’ada ta d’ora musu na kayan d’aurin aure. Duk wanda ke da wata alak’a ta jini ko ta sanayya da amarya ko ango sukan nuna k’arfin dangantakar ne ta hanyar kawo gudunmuwa na abinci ko dabbobi a lokacin irin wannan bukin. Abin alfahari ne ga Bamaguje a ci abinci da nama har a bari a muhallin d’aurin aurensa.

 


  • Kayan ‘Daurin Aure




 

Al’adar Maguzawa ta yi tanadin kayayyaki daban-daban wad’anda ake d’ammahar iyayen ango (wad’anda za su kar’bar masa aure) su zo wannan muhalli da su ko kuma a kawo su kafin ranar d’aurin auren (gwargwadon tanadin da al’ada ta yi). Wad’annan kayayyaki sukan bambanta daga wuri-wuri. Ga misali wasu muhallan Maguzawa a jihar Katsina:



































MUHALLIKAYAN ‘DAURIN AURE
Maguzawan K’wank’iSukan bukaci a kawo tulunan giya da ’ya’yan gaud’e. Idan uban amarya ya riga ya mutu to za a ce su zo da d’an akuyar maraici. Haka  kuma in uwa ta mutu to, akuyar maraicin za a kawo.
Maguzawan LezumawaGiya ake kawowa da tabarmi da kuma goro in akwai. Haka kuma idan ba kud’i ana iya biyan dukiyar auren da akuya.
Maguzawan Gidan BakwaiSukan nemi a zo da kaji hud’u. Daga cikinsu a sami jan zakara da jar shirwa,  da kaza mai jan gaba. Haka kuma za su zo da rago mai kwalli. Wad’annan dabbobi ba za a yanka su ba sai bayan amarya ta tare da kwana bakwai. Za a yi abinci mai yawa. Ba wanda zai ci sai amarya da ango sun ci sun k’oshi sannan a kawo wa sauran jama’a.
Maguzawan Gidan GwarzoIdan iyayen yaron maharba ne za su zo da gatari da ’yar baka na k’arfe. Haka kuma za a zo da tunkiya wadda take a matsayin dukiyar aure. Bayan kwana biyu da d’aura aure ake yanka tunkiyar a yi abinci a ba jama’a su ci. Za a zo da kaji guda biyu da d’an akuya. Idan amaryar gidansu tsafin Bagiro ake bauta wa, za a ce dangin ango su zo da d’an akuya daban. Wannan d’an akuyan na tsafin gidan ne. Haka ma za a kawo wani d’an akuya daban wai na rik’on gida. Wannan d’an akuyar shi za a yanka, amarya ta k’etare jinin a daidai k’ofar gida a lokacin da za a kai ta gidan miji.
Maguzawan Gidan Bakori

 
Iyayen ango za su zo d’aurin aure ne da tulu hud’u na giya da awaki guda biyu da kaji guda biyu da dukiyar aure da kud’in kalwa da kud’in mai. Awakin nan da kaji na dangin uwa da dangin uba ne.
Maguzawan KaibakiTunkiya suke kar’ba a matsayin dukiyar aure. Uwa mak’unshiya za a ba ta akuya, haka shi ma uban rik’o. Za a kawo lèfé na kaba da akuya d’aya wadda za a yanka amarya ta k’etare jinin.
Maguzawan Kainafara

 
Za  a kai bak’in d’an akuya da sabon másássábí da kibiya biyu. (‘Daya mai kunne biyu, d’ayan kuma mai kunne d’aya) da tulunan giya hud’u zuwa goma sha biyu. A hannun uban amaryar wad’annan kaya za su kwana kafin ranar d’auri aure.

 


  • Fuskokin da Lafuzzan ‘Daurin Auren Maguzawa




 

Bambancin wurin zaman Maguzawa yakan kawo ’yan sauye-sauye ga yadda ake ainihin d’aurin auren. Wannan ne ya samar da fuskoki daban-daban na yadda ake tabbatar da mallakar mace ga namiji a matsayin matar aure. Ga wasu daga ciki.

