Sharadi A Cikin Kasuwanci

Tambaya

Assalamu Alaikum. Da fatan malam yana cikin ƙoshin lafiya. Mutum ne ya ba ni kuɗi in yi kasuwanci, amma da sharadin duk wata ya riƙa zuwa ya karɓi wani adadi na ƙayyadadden kuɗi (kamar N10,000 ko $50) ba tare da la'akari da ko riba ce ko asara ba. Shin malam wannan riba ce? Allah Ya saka wa malam da Gidan Aljannar Firdausi. Ameen.

SHARAƊI A CIKIN KASUWANCI

Amsa

Wa Alaikumus Salam wa Rahmatullahi wa Barakatuh. Allah Ya saka mana gaba ɗaya. Ameen.

Alhamdu lillahi was-salatu was-salamu ‘ala Rasulillah. Tambayar da kuka gabatar tana daga cikin muhimman batutuwan da suka shafi mu'amalar kasuwanci a Musulunci. Wannan tambaya ta shafi wani nau'i na hada-hadar kudi da aiki, wanda malamai suka fi sani da Mudarabah (yarjejeniyar raba riba tsakanin mai kudi da mai aiki). Amma akwai wani sharadi a cikin wannan yarjejeniya da ya sa ta zama kusa da riba (usury), idan ba a gyara ba.

1. Ma'anar Yarjejeniyar Mudarabah (Hada-hadar Kuɗi Da Aiki)

A Musulunci, akwai wata yarjejeniya kirki da ake kira Mudarabah (ko Qirad). Ita ce: mutum (mai kuɗin) ya ba da kuɗi ga wani (mai gudanar da kasuwanci) domin ya yi kasuwanci da su, a kan a raba ribar da aka samu tsakaninsu bisa ga wani kaso da aka yarda a kai tun farko. Misali, rabi da rabi (50/50), ko kashi ɗaya bisa uku (33.3%) ga mai kuɗi da kashi biyu bisa uku (66.7%) ga mai aiki.

Malamai huɗu (Hanafiyya, Malikiyya, Shafi'iyya, da Hanbaliyya) sun yarda cewa wannan yarjejeniya tana da inganci kuma halal ce. Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya yi mu'amala da wannan nau'i, kuma sahabbansa irin su Umar da Uthman (Radhiyallahu Anhuma) sun yi aiki da ita.

Muhimmin sharadi: Riba ba ta tabbata ba sai bayan an gama sayar da kayan kuma an san adadin ribar da aka samu a zahiri. Ba za a iya kayyade wani adadi na musamman na kuɗi (kamar N10,000 ko $50) da mai kuɗin zai karɓa kowane wata ba, domin wannan yana iya haifar da rashin adalci idan kasuwancin bai samu riba ba ko kuma ya yi asara.

2. Dalilin Da Ya Sa Wannan Sharadin Ya Zama Matsala

A cikin tambayar, an ambata cewa mai kuɗin ya sanya sharadin cewa "duk wata" zai karɓi wani adadi na kuɗi (kamar N10,000) ba tare da la'akari da ko an samu riba ko asara ba. Wannan yana ɗaya daga cikin abubuwan da suka sa mu'amalar ta kusanci riba (usury). Ga dalilai:

Na farko: Rashin tabbacin riba ko asara. Kasuwanci abu ne mai canzawa. Wani wata zaka iya samun riba mai yawa, wani wata kuma za ka iya yin asara ko rashin samun komai. Idan an kayyade wa mai kuɗi wani adadi na dindindin, to wannan yana nufin ko da kasuwancin ya yi asara, har yanzu zai karɓi kuɗinsa. Wannan zai iya zama zalunci ga mai gudanar da kasuwanci, domin zai iya zama ya yi asara kuma har yanzu yana biyan mai kuɗin daga aljihunsa ko kuma ya ci karo da bashi.

Na biyu: Yana kama da bashi mai riba (loan with interest). Idan mai kuɗin yana karɓar wani adadi na yau da kullun ba tare da la'akari da ribar da aka samu ba, to wannan mu'amala ta kama da riba al-fadl ko riba al-nasi'ah (interest). A cikin wani hadisi mai tsanani, Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya la'ani mai cin riba, mai ba da riba, da mai rubutunta, da kuma masu shaida a kanta. Wannan yana nuna cewa riba tana cikin manyan zunubai, kuma musulmi ya kamata ya nisanta daga duk wani abu da yake kama da ita.

Na uku: Ka'idar malaman fiƙhu: "Kullu qardin jarra manfa'an fa huwa riba" (Duk bashi da ya jawo amfani, to riba ce). Ko da yake wannan mu'amala ba bashi ba ce kai tsaye (saboda tana da alaƙa da kasuwanci), amma sharadin karɓar adadi na yau da kullun yana sanya ta kama da wannan ka'ida. Mai kuɗin yana samun amfani (wani adadi) ba tare da ya shiga cikin haɗarin kasuwancin ba, kuma wannan shine ainihin abin da ake nufi da riba.

