Hoton Aure a Karin Maganganu Na Hausa

Daga

Shafa'atu Salihu Labbo
Abu-Ubaida Sani

Kamar yadda aka tattauna a babi na farko, aure babban ginshiƙi ne daga ciki matakan rayuwar Hausawa. A bisa wannan dalili, babu mamaki idan aka same shi cike a karin magana domin nuna matsayinsa. Duk wata matsala ko nasara ko ƙalubale da aka samu a rayuwar aure, sai an samu karin magana mai nuna tunanin Hausawa a kan abin kamar yadda za a gani, a cikin misalan da aka kawo a ƙasa:

1. Aure yaƙin mata

Mata sukan ɗauki hidimomin aure da muhimmanci. Misali, iyaye mata sukan fara tara kayan ɗakin ‘ya’yansu mata tun ‘ya’yan suna ƙanana don dai fita kunya. Haka kuma, mafi yawan hayaniyar aure sun shafi mata ne, musamman abin da ya shafi kishi (kishi da kishiya ko da kishi-balbal[1] ko da uwar miji ko da agola, da sauransu).

Wannan karin magana yana nuna matsayin aure da kuma sadaukarwa da jaruntakar mata a wajen gudanar da shi. Kusan a wajen sha’anin aure, mata sun fi maza kazar-kazar ta hanyar kai da kawonsu a lokutan shagulgulan buki da zaman auren kacokam. Don haka, aure da duk wahalolinsa suka zama yaƙin mata.

2. Allah ya yi abin inji mafaɗin aurensa

Karin maganar yana nuna al’adar Hausawa ta kunya, inda yake sakaya sanarwar aurensa ga jama’a ta hanyar kinaya. Ga al’adar Hausawa akwai jin nauyi saurayi ko budurwa su ce "na yi aure" a cikin jama'a, saboda haka, sai a sakaya a ce "abin". Idan mutum yana jin kunyar ya faɗi labarin wani abin alheri, mai daɗi da ya same shi, wani lokaci yakan yi waɗansu ‘yan kwane-kwane domin mutane su sani. Haka kuma, karin maganar yana nuni da yadda mafaɗin yake cike da alamun nuna farin cikinsa na tsallake wata jarabawa ko wani ƙalubale na yaƙin aure.

A wata faɗar kuma cewa aka yi:

3. Allah ya yi, aure da maras kwabo[2]

Aure sha’ani ne wanda yake buƙatar kuɗi. Hidimomin da suka shafi kula da iyali tun daga kan ciyarwa da tutafatarwa da sauransu, duk suna buƙatar kuɗi. A nan, karin magana tana nuna lallai hidimar aure batu ne na wanda yake da kuɗi. Babu yadda za a yi mutum ya yi aure ba tare da ya nemi kuɗi ko yana da kuɗi ba. Akwai abubuwan buƙata masu yawa waɗanda mai neman aure zai samar ga wadda yake nema da aure, musamman daga lokacin da aka sanya masu rana. Ambatar kwabo a nan yana nufin ya kasance mutum yana da kuɗi na yin wasu hidimomi da suka zama wajibi gare shi. Misali kayan sa rana, biyan sadaki, kayan lefe da dai sauransu, akwai abubuwa masu yawa da suka zama dole ango ne zai yi wa kansa, ba a kawo su a matsayin gudunmawa. Don haka ake ganin akwai mamaki aure ya yiwu ga marar kwabo. Hasali ma, mata sun fi son auren mai kuɗi saboda su samu gidan hutu da bushasha.

Ana amfani da wannan karin magana a duk lokacin da wani mawuyacin al’amari ya gudana cikin sauƙi. Kwabo, shi ne kuɗi mafi ƙanƙanci a tsarin darajar kuɗin Nijeriya a yanzu.

4. Arha, aure bashi/Araha, auren bashi

Hausawa suna kyamar yin aure da bashin sadaki, duk da cewa shari’ah ta aminta da shi. A fannin rayuwar aure, ba kasafai akan aiwatar da shi ta hanyar bashi ba. Saboda haka ake ganin cewa duk auren da aka gina shi a bashi, to ya yi sauƙi ƙwarai kuma ya yi rahusa.

Ana amfani da wannan karin magana wajen bayyana duk wani abu da mutum ya samu ta wata hanya mai sauƙi, ba irin wadda aka saba da ita ba. Sai dai, aure bashi yana da wasu matsaloli da suka haɗa da gori da saɓani da samakamantansu.

5. Abin da kamar wuya, gurguwa da aure nesa

Wannan karin magana yana bayyana al’adar Bahaushe ta cewa duk wani ɗan’uwa mai wata naƙasa ko tawayar rayuwa, ba kasafai ake bari ya yi nisa da ‘yan’uwansa ba, saboda buƙatuwarsa ga taimako da kuma kulawar ‘yan’uwansa. Bisa ga wannan duk da aure ba a cika barin mai rauni ya yi nisa da gida ba. Ta wata fuskar kuma, yayin da mai naƙasa ya yi aure a nesa da gida, musamman mace, to hakan zai zama ƙalubale musamman a rayuwa irin ta gargajiya.

Ana amfani da wannan karin magana wajen hannunka mai sanda ga duk wani lamari da ake ganin wahalar yiwuwarsa ga wani.

