An ciro daga littafin:
BIƊA DA TANADI A DUNIYAR INTANET
(Sana’o’i, Kasuwanci, Ƙwadago)
Na
Abu-Ubaida SANI
Abdulrahman ALIYU
3.6 Illolin Intanet Ga Hausawa
Intanet
hanjin jimina ne, akwai na ci akwai na zubarwa. Duk da ɗumbin alfanun da yake
tattare da intanet, ya zo da tarin matsaloli da ƙalubale. Daga cikinsu akwai
waɗanda suka kasance gama-gari. Akwai kuma waɗanda suka shafi al’ummar Hausawa
kai tsaye (da sauran al’ummu da suke al’adu da falsafa irin na Hausawa).
Rambo
(2014 SL. 42-56) ya kawo waɗansu illolin intanet ga Hausawa. Sun haɗa da,
taɓarɓarewar tarbiyya da yaɗa ƙarya da haddasa gaba da tonon silili da
makamantansu. Haka kuma, yana da fahimtar cewa intanet yana
daga cikin dalilan da Hausawa suka rungumi rayuwar ƙarya a yau, musamman domin
burgewa a kafafen sada zumunta. Wannan fahimta ta yi daidai da ta Umar (2012
sh. 119-127) inda har ya jaddada cewa, wayoyin zamani suna
daga cikin dalilan mace-macen auren Hausawa a yau.
Masana
da manazarta daban-daban sun bayyana yadda intanet take da tasiri a kan Hausa
da Hausawa. Aikin Dansabe (2019) ya fi mayar da hankali a kan yadda intanet yake tasiri a kan al’ada da adabi. Dansabe
(2019 sh. 143) ya zayyano illolin intanet musamman kafafen sada zumunta kamar
haka: (a) gurɓata tarbiyya da (b) koyar da shigar fitsara da (c) koyar da fasiƙanci da (d) durƙusar da adabin Hausa.
Gobir
& Sani (2021 sh. 117-120) sun nuna yadda intanet da kafafen sada zumunta suke
haifar da dusashewar wasannin gargajiya na Hausawa, musamman wasannin
kwaikwayo. Hakan yana faruwa ne yayin da hankula suke karkata a
kan wasannin zamani da suke kan na’urori. Dusashewar wasannin kuwa yana
haifar da gushewar danƙon zamantakewa da cuɗanya tsakanin yara. A ɓangare guda
kuwa, yana haifar da dusashewar waɗannan al’adu masu matuƙar taimakon yara a fannin
motsa jiki da fasaha da ilimantarwa da koyar da lissafi da sauran dabarun zaman
duniya.
Ta
la’akari da waɗannan ayyukan da suka gabata, ana iya fahimtar cewa illolin
intanet ga Hausa da Hausawa sun haɗa da:
1. Akan
yi amfani da intanet domin cin mutunci ko ɓata suna ga wani mutum ko waɗansu
mutane.
2. Ana
iya dogaro sama da ƙima a kan intanet wanda hakan naƙasu ne ga bunƙasar basirar mutum. Wannan
ya haɗa da neman kowane nau’in bayani ko mafita a kan intanet kai tsaye ba tare
da amfani da basira wajen ƙoƙarin samun mafita ba.
3. Aurar
intanet yana iya haifar da naƙasu ga koyon muhimman lamuran zamantakewa, kamar jawabi
ga mutane ko zurfafa tunani da yanke hukuncin da ya dace game da abubuwan da
suke buƙatar
nazari.
4. Intanet
ƙalubale
ne
ga sirrin duk wani mai amfani da ita .
5. Intanet
yana
haifar da salwantar waɗansu adabin baka.
6. Intanet
yana
haifar da taɓarɓarewar zamantakewa.
7. Intanet
yana iya haifar da matsalolin da suka shafi rashin bacci yayin da yake ɗauke wa
mutum hankali daga bin tsarin hutun da ya dace a bisa yanayin halittar
ɗan’adam.
8. Intanet
yana
iya kasancewa hanyar damfara da zamba.
9. Intanet
yana janyo ɓata lokaci da koma-baya ga gudanar da ayyuka yadda suka kamata.
10.
Intanet yana
kame zuciya ta yadda har akan ƙwallafa rai da rungumar ta ba-ji-ba-gani.
11.
Ƙwallafa
rai a kan intanet yana iya haifar da ƙaurace wa al’umma da zaman kaɗaici sama da ƙima wanda hakan ka iya
shafar lafiyar mutum.
12.
Labaran ƙarya
suna
da saurin yaɗuwa sakamakon intanet.
13.
Mutane suna hasarar kuɗaɗe a kan intanet yayin da suka ɓata datarsu ba ta
hanyar wani abin da yake mai amfani a gare su ba.
14.
Tarbiyya tana
iya gurɓacewa ta dalilin intanet.
15.
Tasirin intanet yana haifar da mutuwar al’adu.
16.
Yawan amfani da intanet yana iya illata lafiya, misali yin ƙiba sama da ƙima yayin da aka auri
intanet, ko kuma ciwon ido na ɗan lokaci yayin da aka tsananta kallon fuskar
na’ura.
3.7
Naɗewa
La’akari da bayanan da suka gabata a wannan babi na uku, lallai intanet gagarumin al’amari ne da ya samar da sauye-sauye a ɓangarori daban-daban na rayuwar ɗan’adam. Tasirin intanet ya ratsa al’adu da harsuna da adabi a duniya. Haka kuma, a kullum mutane suna ƙara yin tasiri tare da sauya akalar lamura daban-daban da suka shafi intanet. Duk al’ummar da ba ta tashi tsaye wajen wakiltar kanta a intanet ba, akan samu wasu al’ummomi daban sun yi amfani da wannan dama domin taka rawa a madadin al’ummar.
0 Comments
ENGLISH: You are warmly invited to share your comments or ask questions regarding this post or related topics of interest. Your feedback serves as evidence of your appreciation for our hard work and ongoing efforts to sustain this extensive and informative blog. We value your input and engagement.
HAUSA: Kuna iya rubuto mana tsokaci ko tambayoyi a ƙasa. Tsokacinku game da abubuwan da muke ɗorawa shi zai tabbatar mana cewa mutane suna amfana da wannan ƙoƙari da muke yi na tattaro muku ɗimbin ilimummuka a wannan kafar intanet.