Ma’anar Sunan Balkisu

TAMBAYA (Gyaran Hausa mai fa'ida)

Tambaya:
Assalamu alaikum, malam. Fatan alheri da lafiya a gare ku. Ina da tambaya mai sauƙi amma mai muhimmanci: Mene ne ma’anar sunan “BALKISU” (بلقيس) a cikin Larabci da kuma a mahangar Musulunci? Shin wannan sunan yana da wani tarihi na musamman da ya sa aka fi saninsa? Kuma shin ana iya sanya wa ‘ya’ya mata wannan sunan a yau? Allah ya saka da alheri.

MA’ANAR SUNAN BALKISU (بلقيس)

AMSA 

Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdu lillahi Rabbil ‘alamin, was-salatu was-salamu ‘ala ashrifil anbiya’i wal mursalin, Muhammadin wa ‘ala alihi wa sahbihi ajma’in.

Amsa a takaice: Sunan Balkisu (بلقيس) ba shi da tushe kai tsaye daga cikin nassosin Alƙur’ani ko hadisai ta ma’anar suna. Amma ya shahara a cikin litattafan tarihi (Tafsir, Qasas al-Anbiya’, da Tarikh) a matsayin sunan Sarauniyar Saba’ wadda ta sadu da Annabi Sulaiman (AS). A cikin Alƙur’ani, ba a ambaci sunan nata ba; an kira ta da “imra’atu malik” (mace mai mulki) ko “malikatu Saba’” (Sarauniyar Saba’). Ma’anar sunan a cikin Larabci ana danganta ta da kalmar “balqas” wato “mace mai hikima” ko “mace mai tsattsauran tunani” ko kuma “Sarauniyar da take mulki cikin adalci”. Wasu kuma sun fassara shi da “mai fuska mai haske” ko “kyakkyawa”.

Bari mu zurfafa bincike a kowane fanni.

1. Asalin Sunan Balkisu a Cikin Tarihi

Sunan Balkisu (بلقيس) ya fara bayyana ne a cikin rubuce-rubucen malaman Musulunci na farko, musamman a littattafan Tafsir kamar su Tafsir al-Tabari (wanda ya rasu a 310 AH), Tafsir Ibn Kathir (wanda ya rasu a 774 AH), da kuma Al-Bidaya wan Nihaya. Bai zo ba a cikin Alƙur’ani ko a cikin ingantattun hadisai na Annabi ﷺ. Malamai sun ce wannan sunan na asali ne daga yaren Himyar ko Saba’i (tsohon yaren Yemen), kuma daga baya Larabawa suka daidaita shi da haruffan Larabci.

A cikin littafin Qasas al-Anbiya’ (Labaran Annabawa) na Ibn Kathir, an kawo cewa: “Sarauniyar Saba’ sunanta Balkisu, diyar Sharahbil, kuma ita ce mace ta farko da ta yi mulkin Yemen da Habasha.” Ibn Kathir ya jingina wannan labarin ga malaman tarihi kamar Ibn Ishaq da Wahb ibn Munabbih.

2. Labarin Sarauniyar Saba’ a Alƙur’ani

Allah Madaukakin Sarki ya kawo labarin wannan sarauniya a Suratul Naml (27), daga aya ta 20 zuwa 44. Wannan labarin yana nuna:

• Annabi Sulaiman (AS) ya nemi fahintar hud-hud (wani tsuntsu mai bincike), sai ya same ta tana sanar da wata al’umma a birnin Saba’ suna bauta wa rana, ba Allah ba.
• Annabi Sulaiman ya aika wa Sarauniyar Saba’ wasiƙa yana kiranta zuwa ga tauhidi.
• Sarauniyar ta aika da kyaututtuka don ta ga ko Sulaiman annabi ne ko kuma sarki na yau da kullun.
• Bayan da ta ga manyan baje kolin iko da hikimar Allah, ta yi wuƙa ta musulunta.

Ka yi la’akari da waɗannan ayoyi:

Arabic:
إِنِّي وَجَدتُّ امْرَأَةً تَمْلِكُهُمْ وَأُوتِيَتْ مِن كُلِّ شَيْءٍ وَلَهَا عَرْشٌ عَظِيمٌ

Hausa fassarar:
“Lalle ne nã sãmi wata mace tanã mulkinsu, kuma an bã ta daga kõme, kuma tanã da wani kursiyĩ mai girma.”
(Al-Naml 27:23)

Allah bai ambaci sunanta ba a wannan aya – ya kira ta “mace” (imra’ah).

Arabic:
قَالَتْ يَا أَيُّهَا الْمَلَأُ إِنِّي أُلْقِيَ إِلَيَّ كِتَابٌ كَرِيمٌ

Hausa fassarar:
“Ta ce: ‘Yã ku mashãwarta! Lalle nẽ an jẽfa wani littãfi mai daraja zuwa gare ni.’”
(Al-Naml 27:29)

Sa’annan bayan da ta ga mu’ujizar da kursiyinta ya koma cikin ƙafashin ido, ta yi wuƙa:

Arabic:
رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي وَأَسْلَمْتُ مَعَ سُلَيْمَانَ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

Hausa fassarar:
“Ya Ubangijina! Lalle nĩ nã zãlunci raina, kuma na sallama (na musulunta) tãre da Sulaimãna ga Allah, Ubangijin halittu.”
(Al-Naml 27:44)

Wannan sarauniya ita ake kira Balkisu a cikin littattafan tarihi.

