Namiji a Karin Magana

Daga

Shafa'atu Salihu Labbo
Abu-Ubaida Sani

Da yawa daga cikin karin maganar da suka shafi maza, kuma waɗanda suke alaƙa da aure, suna nuni ne game da halayen mazan a zamantakewa. Daga falsafar ƙwanƙwance su, ana iya hasashen cewa mafi yawansu sun fito ne daga bakin mata. Ko da ma dai, masana sun bayyana mata a matsayin waɗanda suke sahun gaba wajen samar da karin magana. A wannan ɓangare na littafin, an kawo wasu karin magana da suka shafi maza, musamman game da gurbinsu a zamantakewar aure.

1. Maza irin gujiya ne, sai an fasa akan san na ƙwarai

Wannan karin magana tana nuni ne da cewa ɗabi’un maza da halayensu ɓoyayyu ne, musamman a tunanin mata. Ba kasafai ake iya gane su a fahimce su ba; har sai an mu’amalance su sannan za a iya sanin su. An kwatanta maza da gujiya (gyaɗa) ne wadda ba a cika gane nagartarta ba har sai an fasa kwasfarta/kwansonta ake gane ruɓaɓɓiya da mai kyau. An kwatanta halayen namiji da ɗabi’unsa da cewa kamar barkono wanda ba za a iya sanin zafin yajinsa ba har sai an tauna, haka shi ma namiji yake ta fuskar halayyarsa, ba za a iya sanin haƙiƙanin yadda yake ba har sai an mu’amalance shi, saboda haka ne aka yi masa kwatantawar kai tsaye da barkono.

Wannan karin magana yana ɗaya daga cikin waɗanda mata suke amfani da shi yayin jajanta wani lamarin kaico da ya faru da wata a gidan aurenta – wanda kuma ya shafi rashin arziki daga ɓangaren mijin. Misali:

Talatu: Yanzu wa zai yi tunanin Audu zai aikata haka?

Larai: Tab! Ke dai bari! Ai maza irin gujiya ne, sai an fasa akan san na ƙwarai.

2. Namiji zabo ne, ba a shafuwar bayansa

A nan an kwatanta namiji da zabo ne saboda komai kyawun shi ba a iya matsawa wurinsa don a shafi bayansa, saboda tashi zai yi. A tunanin wannan karin magana, haka namiji yake. Duk yadda ake ganin sa, ba a sanin halinsa, sai an zauna da shi. A kan kwatanta namiji da zabo ne saboda wayo. Kama zabo har a shafa bayansa ba ƙaramin aiki ba ne. Kamar haka ne ake ganin cewa maza sun fi mata wayo. Sun fu yaudarar su da kalaman soyayya tare da yi musu wayo a zamantakewar aure.

3. Namiji zakara, ba da ƙwaya ka ci tsakuwa

Wannan karin magana yana nuna matsayin hidimar da namiji yake tsayuwa da ita a wajen kulawa da ɗaukar nauyin iyalansa ba tare da damuwa da sai shi ya ji daɗi ba. Dalilin haka ne aka kwatanta shi kai tsaye da zakara wanda yake ba da ƙwayar abinci mai amfani ga jiki, shi kuma ya ci tsakuwa wadda ba ta da wani amfani ga jiki. Wasu kuma cewa suke yi ‘Namiji zakara ne ba da tsaba ka ci tsakuwa', domin ƙara matsayin hidimar da namiji yake tsayuwa da ita wajen ɗaukar nauyin iyalansa. Bambancin lafazi ne kawai ake samu tsakanin kalmar ‘ƙwaya’ da ‘tsaba’, amma ma’ana da saƙonnin karin- maganan duk ɗaya ne.

4. Namiji kwaɗo ne mai share tsakar gida

Wannan karin maganar tana nuna yadda hidimar namiji ta game lamuran gida duka, inda karin maganar ta bayyana cewa yana tsayuwa da ayyukan kyautatawar gida da mutanen gida gaba ɗayansu.

5. Samnanci, namiji da taron buki

Kalmar samnanci na nufin shashanci ko sakarci da rashin sanin abin da ya kamata a yi, idan har namiji ya ɓuge da shirya taron buki ko kuma ya yi kane-kane ya shiga dumu-dumu a lamuran taron buki. A al’adar Hausawa ana ganin cewa buki na mata ne ba maza ba.

6. Haɓaka, namiji da niƙa

Haɓaka kalma ce mai nuna faɗaɗa ko ƙaruwa dai dai da kalmar bunƙasa. Niƙa kuwa, kalmace da take bayyana dabarar sarrafa ƙwayoyin tsaba daga nau’o’in hatsin da sauran dangin kayan abinci ta hanar amfani da dutsi babba mai faɗi da ƙarami mulmulalle a mayar da ƙwayoyin zuwa gari domin samar da ire-iren abinci kamar tuwo da fura da sauransu.

Al’adar Hausawa ta gargajiya, sanannen abu ne cewa, niƙa wani aiki ne da ya keɓanta ga jinsin mata a mafi yawan lokuta, saboda haka ne, al’adar Hausawa ta taskace wannan al’adar a cikin adabi da manufar nuna cewa, yana daga cikin bunƙasar sauyawar lamura, da kuma juyawar zamani kasancewar ba a saba ganin namiji yana niƙa ba.. Ana amfani da duwatsu (guda biyu) babba da karami a wajen niƙa.

7. Lamari sabo, namiji da surfe

Surfe na nufin daka jiƙaƙƙen hatsi domin a fitar da dusa (CNHN, 2006:403) shi ma a al’adar Bahaushe aiki ne na mata ba maza ba. Don haka a mahangar al’ada, sabon lamari ne a ga namiji ya ɗauki taɓarya yana surfa hatsi a cikin turmi.

8. Sabon salo, namiji da gazal

‘Gazal’ wani baƙin fensir ne mai maiƙo da mata kan goga a kan girarsu yayin yin kwalliya. Kasancewar wannan wani nau’in kwalliya ne na mata, to da zaran an ga namiji ya yi amfani da ita ba shakka ya zo da wani baƙon abu a mahangar al’ada.

9. Maigida takobin daga

Wannan kirari ne wanda yake nuni tare da bayyana yadda al’adar Hausawa take kallon namiji magidanci a matsayin wata kariya da garkuwa wanda yake tsaye ƙyam koyaushe wajen ganin ya kare martabar gida ta hanyar aiwatar da hidimomin da suka wajaba garesu, da kuma sauke nauyin da ya rataya a wuyansa.

Manazarta

Labbo, S.S. & Sani, A-U. (2025). Aure a ƙunshiyar karin magana. Amsoshi Academic Publishers. ISBN: 978-1-257-07209-5. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.19513449