3. Hujjojin Malamai Akan Rashin Halaccin Wannan Sharadi

Malaman Musulunci sun yi bayani dalla-dalla kan irin wannan batun.

Imam Al-Kasani (Rahimahullah), wani babban malamin mazhabar Hanafiyya, ya ce a cikin littafinsa Bada'i' al-Sana'i': "Idan mai kuɗi ya sanya sharadin cewa zai karɓi wani adadi na musamman a kowane wata ba tare da la'akari da ribar da aka samu ba, to wannan mu'amala ba ta inganta. Domin wannan sharadi yana saba wa ainihin manufar Mudarabah, wanda shine raba riba bisa ga sanin adadinta bayan an samu."

Sheikh Ibn Qudamah (Rahimahullah), babban malamin mazhabar Hanbaliyya, ya ce a cikin Al-Mughni: "Idan mai kuɗi ya sanya sharadin cewa zai karɓi wani adadi da aka kayyade (kamar 100 dirham) kowane wata, to wannan mu'amala ba ta da inganci (fasid), domin wannan sharadi yana ɗaya daga cikin sharuddan da ke saba wa ainihin yarjejeniyar Mudarabah."

Sheikh Ibn Uthaymin (Rahimahullah), wani babban malamin zamani daga Saudi Arabiya, an tambaye shi game da wani mutum da ya ba da kuɗi ga wani ya yi kasuwanci a kan yarjejeniyar cewa mai kuɗin zai karɓi N10,000 kowane wata ba tare da la'akari da riba ko asara ba. Sai ya ce: "Wannan ba halal ba ne. Domin ai ba a san ko kasuwancin zai samu riba ko asara ba. Wannan kama da riba ce (usury). Abin da ya kamata a yi shi ne a raba ribar da aka samu bisa ga yarjejeniya (kamar rabi da rabi ko kashi ɗaya bisa uku) bayan an sayar da kaya."

4. Mafita: Yadda Za A Gyara Wannan Mu'amala

Don kuɓutar da wannan mu'amala daga shubuhar riba da kuma sanya ta zama halal kamar yadda Allah Ya yarda, malamai sun ba da shawarar cewa:

Na farko: A soke sharadin "duk wata" na dindindin. Wannan shi ne abu na farko da za a yi. Mai gudanar da kasuwancin ya kamata ya zauna da mai kuɗin ya yi masa bayani cikin hikima da ladabi. Ya nuna masa cewa sharadin da suka yi na "karɓar kuɗi duk wata" yana da shubuha kuma yana kusa da riba. Ya nuna masa hadisan Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) game da haramcin riba da kuma illolinta a cikin al'umma. Sa'an nan a soke wannan sharadin gaba ɗaya.

Na biyu: A yi yarjejeniya a kan kaso (percentage) na riba da za a samu a zahiri, ba a kan wani adadi na musamman ba. Misali, mai kuɗi zai karɓi kashi ɗaya bisa goma (10%) na duk ribar da aka samu bayan an sayar da kayan, kuma mai gudanar da kasuwancin zai karɓi kashi tara bisa goma (90%). Ko kuma a ce rabi da rabi (50/50) idan sun yarda. Wannan yana halatta kuma yana daga cikin mafi kyawun tsarin Mudarabah wanda malamai suka amince da shi.

Na uku: A fayyace cewa idan an samu asara, mai kuɗi shi ke ɗaukar hasarar kuɗin (domin kuɗinsa ne, ba na mai aikin ba). Amma mai aikin zai yi asarar lokacinsa da ƙarfinsa da ya kashe wajen gudanar da kasuwancin. Wannan shi ne adalci kuma ya dace da ka'idodin Musulunci.

Na huɗu: Idan mai kuɗi ya ƙi ya soke sharadin nasa kuma ya nace a kan biyan kuɗi duk wata ba tare da la'akari da riba ba, to mai gudanar da kasuwancin yana da hakkin ya ƙi wannan mu'amala. Ya kamata ya mayar da kuɗin ga mai shi, ya kuma bar wannan yarjejeniya gaba ɗaya. Domin a cikin Musulunci, babu tilas a shiga cikin mu'amalar da take da shubuha ko haram.

Na biyar: Idan har an riga an yi mu'amala da wannan sharadi na tsawon wani lokaci, to dole ne a nemi gafarar Allah (tawbah) daga wannan kuskuren, sannan a gyara yarjejeniyar ta hanyar soke sharadin nan na "duk wata" daga baya. Idan an samu wasu kuɗaɗen da mai kuɗin ya karɓa a lokutan da bai kamata ba, sai a zauna a lissafta su a matsayin wani bangare na ribar da za a raba, ko kuma a daidaita su a cikin sabuwar yarjejeniya.