3.2.1    Amfani da K’asa


Bayan jama’a sun taru ana ta cin abinci ana ba’a, can da rana sai a kira wakilan ango da na amarya su nemi aure. Bayan tsohon da zai d’aura auren ya tabbatar sun nema an ba su, kuma sun kawo duk kayan da al’ada ta tanada, sai ya tara k’asa a wuri d’aya. Ya sami wata ‘yar sanda ya rik’e. Zai d’aga murya yadda kowa zai ji, ya ce:

“Ni Wane (ya ambaci sunansa) na d’aura auren Wane da Wance in ga  d’an babban bura-uban da zai raba.”

 

Sai ya bugi k’asar nan da sandar da ke hannunsa tim. Haka zai yi har sau uku. Yana k’arewa sai a yi gud’a a ci gaba da shagali.

 

3.2.2    ‘Damar


Bayan dangin ango sun kawo kayan d’aurin auren da aka bukata, za a sami wani dogon kara ko sanda a ba wani ya tashi tsaye ya rik’e. Tsohon da zai d’aura auren yana zaune zai ce wa mai rik’e da karan:



































Mai d’aura aure:Hango mini ’ya’ya.
Mai rik’e da kara:(zai juya ya dubi arewa) Arewa ’ya’ya ga su nan sun taho zuwa d’akin Wance (ya ambaci sunan amaryar). Wanda ya raba auren nan ya fad’a rijiya mai gaba d’ari.

 
Mai d’aura aure:Duba mini kudu.
Mai rik’e da kara:(zai juya ya kalli kudu) Ka ga kudu k’asa kaza, ga rak’uma nan sun taho zuwa d’akin Wance.

 
Mai d’aura aure:Duba mini gabas.
Mai rik’e da kara:Daga k’asa kaza (ya ambaci k’asar) ga arziki nan na   zinare ya taho zuwa d’akin Wance.

 
Mai d’aura aure:Hango mini yamma.
Mai rik’e da kara:Yamma k’asa kaza ga shanu nan sun taho zuwa d’akin Wance.

 

Daga nan sai mai d’aura auren ya d’auki kibiya da ruwan fartanya ya buga su yi k’ara kyan-kyan-kyan, ya ce:

“Ni Wane (ya ambaci sunan sa) na d’aura auren Wane da Wance ba d’an kutumar babakeren babban buran uban da zai raba wannan auren sai wanda ya kwana da uwarsa. A nan duniya ba ta da wani miji in ba Wane ba.”

 

Yana fad’ar haka sai a yi ihu, a yi gud’a a goce da kid’a, a ci gaba da shagali.

 

3.2.3    Amfani da Kibiya ko Ruwan Fartanya


Bayan an gama cin abinci sai dattijai su had’u a wata inuwa don a d’aura aure. Za a gaya wa jama’a kowa ya natsu za a d’aura aure. Sai wani tsoho daga cikin dangin amarya ya d’auko kibiya ya buga a jikin ruwar fartanya ko ya saka ruwan fartanya a cikin k’ota/’bota ya ce:

“Daram! Na d’aura auren wane da wance in ga d’an abu kazar uwar da zai raba.”

 

Yana fad’ar haka sai mata su rausa gud’a, makad’a  su goce da kid’a a ci gaba da kad’e-kad’e har wani lokaci.