6. Aure farin cikin babba da yaro

Wannan karin magana yana nuna mana yadda aure yake abin farin ciki da nishaɗi da murna ga kowa da kowa, musamman a lokutan da shagulgulansa da bukukuwansa suke gudana.

7. Auren baya, shi ne sadakin na gaba

Yunusa (1989 sh. 4) yana da fahimtar cewa, wannan karin maganar yana nuna cewa irin halayen kirki da mace ta nuna a aurenta na baya, su ne suke taimaka mata wajen sake samun wani mijin aure da wuri kuma a cikin sauƙi. To amma idan ta nuna halaye marasa kyau a aurenta na baya, ba za ta sami miji nagari cikin sauƙi ba. Haka abin yake ga shi ma namiji.[3]

Ana amfani da wannan karin magana a nuna cewa duk wanda ya aikata halayen nagarta a mu’amalar farko, to zai samu karɓuwa a harkoki na gaba. Idan kuma bai nuna halin nagarta ba to ya ɓata harkokinsa na gaba. Shi ya sa Hausawa suke cewa mutunci madara ne.

8. Zaman lafiya ya fi gara

Wannan karin maganar tana bayyana cewa zaman lafiya tsakanin ango da amarya ya fi muhimmanci bisa ga al’adar nan ta gara. A ƙamusun Hausa an bayyana ‘gara’ da cewa: “Kaya, musamman na abinci da iyayen amarya kan kai wa ‘yarsu bayan an gamo bikin aure ko haihuwa” (CNHN, 2006 sh. 157).

Dangane da wannan karin maganar, Yunusa (1989) ya yi tsokaci da cewa: “Wato, mutum ya sami zama lafiya tare da amaryarsa, ya fi a kawo musu gara mai yawa, amma babu kwanciyar hankali. Zaman lafiya da so da yarda da aminci mai ɗimbin yawa, ya fi a kawo wa amarya dukiya mai yawa, amma ba zaman lafiya da salama, ita da mijinta” (Yunusa, 1989 sh. 122).

Ana amfani da wannan karin magana a cikin harkokin yau da kullum a nuna cewa, zaman lafiya shi ne jigon zamantakewa da kowace irin mu’amalar rayuwa, kuma duk wani samu idan ba ya tare da zaman lafiya, to samun banza ne. A ɓangare ɗaya kuwa, ana amfani da ita domin nuna cewa, ya fi dacewa a samu nasara ta dindindin a maimakon a mayar da hankali kan wata nasara ko burgewa ko nishaɗi na ƙanƙanin lokaci.

9. Fallasa, aure bashi

Kalmar fallasa tana nufin tonon asiri ko tonon silili. Wannan karin magana tana bayyanawa ƙarara cewa, duk da yake aure bashi yana da arha, to sai dai bai cika rabuwa da fallasa ba. Saboda haka a al’adar Bahaushe duk wanda ya yi aure bashi, yakan gamu da tonan asiri a wasu lokuta har dai idan aka yi rashin arzikin biyan sadakin bayan tsawon lokaci. Baya ga haka, wadda aka auro idan ya kasance ta iske wata matar mijin a gida (kishiya), za ta gamu da gori kullum. Haka kuma, duk wadda ta yi saɓani da ita, za ta iya goranta mata cewa bashi aka auro ta, tamkar an gaji da ita, an ƙosa a aurar da ita; don haka ne, aka aurar da ita bashi. Bugu da ƙari, a tsakanin dangin miji ma ba za ta yi daraja da kuma ƙima ba. Duk lokacin da aka sami saɓani da ita ana iya goranta mata.

Ana amfani da wannan karin magana a matsayin alamar motsin rai game da wani lamarin fallasa da ya auku. Misali:

Alƙali ya bankaɗo badaƙalar da suka yi, har an yaɗa a jaridu. Wannan shi ne fallasa, auren bashi!

10. Je-ka-na-yi-ka, aure bashi

Shi kuwa wannan karin magana yana nuna wata illa da auren bashi yake tattare da ita. Aure ne da zai iya kasancewa marar armashi da ƙima a idon al’umma. A ɓangaren ma’aurata kuwa, duk wanda ya yi shi, yakan iya kasancewa mijin je-ka-na-yi-ka. Ma’ana, wanda ba ya da ta cewa sai yadda aka yi da shi. A nan miji ba shi da wata kataɓus, ba shi da ta cewa a gidansa, kuma ba shi da ikon sa wata doka a gidan, saboda bashi ya yi auren.

Ana amfani da wannan karin magana domin nuna wani lamarin da ba shi da armashi, wato na je-ka-na-yi-ka. Misali:

Ai gwamnati ba gaskiya take yi ba game da wannan shirin. Ba ta ɗauke shi da muhimmanci ba. Je-ka-na-yi-ka ne kawai, auren bashi.

---

[1] Kishi-balbal ita ce matar wa ko matar ƙani. Matan ‘yan’uwa sukan yi kishi a tsakaninsu.

[2] Wani lokaci akan ce: “Allah ya yi abin, aure da maras kwabo.”

[3] Buƙatar sake aure takan taso yayin da aka samu rabuwar aure (saki) ko kuma rasuwa.

Manazarta

Labbo, S.S. & Sani, A-U. (2025). Aure a ƙunshiyar karin magana. Amsoshi Academic Publishers. ISBN: 978-1-257-07209-5. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.19513449