An Ciro Daga: Bakura, A.R., & Sani, A-U. (2026). Zogale a ƙasar Hausa: Magani, abinci, tattalin arziki. SAS Publishers. ISBN: 978-978-63958-1-4. https://doi.org/10.5281/zenodo.22682300
Ciwon
Hanta Da Ƙoda
A wannan fagen za a soma
bayyana ma’anar waɗannan
abubuwa guda biyu kafin a ce wani abu. Hanta Bahaushiyar kalma ce da take cikin jerin
kalmomi jinsin mata,
jam’i kuwa hantuna ko hantoci
a wani karin
harshen. Ita hanta wata tsokar nama ce mai
laushi mai launin baƙi
da surkin ja (launin da ake kira kukkumadi ko kunkumadi) wadda
ake samu a cikin tsuntsu ko dabba ko mutum,
daidai da anta a wani karin harshen.
Aikin hanta a jiki shi ne
tace duk wani abu mai lahani ga jiki da yake ƙunshe
cikin abinci, sannan ta tura shi zuwa ga ƙoda, kamar
yadda East da Imam (2007 sh. 344) suka nuna.
Ƙoda
kuwa kalmar Hausa ce da take cikin
jerin kalmomin suna jinsin mata. Jam’in kalmar shi ne ƙodoji. Wani
dunƙulallen nama ne mai kamar hanta da yake
lulluɓe da
kitse a jikin mutum ko
dabba wanda yake taimakawa wajen tace fitsari.
Ƙoda
ita ce mataci na ƙarshe.
Ita take ƙara tace duk wasu
sauran abubuwa marasa amfani a cikin jiki. Abubuwan da take tacewa, narkakku ne,
tana tura su ne a wata hanya, su faɗa
cikin mafitsara. Yayin da mafitsara ta cika sai a fitsare su.
Jinin nan da yake zuwa ta ƙoda yana ƙunshe
da abubuwan da jiki yake buƙata,
kamar narkakken gishiri. Idan ya yi yawa a jini sai ta daidaita shi. Sauran marasa
amfani sai ya shiga mafitsara, a fitsare shi (East da Iman, 2007 sh. 344).
A wajen magance matsalar cutar hanta da ƙoda, sai a nemo ganyen zogale da ‘ya’yan ɓaure, a daka su har sai sun koma gari. Garin nan za a rinƙa sakawa a nono ko kunu, a sha sau uku a yini. Insha Allahu za a sami lafiya (Sifawa, 2015). A binciken Samuel (2013) ya nuna cewa: “Zogale yana daidaita lafiya da ayyukan hanta da ƙoda.” A binciken Axe (2016) an bayyana cewa, zogalana hana zaman daskarewar jini a ƙoda (Kidney Stone). Kodayake ba a bayyana yadda za a yi amfani da ita ba. A gudummawar Godinez (2015) ya ce shan ruwan zogale yana bayar da cikakkiyar garkuwa ga kamuwa da cutar hanta. Ya ƙara da cewa, yana inganta sinadirin furotin da yake cikin hanta.
0 Comments
ENGLISH: You are warmly invited to share your comments or ask questions regarding this post or related topics of interest. Your feedback serves as evidence of your appreciation for our hard work and ongoing efforts to sustain this extensive and informative blog. We value your input and engagement.
HAUSA: Kuna iya rubuto mana tsokaci ko tambayoyi a ƙasa. Tsokacinku game da abubuwan da muke ɗorawa shi zai tabbatar mana cewa mutane suna amfana da wannan ƙoƙari da muke yi na tattaro muku ɗimbin ilimummuka a wannan kafar intanet.