 


  • K’alubalantar ‘Daurin Aure




Idan aka lura, dukkan lafuzzan da aka yi amfani da su a fasalin da ya gabata  zagi ne na fitar arziki. Ba mahaluk’in da zai hak’ura idan an k’unduma masa zagin muddin dai yana da hankali. A wasu lokutan akan sami wanda zai tara kai ya d’auki zagin, ya ce ya raba auren. Nan take zai gaya wa jama’a dalilansa ta hanyar ambaton wani abin kunya da ya ta’ba faruwa ga d’aya daga cikin ma’auratan ko zuri’ar da suka fito. Misalin irin wannan abin kunyar sun had’a da tarihin sata ko kwartanci ko ragganci da dai makamantan haka. Wasu sukan yi wannan yunk’uri ne na hana auren domin su huce takaicin rashin tuntu’bar su a lokacin hidimar neman aure ko tsayar da miji a matsayin su na ’yan’uwa.  Haka kuma zai iya kasancewa wata dama ce mutum ke samu na bayyana ra’ayi musamman idan al’ada ta k’argama masa takunkumin shigowa ko bayar da shawara. Da zarar dattijai sun bincika suka tabbatar da k’orafin nasa, ana iya fasa auren, a sallami jama’a.

 


  • HIKIMOMIN ‘DAURIN AUREN MAGUZAWA




4.1       Girmama Gabaci


            A d’aurin auren Maguzawa, dattijai masu manyan shekaru ko magabata daga dangin amarya aka aminta da su d’aura aure. Wannan ya fito da muhimmamcin tunayin fifita yawan shekaru a wajen gabatar da duk wani lamari. Akwai fahimtar cewa, babba shi ya san jiya ya san yau. Shi ya kamata a sa gaba wajen gudanar da duk wani abin alheri muddin dai ana son ganin albarkar abu. Hausawa na cewa, ‘babban yatsa ko ba ya cin tuwo, ya iya ‘bara malmala.

https://www.amsoshi.com/2017/10/20/barkwanci-a-matsayin-kafar-samar-da-zaman-lafiya-a-tsakanin-alummu-nazari-daga-wasannin-barkwancin-katsinawa-da-gobirawa/

 

 

4.2       Fa’idar Za’ben Muhallin ‘Daura Aure


            ‘Daura auren Maguzawa a k’ofar gidan iyayen amarya na asali wani d’aukaka ne ga mace da nuna wa jama’a tana da asali kuma ba shegiya ba ce. A duk lokacin da Bamaguje ya ga ana neman ko shawarar wajen d’aura aure, zai fahimci akwai lauje cikin nad’i. A tak’aice ba tabbacin kyakkyawar nasaba ga amarya.

 

4.3       Gitta Ashar a Lafuzzan ‘Daurin Aure


Lafuzzan d’aurin auren Maguzawa masu d’auke da manyan kalmomin ashar (wad’anda ba Bamagujen da ke sha’awar a k’unduma masa su) wata kariya ce ga d’orewar auren. Duk wanda ya yi niyyar k’ulla wani makirci na raba auren saboda wani son rai ko ra’ayi, ya tuna da zagin da aka k’unduma ko aka gitta, sai ya yi tunanin irin kallon da al’uma za ta yi masa na d’aukar wannan ashar. Wannan tamkar wata kariya ce ga d’orewar aure.

 

4.4       Isharar Had’a Mace da Namiji


            Duk da sanin Maguzawa a matsayin mutanen da ba su kar’bi saukakken addini ba, wanda hakan ya sa suke bayyana al’amari kai tsaye, wannan bai sa tunanin su na kunya ya gushe ba. Maimakon a fito da amarya da ango tsirara a bainar jama’a a had’a su don nuna an d’aura aure, sai suka sakaya ta hanyar soka ruwan fartanya a cikin ‘bota, ko kuma had’a abubuwa biyu da za su nuna an had’a mace da namiji. Ana iya kwatanta wannan da kimiyyar zamani. Misali idan ana son wutar lantarkli ta maka sai an had’a wayoyi biyu wad’anda ake d’auka a matsayin mace da namiji. A tak’aice dai wannan ishara da aka yi tamkar wani lasin ne aka ba mace da namiji don su kusanci juna ba tare da an zarge su da yin ‘batanci ba.

