Ticker

6/recent/ticker-posts

Magungunan Kurajen Jiki Da Ciwon Hakori Da Ciwon Dan Kakkare Daga Zogale

An Ciro Daga: Bakura, A.R., & Sani, A-U. (2026). Zogale a ƙasar Hausa: Magani, abinci, tattalin arziki. SAS Publishers. ISBN: 978-978-63958-1-4. https://doi.org/10.5281/zenodo.22682300

 Na

Adamu Rabi’u Bakura

Da

Abu-Ubaida Sani

Zogale a Kasar Hausa: Magani, Abinci, Tattalin Arziki

Ƙurajen Jiki

Kalmar ƙurji Bahaushiyar kalma ce da take cikin jerin kalmomi jinsin sunayen maza. Jam’inta kuwa shi ne, ƙurarraji ko ƙuraje. Kalmar tana ɗauke da ma’anoni kamar haka:

(i). Ƙaramin kumburi da yakan fito a jikin mutum ya ɗuri ruwa

(ii). Ciwo ko ƙaramin gyambo

(iii). Lahani a jikin abu (BUK, 2006 sh. 286)

Shi kuwa Abubakar (2015 sh. 315) ya bayyana kalmar a matsayin: “ciwo a fatar jiki mai kamar ɓullar wata ƙwayar tsakuwa ko ta hatsi.” A ma’anarsa ta biyu kuwa cewa ya yi: “Ɗan fasasshen ciwo a jiki. La’akari da waɗannan ma’anonin, ana iya cewa ƙurji wani kumburi ne da yakan ɓullo a sassan jiki ya ɗuri ruwa sakamakon wata cuta.

Idan mutun yana fama da ƙuraje a jikinsa, sai ya nemi garin zogale, ya haɗa da man zaitun ya kwaɓa. Daga nan sai ya riƙa shafawa a jiki. Zai sami waraka insha Allah (Hayin Gulbi, 2015). Axe (2016) ya bayyana zogale yana magance matsalar ƙurajen jiki.

Ciwon Haƙora

Haƙori Bahaushiyar kalma ce da take cikin jerin kalmomin Hausa jinsin sunaye na maza, jam’i kuwa haƙora. Haƙori kuwa yana nufin wani farin ƙashi mai ƙarfin gaske da yake kafe a baki wanda ake tauna abinci da shi. A wani karin harshe kamar Sakkwatanci, akan kira shi haure.

Shi kuwa wanda yake fama da matsalar ciwon haƙori, sai ya nemo ƙaron (jirrai/jillan) zogale, ya liƙa a inda yake ciwon (Jinju, 1990 sh. 23) da (Hayin Gulbi, 2015). Wannan ba abin al’ajabi ba ne in aka yi la’akari da irin sinadaren da suke ƙunshe cikin zogale waɗanda suka ruɓanya na cikin madara da ayaba da lemun zaƙi da karas,  alhali duk suna da fa’ida ga haƙori.

Ciwon Ɗankakkare

Ɗankakkare ciwo ne da yake shafar yatsun hannu ko na ƙafa. Akan kuma kira shi da lafazin karkare. A irin wannan yanayi ne yatsa yakan kumbura, ya riƙa ciwo da zogi (raɗaɗi) mai tsananin gaske, har sai wurin ya ja ruwa, wanda yake bayar da damar yin sakiya.

Ana amfani da ganyen zogale wajen maganin wannan cuta. Mai fama da wannan lalurar sai ya samo ganyen zogale, ya muttsuka shi, sannan ya saka kanwa, ya ƙunsa a yatsan da yake ciwo, kamar yadda ake ƙunsa (ɗaura) lalle. Da izinin Allah, cikin ‘yan kwanaki kaɗan kumburin zai sace ya kuma daina raɗaɗi sai wurin ya ƙafe (bushe). A binciken Godinez (2015) an tabbatar zogale yana yaƙar kumburi. 

Post a Comment

0 Comments