Ma'anar Sunan Hajara

TAMBAYA

Assalamu alaikum malam. Da fatan alheri a gare ku. Ina son a taimaka mini da ma’anar sunan HĀJARA (هَاجَر). Wannan suna yana da wani tarihi na musamman a Musulunci? Shin ana iya sanyawa ‘ya’ya mata shi? Kuma mene ne darussan da za mu koya daga rayuwar wadda ta yi suna da wannan suna? Allah Ya saka da alheri.

MA'ANAR SUNAN HĀJARA (هَاجَر)

AMSA

Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdu lillāhi rabbil ‘ālamīn, was-salātu was-salāmu ‘alā ashrāfil anbiyā’i wal-mursalīn, Muhammadin wa ‘alā ālihi wa sahbihi ajma’īn.

Amsa a takaice: Sunan Hājar (هَاجَر) ya fito ne daga tushen kalmar Larabci “al-hajr” (الهجر) wato “rabuwa” ko “barin gida”. Ma’anarsa ita ce: “Wadda ta yi hijira (ta bar gidanta)” ko “wadda ta ƙaura don neman yardar Allah”. Wasu malaman harshe sun ce yana nufin “mace mai tawakkali” ko “wadda ta karkata zuwa ga alheri”. Duk waɗannan ma’anoni sun dace da rayuwar Hājar, domin ta bar ƙasarsa ta asali (Masar ko wani wuri) tare da mijinta Annabi Ibrāhīm zuwa ƙasar Falasdinu, sa’annan daga baya ta bar birnin Makka a cikin hamada mai ƙwazo, kuma ta dogara ga Allah kawai.

Bari mu zurfafa bincike a kowane fanni, tare da kiran ayoyi da hadisai.

1. Asalin Sunan Hājar da Ma’anoninsa a Harshen Larabci

Sunan Hājar yana ɗaya daga cikin sunayen da suka shahara a cikin littattafan Tafsir da Tarihi, amma ba a ambace shi a cikin Alƙur’ani ba (kamar yadda aka ambaci sunan Maryam, Asiya, da sauransu). Duk da haka, Annabi ﷺ ya ambaci labarinta a cikin sahih hadisai.

A cikin Lisan al-‘Arab na Ibn Manzur, an ce: “Kalmar Hājar (هَاجَر) ta samo asali daga fi’ili hajara (هَجَرَ) wanda ke nufin ya bar wani abu, ya rabu da shi, ya ƙaura.” Daga wannan tushe ne muke samun kalmomi kamar hijrah (ƙaura don addini) da muhājir (mai yin hijira). Saboda haka, Hājar tana nufin:

• Mace mai yin hijira – wadda ta bar ƙasarta da danginta saboda Allah.
• Mace mai ƙaura – wadda ta yi tafiya mai nisa ba tare da wani abin dogaro ba face Allah.
• Mace mai watsi da zaman lafiya na duniya don neman abin da ke wurin Allah.

Wasu malamai kamar Al-Zabidi a cikin Taj al-‘Arus sun ce: “Ana kuma danganta Hājar da ‘al-hajar’ (duwatsu) saboda ƙarfin zuciyarta kamar dutse.” Wata ma’ana kuma ita ce ‘mai girma da daraja’ a wasu yarukan Semitic.

2. Labarin Hājar a Alƙur’ani da Hadisai

Duk da cewa Alƙur’ani bai ambaci sunan Hājar ba, ya ambaci matsayinta da jarabawarta ta hanyar ambaton ɗanta Annabi Isma’ilu (AS) da mijinta Annabi Ibrāhīm (AS). Kuma Akwai hadisi mai tsayi a cikin Sahih al-Bukhari wanda ke ba da cikakken labarin yadda Allah ya cece ta da ɗanta.