 

4.5       Damar Fito da Aibin Ma’aurata


            Yanayin d’aurin auren Maguzawa yana k’unshe da wata hikima da ta bayar da dama ga dangi su fito k’arara bainar jama’a don nuna aibin ma’aurata da k’yamar had’a zuri’a. Kamar yadda bayani ya gabata (3.3) wannan wata hikima ce ta tsarkake zuri’a da bayar da ’yanci ga dangi su tsoma baki a kan abin day a shafi ’yan’uwa na zumunci. Haka kuma irin wannan yakan taimaka wajen Kyautata halayen mutane da tsoron barin baya da k’ura.

 

 

4.6       Yi wa Dangantaka Fatar Alheri


            A al’adar d’aurin auren da aka kira d’amar  (3.2.2) an nuna wata hikima da nuna fatar alheri ga ma’aurata. Duk da yake kowa ya san ba abubuwan da aka hango za su zo ga ma’aurata ba, albarka ce ake nema na samun arziki da zuri’a da duk wani abin alherin a zamantakewar auren. Jahilcin Maguzawa bai k’argama musu takunkumin rashin tunanin fatar alheri ga ma’aurata ba.

 

4.7       Koyar da Tarbiyya


            Tsarin yadda ake zama a muhallin d’aurin auren Maguzawa, wani darasi ne da ke koyar da tarbiyya a al’uma. Kowane rukuni na mutane an tanadi su zauna da sa’o’insu. A tunanin Maguzawa, ya sa’ba wa hankali mata da maza su cakud’e ana jin shirmen da ake furtawa musamman idan giyar da aka sha ta fara aiki. Wannan ya fito da tunanin nan na Hausawa da ke nuna  kowace k’warya da abokiyar ‘burminta.

           

  • Damar Nuna Zumunci


Irin taruwar da ake yi a muhallin d’aurin auren Maguzawa; da hidimar da ake yi da mutane musamman na tanadar musu abinci; da damar saduwa da ake yi da juna musamman mutanen da suka  fito daga wurare daban-daban wata hanya ce ta k’ara dank’on zumunci. Haka kuma irin wannan had’uwa yana iya ba da damar k’ulla wani zumuncin na aure ko k’awance da dai makamantan su.

           

5.0       NADEWA


Ba gurin wannan nazari ba ne ya yi k’ok’arin zak’ulo al’adun da ke takin sak’a da rayuwar Hausawa ta yanzu ba. Tunanin kawai a nan shi ne wad’anne hikimomi ke tattare da al’adar Bamaguje na tsara hidimomin d’aura aure kamar yadda yake a gargajiyance? Sakamakon wannan nazari ya tabbatar muna da cewa, in ban da ’yan abubuwan da ba a rasa ba na lafazi, da shan abin da ke gusar da hankali, da kuma k’aga wa rayuwa abin da ba saukakke daga Mahalicci ba, to ana iya cewa rayuwar Maguzawa abin sha’awa ne. Hak’ik’a wannan nazari ya k’ara bayar da hujjojin da za a iya dogaro da su na dalilan saurin kar’bar Musulunci ga Hausawa. Babu shakka idan da za a d’ora falsafar da aka tatso a lamarin d’aurin auren Maguzawa a mizanin awon kyawawan d’abi’u da suka kamata al’uma ta samu, da an ba su lambar yabo.

 

 


  • MANAZARTA




 

Abu, M. (1985) “Al’adun Aure da Canje-canjensu a Katsina,” Kundin Digirin farko (B.A. Hausa),  Jami’ar Sakkwato.

 

Akodu, A. (2001), Arts and Crafts of the Maguzawa and some Educational Implications. Gaskiya Corporation Limited. Zariya – Nigeria.

 

Alhassan, H. da Sauransu (1982), Zaman Hausawa (Babu Mad’aba’a).

