Citation: Abubakar, I. and Jannare, H. A. (2026). “Mamayar Harshe a Nijeriya: Nazari a kan Harshen Karai-karai da Hausa.” In Ɗunɗaye Journal of Hausa Studies, Vol. 04, No. 01, Pp. 10 – 15. www.doi.org/10.36349/djhs.2026.v04n01.002.
MAMAYAR HARSHE A NIJERIYA: NAZARI A KAN
HARSHEN KARAI-KARAI DA HAUSA
Na
Ishaku Abubakar, PhD
Department of Hausa,
Umar Suleiman College of Education Gashu’a,
Yobe State
And
Hajjagana Adamu Jannare
Department of Hausa,
Umar Suleiman College of Education Gashu’a,
Yobe State
Tsakure:
Kamar yadda taken ya nuna, “Mamayar Harshe a
Nijeriya: Nazari a kan harshen Karai-Karai da Huasa” Manufar ita ce tunatarwa
da jan hankali ga hukumomi da jagororin harshen kan yadda Hausa ta mamaye
harshensu. Baya ga haka, ta yi amfani da lurar gani-da-ido da rubutattun
bayanai da tattaunawa da mutane goma sha ɗaya a matsayin hanyoyin tattara bayanai domin samun
ingantattun bayanai. An ɗora
wannan aiki a kan ra’in Phillipson, R.L (1992) ra’in Babakeren Harshe
(Linguistic Imperialism). Haka nan, takarda ta bayyana dalilai da suka haifar
da babakeren. Daga cikin dalilai da suka haifar da babakere akwai rashin koya
wa yara harshen uwa da halin ko oho dangane da harshen uwa da tasirin addini da
auratayya da wayewa ko ƙauyanci na rashin amfani da harshen uwa da rashin koyar
da harshen al’umma a makarantu da rashin amfani da harshen wajen gudanar da
taruka. Har wa yau, takarda ta bayar da shawarwari kan iyaye su riƙa koya wa yara harshensu da
amfani da harshen al’umma wajen gudanar da taruka da koyarwa a makarantu da
sanya kishin harshen uwa ga yara da sauransu. Daga ƙarshe, sakamakon bincike ya
nuna Hausa ta mamaye harshen Karai-Karai da kaso sittin (60%), Ke nan za a iya
cewa harshen ya ɗauko hanyar ɓacewa wanda za ta iya kai shi ga mutuwa matuƙar mahukunta da jagororin
harshen ba su ɗauki matakan kariya da suka
dace ba,
Muhimman kalmomi: harshe, babakere, Hausa, Karai-Karai, amfani
1.0 Gabatarwa
Mamaya ko babakeren harshe wata matsala ce
wadda ta zamo Ruwan-dare a Nijeriya, sannan ba ta samu kulawa na musamman ba
daga gwamnatoci ko mahukunta ko jagorori na majiya harshen. Wannan matsala ta shafi ƙananan harsuna wadda
harshen Karai-Karai ba zamo bare ba wanda halin ya zama ni-‘yasu. Ke nan, akwai
buƙatar hukumomi ko
mahukunta tare da masu ruwa-da-tsaki na su fito da ƙwararan hanyoyi kan
yadda za a kare tare da ceto waɗannan harsunan da suka
faɗa ƙarƙashin wannan babakere. Harshen Karai-Karai yana ɗaya daga cikin harsuna guda bakwai ‘yan asalin Jihar
Yobe, sannan da wasu majiya harshen a Jihar Borno da Jihar Bauchi da wasu
al’ummun a Yadin Buni na Jihar Yobe da Taraba wadda noma ya kai su wurin
(Abubakar,2021 da 2022). Greenberg (1963) da Newman (1977) sun nuna cewa
harshen Karai-Karai da Hausa harsunana ne ‘yan gida ɗaya a harsunan iyalan Chadi (Afro-Asiatic). Sauran sun
haɗa da Bade da Ngizim da Babur/Bura da Mandara da Angas
da Bole da Miya da Tera da Marghi da Bachama. Saboda haka, manufar wannan
takarda ita ce tunatarwa da jan hakalin mahukunta da jagororin harshen kan
yadda za a kare harshen Karai-Karai da ma sauran harsuna kamar Ngamo da Ngizim
da sauransu daga babakeren harshen Hausa wanda ya kasance harshen mu’amala
birni da ƙauye
maimakon harshen uwa (L1) a yankin (Yobe South Senatorial District) domin
kamata kowane tsuntsu ya yi kukan gidansu. Haka nan, wannan takarda wani yunƙuri ne na fito da irin
dalilai da suka haifar da babakeren da kuma hanyoyi kan yadda za a kauce wa
faruwar haka.
