Ango Da Amarya a Madubin Karin Magana

Daga

Shafa'atu Salihu Labbo
Abu-Ubaida Sani

Ango

Ango shi ne mutumin da ya yi sabon aure kamar yadda aka bayyana a cikin CNHN (2006 sh. 17). Auren da aka ɗaura masa yana iya kasancewa na farko ko na biyu ko na uku ko ma na huɗu. Ko dai yaya abin ya kasance, sunansa ango kasancewar ya yi sabon aure. Kare-karen magana da suke ɗauke da ƙunshiyar ango sun haɗa da:

1. A kwana a tashi, wata rana jariri ango ne.

2. Abin al’ajabi, ango ya kwana ƙunzugu.

3. Ba laifi, ango ya kwana da durwa.

4. Da sannu, yaro ango ne.

5. Hamburki, Ango ba ƙoshi.

6. Izgili, angwaye bakin rijiya.

7. Kowa da al’adar garinsa, ango ya rufe kai da turmi.

8. Sharri takin masoya, inji sabon ango.

Amarya

Matar da ta yi sabon aure, ita ake kira amarya. Wannan aure ba dole sai ga budurwa ba. Matar tana iya kasancewa bazawara. Bugu da ƙari, ba dole ne sai ta je gidan mijin a matsayin matar farko ba. Tana iya zuwa a matsayin mata ta biyu ko ta uku ko ma ta huɗu. Da zarar auren sabo ne, to sunanta amarya. Akwai kare-karen magana masu yawa da suke ɗauke da ƙunshiyar amarya a cikinsu. Misali:

1. Abin tsana, amarya a bayan kare.

2. Amarya ba kya laifi, ko kin karya ɗan masu gida.

3. Amarya in ba ta hau doki ba, ba za a ɗora mata kaya ba.

4. Amarya mai daɗin tuwo.

5. Ba laifi, amarya bisa jaki.

6. Ba zama, maye ya yi amarya.

7. Ilin, amarya ta ci ƙanen miji.

8. Ka ji rabo? Amarya da tsohon ciki.

9. Ƙauyancin amarya, hawa gado da zani.

10. Kome wayon amarya sai an sha manta.

11. Kurum baka, amarya ta ci ɗan masu gida.

12. Kwana nawa ne, maye ya yi amarya.

13. Sabuwar amarya, ba kasafai takan yi aibu ba.

14. Sai ci, maye ya yi amarya.

15. Samun wuri, amarya da aron ‘yan kunnen uwar miji.

16. Shirun amarya ba tsoro ba, hankalin mutanen gida take dubi

17. Tun ana marmari, amarya kan yi goshi.

Ango da Amarya

Kamar yadda idan ka ga wata, za ka ga Zara, haka ma ango da amarya suke kasancewa a tare bisa mahangar falsafar al’ada. Wannan ne ya sa aka samu wasu karin magana na Hausa waɗanda suke ɗauke da ƙunshiyar gambizar ango da amarya. Daga cikinsu akwai:

1. Abin da ke ga amarya, shi take ba ango.

2. Ango mijin amarya, kada ka sha mai ya ruɗe ka.

3. Da sanin ango, an yi wa ‘yan buki duka an karya ƙafar uwar amarya.

4. ƙwalisa, amarya ta ga ango ba riga.

5. Sabo da yi, amarya ta haye ango.

6. Zagwaɗi, ango shiga ɗakin amarya.

7. Zaƙin mazallaƙo, ango da amarya a daren farko.

Manazarta

Labbo, S.S. & Sani, A-U. (2025). Aure a ƙunshiyar karin magana. Amsoshi Academic Publishers. ISBN: 978-1-257-07209-5. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.19513449