Ticker

6/recent/ticker-posts

Rabe-Raben Cututtuka

An Ciro Daga: Bakura, A.R., & Sani, A-U. (2026). Zogale a ƙasar Hausa: Magani, abinci, tattalin arziki. SAS Publishers. ISBN: 978-978-63958-1-4. https://doi.org/10.5281/zenodo.22682300

 Na

Adamu Rabi’u Bakura

Da

Abu-Ubaida Sani

Zogale a Kasar Hausa: Magani, Abinci, Tattalin Arziki

1.1.1 Rabe-Raben Cututtuka

Cututtukan da sukan kama (sami) ɗan’adam iri biyu ne, kamar yadda Abual-Rub (2003) ya zo da su:

1.   Cututtukan sarari

2.   Cututtukan ɓoye

1.1.1.1 Cututtukan Sarari

Cututtuka ne da sukan kama jiki saboda wata ƙwayar halittar jikin ɗan’adam aikinta ya yi rauni ko kuma ta daina aiki gaba ɗaya, sakamakon shigar wata illa (ƙwayar cuta) cikin jiki ta hanyar ci ko sha ko shaƙar iska ko kuma ta sanadin jima’i. Yayin da wata ƙwayar halittar jikin ɗan’adam ta kamu da illa, sai jiki ya ɗauki zafi. Wani lokaci ana iya ganin cutar da ido ƙarara ko a fahimce ta.

Akwai cutar da ba a iya fahimta balle a gan ta ƙarara da ƙwayar ido, sai dai wanda cutar take addaba kawai ne zai ji jikinsa ya sauya ba ya jin wani sukuni. Wasu lokutan har ya kasa moriyar komai. Don haka ana iya cewa, cututtukan sarari su ne na jiki, waɗanda ake iya gani da ido ko a taɓa ko a yi bayanin yadda ake ji a jiki tare da magance su kai tsaye. Ire-irensu su nau’uka biyu ne kamar haka:

A. Cututtuka Masu Tsayayyen Magani

Rukunin waɗannan cututtuka, haka Allah ya halicci bayinsa (‘yan’adam da dabbobi da wasu halittu) da su. Kowannensu ya san yadda zai magance su, ba sai ya nemi wani ya ba shi magani ba. Cututtukan sun haɗa da: Yunwa da ƙishirwa da gajiya da sanyi da zafi da sauransu. Ɗan’adam da dabbobi da sauran halittu masu rai duk sun san yadda za su yi maganinsu da kansu da zarar sun kamu da su (Abual Rub, 2003 sh. 20).

B. Cututtuka Masu Buƙatar Kulawar Mai Magani

Cututtukan da suka danganci wannan sashe, suna buƙatar tunani da binciken yanayin da marar lafiya yake ciki, wanda yakan wanzu a sakamakon jin zazzafan zazzaɓi fiye da kima, ko jin sanyi ko bushewar fatar jiki ko kuma haɗuwar dukan alamomin, kafin a gano nau’in cutar, sannan a kai ga magance ta (Abual Rub, 2003 sh. 20). Akwai wasu abubuwa da ba cuta ba ne, amma fa idan aka ƙi gusar da su daga cikin jikin ɗan‘adam sukan zama cuta yayin da suka yi yawa. Ire-iren waɗannan abubuwa sun haɗa da: Maniyyi da maziyyi da fitsari da kashi da tusa da jini da amai da atishawa da hamma da gyatsa da barci da yunwa da ƙishirwa. Idan ɗayan waɗannan ya wanzu fiye da kima a jiki yakan haifar da cuta, ba za a samu zaman lafiya ba, sai an sami maganin kawar da shi. Wasu cututttukan kuma sukan samu ne a sakamakon rauni/jimuwa, kamar yankan wuƙa ko taka ƙusa ko haɗari, da sauransu.

1.1.1.2 Cututtukan Ɓoye

Cututtuka ne na zuciya, waɗanda damuwa da rashin kwanciyar hankali ne da sukan samu ɗan’adam a sakamakon sha’anin rayuwar yau da gobe. Hakan yakan sa a wayi gari mutun ya kasance kamar maras lafiya, har sai lokacin da irin wannan yanayin ya kau, zai sami lafiya.

Yayin da ire-iren waɗannan cututtukan zuciya suka taso wa ɗan’adam, zai kasance cikin yanayi irin na maras lafiyar jiki. Yanayin yana iya haɗawa da damuwa da rama da rashin bacci. Abubuwan da sukan haifar da cututtukan ɓoye sun haɗa da: Sha’awa da tsoro da soyayya da hassada da kishi da ƙiyayya kamar yadda Adamu (1998 sh. 10) da Abual-Rub (2003 sh. 19) suka nuna.

Post a Comment

0 Comments