Masana da manazarta sun yi rubuce-rubuce
da dama a kan mamaya ko babakeren manyan harsuna a kan ƙananan kamar yadda
Yakasai (2014) ya bayyana harshen Hausa idan ya mamaye harshen Janji da
yake Ƙaramar
Hukumar Bassa na Jihar Plateau. Bincike ya nuna cewa wani tashin hankali ne mai
kama da yaƙi
da ya faru ya tilasta wa mutanen ƙaura zuwa Yadin Garu na Karamar Hukumar Lere na Jihar
Kaduna don kuɓutar da rayuwarsu. Haka nan, Gambo da wasu
(2024:46-59) sun bayyana harshen Ɗuwai wadda shi ma harshen Bade da Kanuri suka yi masa
babakere har suka kai shi ƙasa (mutuwa). Baya ga haka, Abdulsalam da wasu (2023)
su ma sun nuna yadda harshen Hausa ya yi tasiri a kan harshen Badawa wanda shi
ma binciken ya nuna cuɗanya ko mu’amala da juna ta haifar da hakan. Har wa
yau, Mahdi (1987) shi ma ya nuna cewa bisa tarihi, harshen Hausa ya nashe
harsunan mutane da dama wanda daga ƙarshe suka kasance ko zamo Hausawa. Shi kuwa, Barde
(2010) ya nuna cewa tasirin harshen Hausa ya sanya karin harshen Karai-Karai
wato Jalam sun kaura (shift) zuwa harshen Hausa. Shi ma Awwal (2012) ya bayyana
cewa idan harshe ya kasa sauke nauyinsa da matsayinsa yana iya fuskantar
barazana. Ya ƙara
da cewa kamata ya yi a yi amfani da harshe a sadarwa a matsayinsa na harshe. Ke
nan, matuƙar
majiya harshe ba su yi wani yunƙuri na kula da harshensu, yana iya ƙaura wadda za ta iya kai
ga mutuwa.
1.1 Dalilin Bincike
Dalilin wannan bincike shi ne kasancewar
Hausa a matsayin harshen mu’amala ga al’ummar a yankin saɓanin harshen uwa (Karai-Karai da Ngizim da Bole).
1.2 Manufar Bincike
Manufar wannan bincike shi ne tunatarwa da
jan hankalin jagororin harshen Karai-Karai kan babakeren harshen Hausa a kan
harshensu. Haka nan, wani yunƙuri ne na fito ko bayyana dalilai da suka haifar da
babakeren tare da hanyoyi kan yadda za a kaucewa faruwar haka.
1.3 Hanyoyin
Tattara bayanai da ra’i
A wannan gaɓa,
wannan takarda ta yi amfani da hanyoyi kamar hira/tattaunawa da lurar
gani-da-ido da rubutattun bayanai (secondary source) don samun ingantattun
bayanai. A tattaunawar, takarda ta tattauuna da mutane goma sha ɗaya (11) wanda ya ƙunshi maza matasa da tsofaffi waɗanda shekarunsu ya fara daga arba’in da biyar (45) da
haihuwa zuwa sittin (60). Haka nan, ta yi amfani da Philipson, R.L (1992) ra’in
Babakeren Harshe (Linguistic Imperialism) ra’in yana bayani a kan yadda manyan
harsuna suke mamaye ƙananan
ta fuskar yawan majiya da girman ƙasa da ƙarfin tattalin arziki da sauransu. Phillipson, R.L. an
haife shi ranar 18 ga watan Maris, shekarar 1942 a Ingilan - United Kingdom,
yana da yara uku, Casper Phillipson da Thomas Phillipson da Louse Phillipson. A
yanzu haka yana da shekara tamanin da huɗu
(84). Masanin ya ƙware
a kan kimiyyar harshe da asalin harshe da ‘yancin harshe da tsarin harshe
na ƙasar
Turai. Sai dai ya shahara da sanuwa a ɓangaren
babakeren harsuna (Linguistic Imperialism). Daga cikin waɗanda suka bunƙasa ra’in akwai: Spender (1983) da Lakoff, (1973).
Duba ga ra’in, ya dace a ɗora wannan takarda a
kai.
2.0 Mamaya ta fuskar al’ada da adabi
Haƙiƙa ta wannan ɓangare
ma an samu damuwa domin sakamakon mamaya, al’adun Karai-Karai na sutura da
abinci da zamantakewa kai har da al’adun auren Karai-Karai na gargajiya duk sun
bi shanun sarki. Haka nan, bukukuwa kamar barakau da sauransu yanzu suna ƙoƙarin zama labari duk na
Hausawa ya mamaye su.
2.1 Dalilai da suka haifar da mamaya
Sananne ne cewa duk lokacin da aka samu
irin wannan matsala ko ma saɓanin wannan, lallai
tilas ta kasance da dalilai da suka kawo ko haifar da ita. Dalilai da suka
haifar da babakere suna da yawa sai dai daga ciki akwai:-
2.1.1. Rashin koyar da yara harshen uwa
Babu shakka an samu matsala ko tasgaro a
wannan gaɓar na rashin koyar da yara harshen uwa daga iyaye
wanda wannan ba ƙaramar
matsala ba ce ga harshe, sannan ba ma ga harshen Karai-karai ba, duk lokacin da
aka ce iyaye ba su damu ba ko kuma halin ko oho dangane da koya wa yara
harshensu, lallai yara suna iya tashi da kowane irin harshe da ke kewaye da su
ko suka samu kansu a ciki kamar yadda muka tattauna da Ahmadu Garba da Isah
Hassan da Bukar Ahmadu Bulakos da Abubakar Danladi da sauransu. A nan, idan aka
dubi wannan dalili kusan za a iya cewa hakan abin yake ga duk wanda ya san
yankin. Sai dai Karai-Karai kiristoci a gefe ɗaya sun kasance suna koya wa yaransu harshensu. Wannan
sanannen batun kuma ko da a wane gari ko ƙasa suke za ka tarar yaransu sun iya harshensu duk da
matsayi da girma na harshen wurin. Koya wa yara harshen uwa yanzu ya koma ƙauyuka. Kodayake,
a ƙauyukan
ma ya zama jefe-jefe wato wannan gida da wancan gida sakamakon ƙarfin Hausa. Ina kuma ga
gari kamar Potiskum. Sai dai a ce Allah ya kyauta. A wannan gaɓa, bincike ya tabbatar Karai-Karai kiristoci ba su bar
harshensu ba duk da matsayi da girma na harshen Hausa da Ingilishi. Ma’ana suna
koya wa yaransu harshen uwa.
2.1.2 Tasirin addinin
Musulunci/Kiristaniti
Addinin Musulunci ya taka muhimmaniyar
rawa wajen mamaye harshen Karai-Karai. Dalili a nan, shi ne malamai masu
koyarwa da wa’azi da nasiha za a iya kusan cewa duk Hausawa ne, sannan da Hausa
ake gudanar da duk waɗannan abubuwa. Malamai ‘yan gida su ma da Hausa suke
yi. Haka nan, a coci kamar ECWA da COCIN har ma da Deeper Life da sauransu suna
bayani da Hausa bayan Ingilishi ga masu sauraro. A yanzu haka, zai yi wuya a
samu masallaci ko coci da suke yin wa’azi da Karai-Karanci.
Idan aka duba wannan dalilin, za a fahimci
cewa malamai masu karantar da addini da wa’azi duk Hausawa ne sannan da Hausa
suke fassara ko yin bayani. A cocina bayan an karanta ayoyi da Ingilishi akwai
kuma mai fassara da Hausa a gefe. Babu shakka dole Hausa ta mamaye harshen
Karai-Karai ko da ma wane harshe ne yake da wannan dama a wuri.
2.1.3 Wayewa/Kauyanci
Wannnan shi ma yana ɗaya daga cikin dalilai da suka haifar da babakeren
harshen Hausa a kan harshen Karai-Karai. Kamar yadda wasu suka nuna mani
lokacin da na tattauna da su, sun shaida mani cwaa rashin wayewa ce mutum ya riƙa yin magana da
harshensa saɓanin Hausa a cikin mutane. Wannan ya nuna wa mutane
bai waye ba, amma wanda ya ajiye harshensa a gafe ɗaya yana magana da Hausa wannan ya waye sosai. Wasu
kuwa suna ganin ƙauyanci
ne ka riƙa
yare a cikin mutane. Tabbas wannan ya ƙara buɗe ƙofar babakeren harshen
Hausa a kan harshen Karai-Karai.
2.1.3. Kasuwanci
Kasuwanci ya taka muhimmiyar rawa wajen
mamaye harshen Karai-Karai a Potiskum da kewaye domin Hausa ta zamo ita ce
harshen saya da sayarwa. Sannan masu gudanar da kasuwanci akasarinsu Hausawa
ne, a wannan gaɓa, Dole sai Karai-Karai sun iya Hausa kafin su saya ko
sayar. Karai-Karai su ma suka shiga kasuwanci suna magana da Hausa garas-garas
har ta zo ta miƙe.
A hira da na yi da wani ya shaida mani cewa Karai-Karai suna ɗaukar kaya a jakuna suna tafiya har Malam-Madori.
Malam-Madori a lokacin ita ce santa ko cibiya ta kasuwanci. sannan a saka a
jirgi wani lokaci a saka a mota a tafi da shi Kano, wasu kuwa a sayar a nan
Malam-Madori. Ke nan, dole Hausa ta yi tasiri a kan Karai-Karai musamman ‘yan
kasuwa domin da al’ummar baki ɗaya
kasancewar Hausa a matsayin harshe saye da sayarwa ‘yan kasuwa yau suna wannan
kasuwa gobe suna waccen kasuwa ba su da lokaci na zaman gida balle su koya wa
yaransu harshensu, duk lokutansu sun ƙara a tafiye-tafiye. Lallai, dole Hausa ta mamaye su.
2.1.4. Auratayya
Aure wata hanya ce ta zaman tare tsakanin
namiji da mace ba tare da iyakancewa ba (Yahaya da wasu,200195). A halin aure
tsakanin da Bakar-karai da Ngizim ko Bole ko Babur da sauransu sannan kowa ba
ya jin harshen ɗan uwansa. To a nan, kai tsaye Hausa cw kowa zai yi.
Ina kuma aure tsakanin Bakar-karai da bahaushiya ko Bahaushe da Bakar-kariya
kai tsaye Hausa ce za a yi a wannan gida. Ke nan, dole Hausa ta mamaye harshen
Karai-Karai ba ma harshen karai-Karai ba kowane harshe a wannan hali ko gaɓa dole a mamaye shi.
2.1.5 Makwabtaka
Haƙiƙa maƙwabtaka tana taka muhimmiyar rawa wajen mamaya ko
babakeren wani harshe a kan ɗan
uwansa. A wannan hali, lallai sai an samu auratayya da ƙaura da tafiye-tafiye da
zamantakewa da makamantansu. a tsakanin juna, kuma idan aka duba za a ga cewa
tsakanin Potiskum da Jihar Kano a shekarun baya Jihar Bauchi ce a tsakanin kaɗai, sannan ko da ma a yanzu Jihar Jigawa ita ma za a
iya cewa Hausawa ne a Zahiri domin an samar da ita daga jikin Jihar Kano.
Daga ƙarshe, Hausawa na cewa Allah ɗaya gari bamban. Kowane wuri da irin dalilai da suka
haifar da babakere ko mamayar harshe. Ga misali harshen Janji tashin hankali ne
kama da yaƙi
ya kawo, wasu kuwa siyasa, a wannan bincike kuwa an samu dalilai kamar
kasuwanci da wayenci/ƙauyanci
da auratayya da halin ko oho da tasirin addini da sauransu. Sai dai binciken ya
nunaKarai-Karai Kiristoci ba su bar harshensu – suna yi wa ‘ya’yansu da kuma
wanda suka sani yana jin harshen a kowane wuri da lokaci da suka haɗu da shi, sannan, da iyaye tsofaffi inda su ma suke yi
a junansu da iyaye matasa waɗanda su ma suna yi wa
yara a cikin gida jefe-jefe wanda gaba ɗaya
suka ɗauki kaso arba’in (40%). Hausa ta ɗauki kaso sittin (60%) na masu sadarwa ko magana da
Hausa. Kana jin Karai-Karai ko ba ka ji, kana jin Hausa duk da kasancewa Hausar
akwai tasirin Guddiranci kamar yadda mai bincike ya fahimta da wasu kuma suka
shaida mani a lokacin tattaunawa da su.
2.2 Illar mamaya harshe
Babu shakka kamar yadda masana da
manazarta suka nuna cewa harsuna suna iya ɓacewa
wadda za ta kai ga mutuwa wanda wannan koma baya ce ga majiya harshen da
ma ƙasa
baki ɗaya musamman wajen raguwar majiya harshe kana da rabo
na arzikin ƙasa
wanda yawan majiya na tabbatar da yawan rabon arziki da za su samu.
Haka nan, wata matsala ko illa ita
ce ɗabi’u da adabobi da al’adun Karai-Karai masu kyau duk
sun gushe hatta al’adun auren Karai-Karai na gargajiya duk sun bi shanun sarki.
A wannan gaɓar, za a fahimci cewa wannan ba ƙaramar illa ko matsala
ba ce ga harshe. Ke nan, harshe ya zama suna tun da babu shi a baki da adabobi
balle al’adu.
Baya ga wannan, yara sabin haihuwa da yara
da suke tasowa ba za su san tarihin harshensu ba. Wannan yana nuna mana cewa
yara da ma matasa (manyan gobe) da suke tasowa ba za su san tarihin al’ummarsu
ba. Idan aka tambayi yaro mene ne tarihin yare/harshenka sai dai ya tsaya yana
kallo ko ya ce ban sani ba. Ka ga a nan, an samu naƙasu ko matsala.
3.1 Sakamakon Bincike
Daga ƙarshe, sakamakon bincike ya nuna akwai halin ko oho
wajen koya wa yara harshen uwa a bangaren iyaye. Haka nan, bincike ya gano
akwai tasirin addini da auratayya wajen sanin harshen uwa ga yara Baya ga
wannan, akwai kuma rashin koyar da harshen a makarantu. Har way au, bincike ya
gano wayewa ko ƙauyanci
na rashin magana da harshen uwa ga al’umma.
4.1 Shawarwari
Lallai yana da matuƙar muhimmanci ga irin
wannan matsala a samar mata da wasu hanyoyi ko matakai da za su taimaka wajen
rage ko magance mamaya ko babakeren manyan harsuna a kan kanana. Daga cikin
shawarwari akwai;
a. Iyaye su riƙa koya wa yara harshensu. Wannan zai taimaka matuƙa wajen farfaɗo da bunƙasar duk wani harshe da aka mamaye shi. Bai kamata
iyaye su kansance ko oho a kan harshensu ba. Babu yadda harshe zai ci gaba matuƙar iyaye suka yi wa
harshensu riƙon
sakainar kashi domin tarihin da ilmi bai nuna ba cewa mutum ya yi watsi da
harshensa sannan harshen ya ci gaba. Lallai yana da kyau iyaye su ba harshensu
muhimmanci domin ya samu ci gaba ɗorewa
ko guje wa babaken duk wani harshe.
b. Sanya wa yara kishin harshensu. Tabbas, idan iyaye
suka sanya wa yaransu kishin harshensu za a samu ci gaba mai ɗorewa domin za su riƙa magana ko sadarwa da shi. Yara su sani cewa
harshensu shi ne ci gabansu, Da harshenka ko al’adunka kake burge wani har ya
so ka, ba ka aron harshe ko al’adun wani kuma ka burge shi, sai dai ma ya ce ba
ka iya ba.
c. Haka nan, ya kamata taruka da ake gudanarwa da
manufar ɗabbaƙa harshe ko ƙara wa juna sani, a riƙa amfani da harshen al’umma wajen gudanar da shi ba baƙon harshe ba. Wannan zai
sanya wa mutane ko al’umma son harshensu kana da ƙara fahimtar juna. Ga
misali kanti ko mbala bara da ake yi lokaci bayan lokaci a Jalam da sauran
wurare a riƙa
yi da Karai-Karanci.
d. Baya
ga wannan, akwai buƙatar
a riƙa
koyar da harshen al’umma a makarantun wurin, wannan tabbas zai taimaka ƙwarai da gaske wajen
rage babakere ko mamayar manyan harsuna a kan ƙananan. Sannan hakan
zai ƙara
fahimtar juna inda kowa zai gane dukkansu ‘yan uwan juna ne kamar yadda Allah
Maɗaukakin Sarki ya nuna cewa ya ku mutanr Mun halicce ku
daga uwa ɗaya uba ɗaya
Muka sanya ku ƙasashe-ƙasashe ƙabilu-ƙabilu don ku fahimci
junanku amma mafi ɗaukaka a cikinku shi ne mai tsoro Na (Q49:13).
5.1 Kammalawa
A kammalawa, Karai-Karai al’umma ce da ta
kasance mai sauƙin
kai wadda ana iya rinjayarta ta kowace fuska. Baya ga Jihar Yobe da Bauchi da
Borno akwai wasu al’ummomin Karai-Karai a Yadin Buni na Jihar Yobe da Jihar
Taraba waɗanda noma ya kai su wurin. Kodayake, bincike da
tarihin baka (oral tradition) ya nuna cewa Karai-Karai al’umma ce aka santa
wajen noma da kiwo da ƙoƙarin kasuwanci. Daga cikin dalilai da suka haifar da
babakeren harshen Hausa akwai halin ko oho wajen koya wa yara harshen uwa da
tasirin addini da auratayya da rashin koyar da harshen a makarantu da wayewa
ko ƙauyanci
na rashin magana da harshen da sauransu. Tambaya a nan ita ce mene ne mafita.
Wannnan takarda ta bayar da shawarwari kan iyaye su riƙa koya wa yara harshensu
da amfani da harshen al’umma wajen gudanar taruka da koyar da harshen a
makarantu da sanya wa yara kishin harshensu duk waɗannan da ma waɗanda
ba kawo ba, za su taimaka ƙwarai da gaske rage ko magance matsalar babakeren
manyan harsuna a kan ƙanana. Daga ƙarshe, sakamakon bincike ya nuna kaso sittin (60%) na
al’ummar Karai-Karai Hausa ta mamaye su.
Manazarta
Abubakar, I. (2021). Linguistic features
observed in Hausa spoken by Karai-Karai in Kukar Gadu and its environs in Doi,
S.S (eds) in The International Journal of Humanities and Social Studies.
Vol. 9 issue 9. www.theijhss.com
Abubakar, I. (2022). Tasirin addini kan
sunayen Karai-Karai na gargajiya in Taguwa Journal of Humanities (eds)
in Taguwa Journal of Humanities. Faculty of Humanities, Umaru Musa
Ya’adua University, Katsina. P. 231-232.
Abdulsalam, A. et-al (2023). Nazarin
tasirin harshen Hausa a kan na Badawa cikin Azare, Y.M et-al (editoci)
cikin Harsunan Nijeriya Vol.xxx1. Shafi. 109-118.
Awwal, I. (2012). A glance of some
endangered languages of Kebbi State in Munkaila, M.M. and Zulyadaini, B. (eds)
in festschrift in honour of Professor Abdulhamid Abubakar. P.
348-353
Barde, M.B. (2010). Language shift in
Jalam area. The influence of Hausa on the Jalam dialects of Karai-Karai in
Bauchi and Yobe State. An unpublished M.A. Dissertation. Department of Modern
and European Languages and Linguistics. Usmanu Danfodiyo University, Sokoto.
Gambo, I. da wasu (2024). The effects of
language endangerment. focus on Hausa dominated Ɗuwai language cikin
Abdu, S. et al (editoci) cikin Mbormi Journal of Language, Literature
and Culture. Art Planet Production. P.46-59.
Lakoff, R. (1973). Language and women
place. Cambridge University Press.
Mahdi, A. (1987). The Hausa factor
in west African history. Ahmadu Bello University Press.
Newman, P. (1977). Chadic
classification and reconstruction. Afroasiatic linguistic. 5 (1) P. 1-42.
Phillipson, R.L. (1992). Linguistic
imperialism. Oxford University Press.
Spender, D. (1983). Feminist theories.
Three centuries of women’s intellectual traditions. Women’s Press.
Yakasai, S.A. (2014). Language domination
in Nigeria: the case of Hausa verses Janji. being a paper presented at the 1st international
conference on endangered languages in Nigeria in honor of Professor M.K.M
Galadanchi. Held at Bayero University Kano.
Yahaya da wasu, (2001). Darussan
Hausa don manyan makarantun sakandare na 3. University Press. Shafi. 95.
Rataye
Bayan bincike na littattafai da
rubuce-rubucen masana da manazarta da lurar gani da ido, akwai kuma hira ko
tattaunawa da ɗaiɗaikun mutane. Ga su
kamar haka:
|
S/N |
Suna |
Addireshi |
Matsayi |
Shk |
Lokaci |
Rana |
|
1. |
Abubakar Danladi |
GGSTC Potiskum |
Class teacher |
50 |
4:20pm |
29-04-2026 |
|
2. |
Isa A. Abdulkarin |
Local Govt. Vet. Pot. |
Vet. Officer |
47 |
5:00pm |
29-04-2026 |
|
3. |
Mohammed Ghuluze |
FCE (T) Potiskum |
Lecturer |
60 |
5:35pm |
29-04-2026 |
|
4. |
Umar Moh’d Gaɗaɗo |
Sabon layi Potiskum |
Class teacher |
47 |
5:45pm |
30-04-2026 |
|
5. |
Mohammed T. Shua |
Hakimin Nangere |
Hakimin Nangere |
52 |
5:00pm |
30-04-2026 |
|
6. |
Isa Hassan |
State Audit DTR |
Staff Audit |
57 |
6:00pm |
30-04-2026 |
|
7. |
Bukar Ahmadu Bulakos |
Fika GSS Potiskum |
V/Principal. |
53 |
11:00am |
03-05-2026 |
|
8. |
Ahmadu Garba |
Best Centre Ngelzarma |
Class teacher |
52 |
4:50pm |
08-05-2026 |
|
9. |
Alhaji Zubairu Umar |
Potiskum main market |
Xan kasuwa |
63 |
11:00am |
10-05-2026 |
|
10. |
Habibu Umar |
Savannah Street |
Xan kasuwa |
47 |
10:00am |
11-05-2026 |
|
11. |
Adamu Audu (Mal. Sabo) |
GDJSS Sabon Layi |
Vice principal |
50 |
5:00pm |
12-05-2026 |

0 Comments
ENGLISH: You are warmly invited to share your comments or ask questions regarding this post or related topics of interest. Your feedback serves as evidence of your appreciation for our hard work and ongoing efforts to sustain this extensive and informative blog. We value your input and engagement.
HAUSA: Kuna iya rubuto mana tsokaci ko tambayoyi a ƙasa. Tsokacinku game da abubuwan da muke ɗorawa shi zai tabbatar mana cewa mutane suna amfana da wannan ƙoƙari da muke yi na tattaro muku ɗimbin ilimummuka a wannan kafar intanet.