a) Annabi Ibrāhīm ya bar Hājar da jariri Isma’ilu a cikin hamada

Arabic (Hadisi daga Ibn Abbas, Bukhari):
قَالَ: فَذَهَبَ بِهَا إِبْرَاهِيمُ وَبِابْنِهَا إِسْمَاعِيلَ وَمَعَهَا شَنٌّ فِيهِ مَاءٌ، فَجَعَلَتْ تُرْضِعُ ابْنَهَا حَتَّى نَفِدَ مَا فِي الشَّنِّ، فَقَالَتْ: هَلْ لَكَ فِي أَنْ تَتْرُكَنَا هَا هُنَا؟ فَلَمَّا تَوَلَّى إِبْرَاهِيمُ قَامَتْ فَأَتَتْ مَكَانَهَا فَجَعَلَتْ تَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ حَتَّى بَرَكَ الْمَاءُ مِنْ تَحْتِ قَدَمِ إِسْمَاعِيلَ

Hausa fassarar:
“Ibrāhīm ya tafi da ita (Hājar) da ɗanta Isma’ilu, kuma tana da buhu a cikinsa ruwa. Sai ta ci gaba da shayar da ɗanta nono har ruwan da ke cikin buhu ya ƙare. Sai ta ce: ‘Shin kana son ka bar mu anan?’ Sa’ad da Ibrāhīm ya juya baya ya tafi, sai ta tashi ta je wurinta, ta fara tsere (ko tafiya da sauri) tsakanin Safa da Marwa har ruwa ya ɓuɓɓugo daga ƙarƙashin ƙafar Isma’ilu.”
(Sahih al-Bukhari, Hadith No. 3364; Sahih Muslim, Hadith No. 2374)

Wannan hadisi ya kafa tushen aikin Sa’i tsakanin Safa da Marwa a cikin aikin Hajji da Umrah.

b) Sunan Hājar a wasu ruwayoyi

A cikin wani ruwaya a Sahih al-Bukhari (Hadith No. 3367), Annabi ﷺ ya ce:
“Allah ya yi rahama ga mahaifiyar Isma’ilu (watau Hājar). Da ta bar Ibrāhīm a Makka sai ta ce: ‘Shin Allah ne ya umurce ka da ka bar mu anan?’ Ya ce: ‘I.’ Sai ta ce: ‘To ba zai ɓata mu ba.’”
Wannan yana nuna cikakkiyar amincewarta ga Allah (tawakkul).

3. Darussan Rayuwar Hājar

Rayuwar Hājar tana ɗauke da darussa masu yawa ga dukan Musulmi, musamman mata:

Na Farko: Tawakkali (Dogaro ga Allah) a Mafi Tsananin Yanayi

Hājar ta kasance ita kaɗai a cikin hamada, baƙuwa, ba ta da abinci ko ruwa, da jariri mai shayarwa. Duk da haka, ba ta nuna rashin imani ba. Ta yi sa’i (gudu) tsakanin Safa da Marwa tana neman ruwa, ba ta zauna ta yi kuka kawai ba. Bayan ta yi iya ƙoƙarinta, Allah ya kawo ruwan Zamzam. Wannan ya nuna cewa tawakkali ba ya nufin zama da hannu dare, a’a, tawakkali ne tare da yin aiki.

Allah ya ce:

Arabic:
وَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ ۚ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ وَكِيلًا

Hausa fassarar:
“Kuma ka dogara ga Allah. Kuma Allah ya isa Ya zama wakili (mai karewa).”
(Al-Ahzāb 33:3)

Na Biyu: Haƙuri (Sabr) da Juriya

Hājar ta haƙura da barin mijinta, da barin dangi, da yunwa, da ƙishirwa. Allah ya sanya wa’adinsa ga masu haƙuri.

Arabic:
إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ

Hausa fassarar:
“Lalle mũ, mãsu haƙuri ana cika musu ijiransu (lãdarsu) bã da lissãfi ba.”
(Az-Zumar 39:10)

Na Uku: Kamewa Daga Kuka da Koke

Lokacin da Ibrāhīm ya tafi, ta ce masa: “Shin Allah ne ya umurce ka da ka bar mu?” Da ya ce “I”, sai ta ce: “To ba zai ɓata mu ba.” Wannan yana nuna cewa ta fi son yardar Allah fiye da kwanciyar hankali.

Annabi ﷺ ya ce:

Arabic:
عَجَبًا لِأَمْرِ الْمُؤْمِنِ، إِنَّ أَمْرَهُ كُلَّهُ خَيْرٌ، وَلَيْسَ ذَلِكَ لِأَحَدٍ إِلَّا لِلْمُؤْمِنِ

Hausa fassarar:
“Abin mamaki game da al’amarin mumini, dukan al’amarinsa alheri ne – kuma wannan ba ya zama ga kowa sai ga mumini.”
(Sahih Muslim, Hadith No. 2999)

Na Huɗu: Ikon Mace Mai Imani

Allah ya zaɓi wata baiwar Allah (Hājar) don ya ba da ruwan Zamzam, wanda ya zama mafitar al’umma duka. Har ila yau, aikin sa’i, wanda babban rukuni ne na Hajji, an kafa shi ne saboda aikinta. Wannan yana nuna cewa mace mai imani za ta iya zama sanadin albarkar duniya da lahira.

4. Abin da Malaman Musulunci Suka Ce Game da Sunan Hājar

• Ibn Kathir a cikin Tafsir al-Qur’an al-‘Adhim (juzu’i na 2, shafi na 198) ya ce: “Hājar ita ce mahaifiyar Isma’ilu, kuma ta kasance baiwa ce ga Ibrāhīm daga sarki na Masar. Sunanta ya nuna cewa ta yi hijira daga Masar zuwa Falasdinu zuwa Makka.”
• Ibn Hajar al-‘Asqalani a cikin Fath al-Bari (sharhin Sahih Bukhari) ya ce: “Kowane mumini yana son Hājar saboda haƙurinta da tawakkali. Aikin sa’i yana tunatar da mu cewa dole ne mu yi iya ƙoƙarinmu, sa’annan mu jẽfa al’amarin ga Allah.”

Babu wani malamin Musulunci da ya taɓa ɗaukar sunan Hājar a matsayin haramun ko abin ƙyama. Sai dai wasu malaman sun gwammace sanya sunayen mata na Annabawa kai tsaye kamar Maryam ko Asiya, amma Hājar ita ma tana cikin manyan mata na tarihi.

5. Shin Ana Iya Sanya Sunan Hājar ga ‘Ya’ya Mata?

Amsa: E, ana iya sanyawa, kuma yana da kyau. Babu wani hadisi ko ayar Alƙur’ani da ta hana sanya sunan Hājar. A akasin haka, sanya suna mai kyau yana da falala.

Annabi ﷺ ya ce:

Arabic:
إِنَّ لِلَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى تِسْعَةً وَتِسْعِينَ اسْمًا، مَنْ أَحْصَاهَا دَخَلَ الْجَنَّةَ، وَإِنَّ اللَّهَ وَتْرٌ يُحِبُّ الْوَتْرَ

Hausa fassarar:
“Lalle Allah yana da sunaye casa’in da tara, duk wanda ya kirga su zai shiga Aljanna.”
(Sahih al-Bukhari, Hadith No. 2736; Sahih Muslim, Hadith No. 2677)

Idan Allah yana da kyawawan sunaye, to bawan Allah ma yana da kyau ya sanya wa ‘ya’yansa sunaye masu kyau da ma’ana mai kyau. Sunan Hājar yana ɗauke da ma’anar ƙaura don Allah, haƙuri, tawakkali, da nasara bayan wahala.

Duk da haka, wasu malamai a ƙasashen yamma suna tunanin cewa “Hājar” kalma ce mara kyau saboda kamanni da kalmar “Hagar” da aka fassara a cikin Baibul a matsayin “baƙuwa” ko “dutse.” Amma a Musulunci, suna Hājar yana da daraja sosai. A zahiri, Annabi Muhammad ﷺ ya ɗaukaka Hājar ta yadda ya sanya aikinta (sa’i) ya zama wajibi a Hajji.

6. Taƙaitaccen Ma’anonin Sunan Hājar

Ma’ana	Bayani
Mace mai yin hijira	Ta bar Masar, Falasdinu, kuma ta bar Makka sau biyu don Allah
Wadda ta rabu da iyali da gida	Ta nuna fifikon yardar Allah akan jin daɗin duniya
Mai tawakkali	Ta ce “Allah ba zai ɓata mu ba” lokacin da mijinta ya bar ta
Mai haƙuri	Ta haƙura da yunwa, ƙishirwa, da kadaici
Mace mai aiki	Ta yi sa’i tsakanin Safa da Marwa, ba ta zauna tana kuka ba
Alamar nasara bayan wahala	Daga hamada, Allah ya ba da ruwan Zamzam da al’umma gaba ɗaya

7. Kammalawa da Addu’a

Sunan Hājar (هَاجَر) yana ɗaya daga cikin sunayen da suka fi daraja a cikin Musulunci. Ma’anarsa na “wadda ta yi hijira don Allah” da “mai tawakkali” sun dace da wannan baiwar Allah jaruma. Duk wata mace da ake mata sunan Hājar, ana sa mata rai ta kasance mai haƙuri, mai dogaro ga Allah, mai himma, kuma mai bi da umarnin Allah koda kuwa yanayi ya yi tsanani.

A karshe, Annabi ﷺ ya ce:

Arabic:
خَيْرُ أَسْمَائِكُمْ عَبْدُ اللَّهِ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ وَأَحَبُّهَا إِلَى اللَّهِ أَصْدَقُهَا

Hausa fassarar:
“Mafi kyawun sunayenku shi ne ‘Abdullah’ da ‘Abdur-Rahman’, kuma mafi soyuwa ga Allah su ne mafi gaskiya a cikinsu (da ma’ana).”
(Sahih Muslim, Hadith No. 2132; Sunan Abi Dawud, Hadith No. 4950)

Duk da cewa sunan Hājar ba ya cikin waɗannan, amma yana da kyakkyawar ma’ana da tarihi mai girma. Allah Ya sanya dukan waɗanda suke ɗauke da wannan suna su kasance daga cikin mãsu haƙuri da tawakkali, kuma su shiga Aljanna tare da Hājar da Annabi Ibrāhīm da Isma’ilu. Ameen.

Amsa ta ƙare. Allah ne Mafi sani.

  ﺳُﺒﺤَﺎﻧَﻚَ ﺍﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻭَﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺃﺷْﻬَﺪُ ﺃﻥ ﻟَﺎ ﺇِﻟَﻪَ ﺇِﻻَّ ﺃﻧْﺖَ ﺃﺳْﺘَﻐْﻔِﺮُﻙَ ﻭﺃَﺗُﻮﺏُ ﺇِﻟَﻴْﻚ

WALLAHU A'ALAM.

https://t.me/TambayaDaAnsa

𝐖𝐇𝐀𝐓𝐒𝐀𝐏𝐏👇

https://whatsapp.com/channel/0029VaA8YpB42DcZdoRuCj3G

𝐅𝐀𝐂𝐄𝐁𝐎𝐎𝐊👇

Https://www.facebook.com/groups/336629807654177

**************************

Wannan ɗaya ne daga cikin fatahowin Musulunci da aka gina su kan Ƙur’ani da Hadisan Manzon Allah (SAW) waɗanda ake samu a shafukan Tambayoyi da Amsoshi na Sheik Malam Khamis Yusuf a Facebook, Telegram, da WhatsApp. Za ku iya bibiyar shafukansa domin karanta ƙarin fatawowi.