 

Anchau, M. D. (1986), “Tasirin Zamani Da Illolinsu Kan Al’adun Auren Hausawa A Lardin Zazzau, Kundin Digiri na farko (B.A. Hausa), Jami’ar Sakkwato.

 

Fletcher, D. C. (1929) “The Kai-na-Fara.” Extract from Re-assessment  Report on ’Yand’aka District, Katsina Emirate, Zaria Province. M. P. No K. 8833 National Archives and Monuments, Kaduna.

 

Gennep, A. V. (1960) The Rites of Passage The University of Chicago Press, USA.

 

Gwarjo, Y. T. da  wasu  (2005)  Aure a Jihar Katsina Hukumar BincikenTarihi Da Kyautata Al’adu ta Jihar Katsina, Hausa Vocabulary, Oxford University press, London

 

Ibrahim, M. S. (1982), “Dangantakar Al’adu da Addini: Tasirin Musulunci Kan Rayuwar Hausawa”, Kundin Digiri na Biyu (M.A. Hausa), Jami’ar Bayero, Kano.

 

Ibrahim, M. S. (1985), Auren Hausawa: Gargajiya Da Musulunci, Cyclostyled Edition – Hausa Publications Centre – Zaria.

 

Kado, A. A. (1987), “Kainafara Arnan Birchi”, Kundin Digiri na farko (B.A. Hausa), Jami’ar Sakkwato.

 

Krusius, P. (1915), “Maguzawa” in: Archiu, Anthropologies, NF Vol. XIV.

 

Lawal, A. T. (1986), “Al’adun Hausawa Jiya da Yau”, Kundin Digirin farko (B. A. Hausa) Jami’ar Sakkwato.

 

Magaji, A. (2002) “Wasu Al’adun Hausawa: Yanaye- yanayensu a K’asar Katsina.” Kundin digiri na uku (Ph.D Hausa) Ja’mi’ar Bayero, Kano.

 

Maikano, M. M. (2002), Maguzawan Yari Bori: Tarihinsu Da Al’adunsu”, Kundin Digiri na farko (B.A. Hausa), Jami’ar Usmanu Danfodiyo, Sakkwato.

 

Malumfashi, A. A. (1987) “Hausa Language Speech Usage Norms: A Case Study of Maguzawa Society in Malumfashi Area” (B. A. Hausa Project), Bayero University, Kano.

 

Mashi, B. U. (2001), “Maguzanci Da Zamananci: Nazari A Kan Al’adun Maguzawan ‘Bula A Gundumar Mashi”, Kundin Digiri na farko (B.A. Hausa), Jami’ar Usmanu Danfodiyo, Sakkwato.

 

Nyamwaya, D. and Parkin, D. (1987) Transformation of African Marriage.

Manchester University Press, United Kingdom.

 

Ottenberg, P. and Simon (Ed.) (1960), Cultures and Ethics of Africa, H. Wolff Book Mfg.Co., Inc. U.S.A.

 

Safana, Y. B. (2001), “Maguzawan Lezumawa (Babban Kada) Gundumar Safana”, Kundin Digiri na farko (B.A. Hausa), Jami’ar Usmanu Danfodiyo, Sakkwato.

 

Saulawa, I. A. (1986), “Yanayi da Tsarin Al’adun Aure A K’asar Katsina”. Kundin Digirin farko (B.A. Hausa), Jami’ar Sakkwato.

 

Sufi, A. H. (2001) “Hanyar Kiran Maguzawa Zuwa Ga Addinin Musulunci.” Mak’alar  da aka gabatar  a  taron Kwamitin Yad’a Addinin Musulunci na Jihar  Kano.

 

Tremearne, A. J.  N. (1913) Hausa Superstitions And Customs.  John Bale, Sons and Danielsson,  LTD Oxford.University Press United Kingdom.

 

Yusuf, A. B. (1986), “Wasannin Maguzawan K’asar Katsina”, Kundin Digirin farko, Jami’ar Sakkwato.

 

2 comments: