Ticker

6/recent/ticker-posts

‘Ya’yan Kishiya Da Agola a Madubin Karin Magana

Daga

Shafa'atu Salihu Labbo
Abu-Ubaida Sani

Aure a Kunshiyar Karin Magana

‘Ya’yan Kishiya

‘Ya’yan kishiya su ne ɗiyan miji, waɗanda watar ta haifa a cikin gidan, wato ɗiyan kishiyoyinta. A zamantakewa ‘ya’yan kishiya sukan taka muhimmiyar rawa kan harkar kishi a cikin zamantakewar aure a gidan miji.

1. Ɗan kishiya, riƙon mai haƙuri

2. Babu dole ga goyon ɗan kishiya

3. Wayayyan hauka, goyon ɗan kishiya ga naki

4. Ban gane ba, an daki ɗan kishiya

5. Isa da mallaka, biyan bashi da ɗan kishiya.

Agola

Agola yaro ne wanda aka auro mahaifiyarsa, ta zo tare da shi gidan sabon miji. Agola wani yaro ne mai shekaru ƙanana, wani lokaci har da mai watanni ana zuwa da su agolanci a gidan miji, shi dai agola mahaifiyarsa ce ta auri miji wanda ya kasance shi wannan mijin wanda ta aura ba ubansa ba ne, amma ta zo da shi ne a gidan. Akwai jerin karin magana da suka taskace yanayin zaman agola a gidan da mahaifiyarsa take aure a al’adar Bahaushe. Misalansu sun haɗa da:

1. Agola ka fi ɗan masu gida.

2. Agola mai wuyar ban nama, kadan aka ba shi tsoka, sai ya cinye da sauri ya ce ba a ba shi ba.

3. Agola mai wuyar ban nama, sai dai a ba shi ƙashi.

4. Dole a bai wa ɗan mata hura.

1. Agola ka fi ɗan masu gida

Wannan kirarin yana nuna irin yadda agola yakan samu karɓuwa da tagomashi ga maigida, matuƙar dai maigidan yana tsananin son mahaifiyarsa. Irin wannan agola ne mutanen gida suke yi wa karari da cewa ‘Agola ka fi ɗan masu gida’, wani lokaci akan cika karin maganar da cewa saboda uwata aka so.

2. Agola mai wuyan ban nama sai dai a ba shi ƙashi

Ita ma dai wannan karin maganar irin wadda ta gabace ta ce, tana muna cewa a yi wa agola alheri ko kyauta da abin da ba ya saurin ɓoyuwa don gudun ƙulla makircin cewa ana nuna masu wariya.

Ƙunshiyar kare-karen maganan guda biyu, idan aka yi warwarar saƙonsu na zahiri, za a ga cewa idan aka ba yaro tsokar nama yana iya saurin cinyewa ya yi kamar ba a ba shi ba, amma idan aka ba shi ƙashi, sai ya ɗauki lokaci mai tsawo yana gurgura.

3. Dole ko tilas a bai wa ɗan mata hura

Hura, abin sha ce wanda ake yi da gero (CNHN,2005:203), kuma abin sha ce sananniya a ƙasar Hausa. Wannan karin magana tana nuna al’adar nan ta Hausawa ta ciyar da ɗan matarsa (agolansa) da ma ɗaukar wasu ɗawainiyoyinsa.

4. Dole a ce wa mijin iya baba

Wannan karin maganar tana nuna yadda dangantaka take kasancewa tsakanin mijin uwa da ɗan mata, watau kamar dai yadda ga al’ada mijin uwa yake zama matsayin uba ga agola. To shi ma agola al’adar ta tilasta masa ɗaukar mijin uwa a matsayin uba, domin cuɗanyarsu da mu’amalarsu ta kyautatawa a zamantakewa.

Manazarta

Labbo, S.S. & Sani, A-U. (2025). Aure a ƙunshiyar karin magana. Amsoshi Academic Publishers. ISBN: 978-1-257-07209-5. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.19513449 

Post a Comment

0 Comments