3. Ma’anar Sunan Balkisu (بلقيس) A Larabci

Malaman harshe sun bambanta kan ma’anar sunan:

• Ibn Manzur a cikin Lisan al-‘Arab (babban ƙamus na Larabci) ya ce: “Balqas (بلقس) yana nufin mace mai tsattsauran ra’ayi ko mace mai cikakken hankali.” Shi kuma kalmar da aka fi sani ita ce Bilqis (بلقيس).
• Al-Zabidi a cikin Taj al-‘Arus ya ce: “Wataƙila kalmar ta samo asali ne daga balq (بلق) wanda ke nufin haske ko tsabta.” Don haka Balkisu tana nufin mace mai haske, mai kyawun fuska.
• Wasu malaman Zamani sun danganta shi da kalmar Habasha “Belgiss” wato “mai daraja” ko “babbar mace”.

Babu wani hadisi ko ayar Alƙur’ani da ta fayyace ma’anar wannan suna – wannan iyaka ne na binciken harshe da tarihi.

4. Sifofin Sarauniyar Saba’ (Balkisu) da Aka Zana Daga Tafsiri

A cikin Tafsir Ibn Kathir (juzu’i na 3, shafi na 456 – bugun Dar Taibah), an kawo sifofin wannan sarauniya:

• Mai hikima: Ta san lokacin da za ta yi yaƙi da lokacin da za ta yi sulhu.
• Mai adalci: Ta kasance tana yi wa mutanenta adalci kafin ta musulunta.
• Mai shugabanci: Ta yi mulkin kasa mai faɗi a Yemen da kewayenta.
• Mai kishin bincike: Ba ta yanke hukunci ba sai da ta bincika da idonta.
• Mai tawali’u bayan musulunci: Da ta ga iko na Allah, ta miƙa wuya.

Malamai sun ce wadannan halayen sun sa sunan Balkisu ya zama alama ga mace mai basira, mai kishi ga gaskiya, da kuma mai daraja.

5. Shin Ana Iya Sanya Wa ‘Ya’ya Mata Sunan Balkisu?

A bisa shari’a, babu wani abin da ya hana sanya sunan Balkisu, saboda:

1. Ba shi da wata mummuna ma’ana (ma’anarsa kyakkyawa ce: mai daraja, mai hikima).
2. An sanya shi ga wata sarauniya musulma (bayan ta musulunta).
3. Sahabbai da malaman farko ba su sanar da haramcin ba.

A cikin Majmu’ Fatawa Ibn Baz (juzu’i na 11), an ce: “Babu laifi a sanya sunayen da suke nuni ga kyawawan halaye, ko da sun fito ne daga labaran tarihi da ba su saba wa shari’a ba.”

Kuma Annabi ﷺ ya ce:

Arabic:
إِنَّكُمْ تُدْعَوْنَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِأَسْمَائِكُمْ وَأَسْمَاءِ آبَائِكُمْ فَأَحْسِنُوا أَسْمَاءَكُمْ

Hausa fassarar:
“Lalle za a kira ku ranar kiyama da sunayenku da sunayen ubanninku, don haka ku kyautata sunayenku.”
(Sunan Abi Dawud, Hadith No. 4948; kuma Sheikh al-Albani ya inganta shi a Sahih Sunan Abi Dawud 4143)

Wannan yana nuna cewa kyakkyawan suna yana da daraja a gaban Allah.

Duk da haka, malaman wasu suna faɗin cewa Sunan Balkisu ba ya daga cikin sunayen da aka tabbatar daga Alƙur’ani ko Sunnah kai tsaye, amma kuma ba haramun ba ne. Wasu malamai sun gwammace a riƙa sanya sunayen mata masu albarka kamar Mariyam, Aisha, Khadija, Fatima domin sunaye ne na musamman a Musulunci. Amma idan wani ya zaɓi Balkisu, to babu zunubi.

6. Hadisai da Aka Karya A Kan Sunan Balkisu

Wajibi ne a lura: Babu wani hadisi ingantacce da ya ambaci sunan Balkisu daga bakin Annabi ﷺ. Duk wani hadisi da ake yadawa kamar “Annabi Sulaiman ya auri Balkisu” ko “Annabi ya ce: Balkisu ta fi kowace mace hikima” – duk ƙarya ne (mawdu’) kuma ba su tabbata ba. Malaman hadisi kamar Al-Albani, Ibn al-Qayyim, da Ibn Hajar sun yi kashedi game da waɗannan labaran.

A cikin littafin Silsilat al-Ahadith al-Da’ifah (jerin hadisai marasa ƙarfi) na Sheikh al-Albani, an sanya labarin auren Annabi Sulaiman da Balkisu a matsayin da’if jiddan (mai rauni sosai) ko kuma mawdu’. Abin da ya tabbata shi ne cewa ta musulunta, amma ba a san ta auri Sulaiman ko bã.

7. Taƙaitaccen Ma’anonin Sunan Balkisu

Don sauƙaƙawa, ga mafi shahararrun ma’anonin sunan Balkisu a taƙaice:

Ma’ana	Bayani
Mace mai hikima	Saboda yadda ta gudanar da mulkin Saba’ cikin basira
Sarauniyar adalci	Ta kasance mai yi wa al’ummarta adalci
Mai kyakkyawar fuska (mai haske)	Ana danganta shi da tushen “balq” (haske)
Mace mai jajircewa da bincike	Ta binciki da’awar Annabi Sulaiman kafin ta yanke shawara
Mace mai daraja da martaba	Kursiyinta babba, al’ummarta manya

8. Darussan Da Muke Koya Daga Labarin Balkisu (Sarauniyar Saba’)

1. Bai wa mace damar zama shugaba ba laifi – A cikin tarihi, Allah ya ambaci wata mace sarauniya mai adalci. Amma malaman Musulunci sun ce babban mulkin ƙasa a Musulunci bai dace mace ke jiran shi ba, amma wannan wani batu ne dabam.
2. Bincike kafin yanke shawara – Ta aika da kyauta don ta gwada ko Sulaiman annabi ne ko sarki. Wannan yana nuna cewa mai hankali yana bincike.
3. Yarda da gaskiya koda ta fito daga wani – Da ta fahimci gaskiya, ta musulunta, ba ta girman kai ba.
4. Mace za ta iya koyar da maza hikima – A cikin surar, ta yi magana da mashawartanta maza da hikima.
5. Karɓar wuya ga Allah shi ne girman kai na gaskiya – Duk duniya da kursiyinta ba su amfana ba sai da ta miƙa wuya ga Allah.

Allah ya ce a labarin nata:

Arabic:
فَلَمَّا رَأَتْهُ حَسِبَتْهُ لُجَّةً وَكَشَفَتْ عَن سَاقَيْهَا ۚ قَالَ إِنَّهُ صَرْحٌ مُّمَرَّدٌ مِّن قَوَارِيرَ

Hausa fassarar:
“Sa’ad da ta gan shi, sai ta yi zaton tafki ne, kuma ta tona tsummokinta. Ya ce: ‘Lalle shi falo ne santsi daga gilãsai.’”
(Al-Naml 27:44)

Wannan ya nuna cewa duk wani abin da take ɗauka a duniya (ruwa, tsummoki, girma) – a gaban ikon Allah kome ya zama na zahiri ne.

KAMMALAWA

Sunan Balkisu (بلقيس) yana nufin mace mai hikima, mai daraja, mai adalci, kuma mai kyakykyawar fuska a mafi yawan fassarorin Larabci. Bai fito ba daga Alƙur’ani ko hadisai kai tsaye, amma ya shahara a matsayin sunan Sarauniyar Saba’ wadda ta musulunta a hannun Annabi Sulaiman (AS). Halayenta na bincike, tawali’u, da kuma bin gaskiya sun sa wannan suna ya zama abin koyi ga mata Musulmi.

Idan kuna son sanya wa ‘yarka sunan Balkisu, babu laifi, amma kuma ku tuna cewa sunayen mata na Annabawa (Mariyam, Asiya, Hajara) da matan Annabi (Khadija, Aisha) sun fi dacewa da falala.

Allah Ya sanya mana albarka a cikin sunayenmu da ayyukanmu, Ya kuma tara mu da waɗanda suka bauta masa da gaskiya. Ameen.

Amsa ta ƙare. Allah ne mafi sani.

  ﺳُﺒﺤَﺎﻧَﻚَ ﺍﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻭَﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺃﺷْﻬَﺪُ ﺃﻥ ﻟَﺎ ﺇِﻟَﻪَ ﺇِﻻَّ ﺃﻧْﺖَ ﺃﺳْﺘَﻐْﻔِﺮُﻙَ ﻭﺃَﺗُﻮﺏُ ﺇِﻟَﻴْﻚ

WALLAHU A'ALAM.

https://t.me/TambayaDaAnsa

𝐖𝐇𝐀𝐓𝐒𝐀𝐏𝐏👇

https://whatsapp.com/channel/0029VaA8YpB42DcZdoRuCj3G

𝐅𝐀𝐂𝐄𝐁𝐎𝐎𝐊👇

Https://www.facebook.com/groups/336629807654177

**************************

Wannan ɗaya ne daga cikin fatahowin Musulunci da aka gina su kan Ƙur’ani da Hadisan Manzon Allah (SAW) waɗanda ake samu a shafukan Tambayoyi da Amsoshi na Sheik Malam Khamis Yusuf a Facebook, Telegram, da WhatsApp. Za ku iya bibiyar shafukansa domin karanta ƙarin fatawowi.