Maganin Ciwon Sanyi Daga Zogale

An Ciro Daga: Bakura, A.R., & Sani, A-U. (2026). Zogale a ƙasar Hausa: Magani, abinci, tattalin arziki. SAS Publishers. ISBN: 978-978-63958-1-4. https://doi.org/10.5281/zenodo.22682300

 Na

Adamu Rabi’u Bakura

Da

Abu-Ubaida Sani

Ciwon Sanyi

Kalmar sanyi Bahaushiyar kalma ce da take cikin jerin kalmomi jinsin sunaye na maza. Tana ɗauke da ma’anar wani nau’in ciwo da yake wanzar da sagewar gaɓa ko gaɓoɓin jiki sakamakon wata cuta da sanyin yakan haifar.

Mai fama da matsalar sanyi, zai nemi ganyen zogale, ya dafa tare da jar kanwa ‘yar kaɗan. Za a tace sannan mai ciwon ya rinƙa shan ruwan moɗa (kofi) ɗaya, sau biyu (2) a rana ga babban mutum. Yaro kuwa ya sha rabin moɗa sau biyu a yini (Jinju, 1990 sh. 66). A nan, ruwan da aka dafa zogalen shi ne maganin. Yayin da shi kuma dafaffen zogale yakan zama abinci, ya kuma yi rigakafin wata cuta ta daban da ba ta bayyana ba.

Haka kuma ana tafasa furen zogale tare da albasa, a rinƙa sha kamar shayi, don magance ciwon sanyi (Hayin Gulbi, 2015).

Idan ciwon sanyi ya yi yawa, yakan shafi hanyar mafitsara, sakamakon da yakan haifar da wahala ainun kafin fitsari ya fito. Wani lokaci ma fitsarin yakan faskara fita. Zai zaman maras lafiya yana jin fitsari amma ko ya je ya duƙa (tsugunna) domin yin fitsarin sai abin ya gagara. A irin wannan yanayi, sai a nemi saiwoyin zogale, a wanke su sosai domin a tsabtace su. A kuma sami ruwan tsami da aka tsiyayo daga ƙullun gero, sai a jiƙa sayyun a ciki, idan sun jiƙa, sai maras lafiyan ya sha moɗa ɗaya (1). Da izinin Allah cikin ɗan ƙanƙanin lokaci fitsarin zai fito (Junju, 1990 sh. 66) da (Hayin Gulbi, 2015).

Ciwon Sanyin Mata

Kasancewar ƙwayoyin cutar suna rayuwa ne a cikin jikin mutun kaɗai, mace ko namiji ba mai kamuwa da cutar sai ya yi jima’i da mai ita. Ana kuma iya kamuwa da ciwon yayin da aka samu shafar ƙwayoyin cutar da suke hadda shi. Alamar cutar ya haɗa da:

a. Mutum ya rinƙa jin zafi idan zai yi fitsari.

b. Wani farin ruwa zai dinga fita daga al’aurar mai cutar.

Aibin cutar:

a. Idan ba a magance cutar da sauri ba, zafin zai ci gaba da ƙaruwa.

b. Mutum zai yi ta jin fitsari, yayin da ya tafi yin sa , sai ya kasa yi sosai.

c. Yayin da kafar mafitsarar ta toshe yakan haifar da salwantar rayuwa.

d. Takan haifar da rashin haihuwa.

e. Takan kawo amosani.

f. Takan wanzar da mummunan ciwon idon da kan haifar da makanta.

Rigakafin cutar:

a. Ƙaurace wa aikata zina.

b. Yayin da za a yi aure, a tafi asibiti domin binciken lafiyar ma’auratan, saboda maras lafiyar takan iya harba wa mai lafiya cutar ta hanyar jima’i. Irin haka ne yake sa wasu ba sa haihuwa (East da Imam, 2007 sh. 371).

Idan namiji ya harbu da ƙwayar cutar, sai a nemo saiwoyin zogale wadda ba ta daɗe da tsira ba. Sayyun za a ɓare/kwanɗare ɓawonsu, sannan a dake su cikin turmi tare da jar kanwa. A yi kunun dawa, sai a ɗebo garin maganin a saka a cikin kunun. Maras lafiya zai riƙa shan kunun domin maganin wannan cutar ta sanyi (Hayin Gulbi, 2015).