5. Me Ya Kamata Mai Tambaya Ya Yi A Yanzu?

Dangane da tambayar ku, 'yan'uwa, ga abin da ya kamata ku yi:

Da farko, ku zauna ku tattauna da mai kuɗin cikin ladabi da hikima. Ku gaya masa cewa kuna son ku kasance a cikin halal kuma ku nisanci duk wani abu da zai jawo fushin Allah. Ku nuna masa cewa sharadin da kuka yi na karɓar kuɗi kowane wata ba tare da la'akari da riba ba yana da shubuha, kuma malamai sun ce ba ya halatta.

Na biyu, ku ba shi shawarar canza mu'amalar zuwa ga halal. Ku ce masa: "Bari mu soke wannan sharadin, mu ci gaba da raba ribar da za mu samu a zahiri bisa kaso (kamar rabi da rabi). Idan kuma aka samu asara, to kuɗinka ne za ka ɗauka, ni kuma zan yi asarar lokacina da ƙarfina." Wannan shi ne adalci.

Na uku, idan mai kuɗin ya yarda, to ku ci gaba da kasuwancinku cikin farin ciki da albarka. Wannan yarjejeniya za ta zama halal mai albarka, kuma Allah zai sa albarka a cikin kuɗin da kuke samu.

Na huɗu, idan mai kuɗin ya ƙi kuma ya nace a kan sharadinsa na farko, to ku sani cewa ba ku da tilas ku ci gaba da wannan mu'amala. Ku mayar masa da kuɗinsa gaba ɗaya, ku kuma nemi wata hanyar kasuwanci ta halal. Allah zai maye muku da alheri.

6. Kalmomi Ga Duk Masu Kasuwanci

'Yan'uwa, muna ba ku waɗannan nasiha masu mahimmanci:

Ku kiyaye daga riba, domin ita ce ta lalata al'ummai da yawa a tarihi. Ku yi nisa da duk wata mu'amala da take da kamanni ko shubuha. Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce: "Duk wanda ya bar abin da ke cikin shakka, to ya nisanci abin da ke haram." Ku sanya sharuddan ku a bayyane tun farko, kuma ku rubuta su (idan zai yiwu) don gujewa sabani daga baya. Ku kuma nemi ilimin fiƙhu don ku fahimci abin da ya halatta da abin da ya haramta a cikin kasuwanci. Allah Ya ce: "Allah Ya halatta saye da sayarwa, kuma Ya haramta riba." Ku yi taƙawa da Allah a dukkan mu'amalolinku. Ku sani cewa Allah yana lura da ku, kuma zai saka muku bisa ga ayyukanku.

7. Kammalawa

A takaice dai, 'yan'uwa, yarjejeniyar da aka ambata (mutum ya ba da kuɗi don kasuwanci) a asalinta halal ce kuma ana kiranta Mudarabah. Amma sharadin "karɓar wani adadi na musamman duk wata ba tare da la'akari da riba ba" ba daidai ba ne kuma yana sa mu'amalar ta kusanci riba (usury) da aka haramta a Musulunci. Mafi kyau a soke wannan sharadin, kuma a raba ribar da aka samu a zahiri bisa ga kaso (kamar kashi ɗaya bisa goma ko 10% ga mai kuɗi, 90% ga mai kasuwanci). Idan mai kuɗin ya ƙi, to ya fi kyau a bar mu'amalar domin gujewa shubuha da haram.

Muna roƙon Allah Ya albarkaci kasuwancinmu, Ya nisantar da mu daga riba da sauran abubuwan haram, kuma Ya sanya mu daga cikin waɗanda suke biyayya gare Shi da ManzonSa. Ameen.

والله أعلم (Wallahu A'alam – Allah ne Mafi sani).

  ﺳُﺒﺤَﺎﻧَﻚَ ﺍﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻭَﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺃﺷْﻬَﺪُ ﺃﻥ ﻟَﺎ ﺇِﻟَﻪَ ﺇِﻻَّ ﺃﻧْﺖَ ﺃﺳْﺘَﻐْﻔِﺮُﻙَ ﻭﺃَﺗُﻮﺏُ ﺇِﻟَﻴْﻚ

WALLAHU A'ALAM.

https://t.me/TambayaDaAnsa

𝐖𝐇𝐀𝐓𝐒𝐀𝐏𝐏👇

https://whatsapp.com/channel/0029VaA8YpB42DcZdoRuCj3G

𝐅𝐀𝐂𝐄𝐁𝐎𝐎𝐊👇

Https://www.facebook.com/groups/336629807654177

**************************

Wannan ɗaya ne daga cikin fatahowin Musulunci da aka gina su kan Ƙur’ani da Hadisan Manzon Allah (SAW) waɗanda ake samu a shafukan Tambayoyi da Amsoshi na Sheik Malam Khamis Yusuf a Facebook, Telegram, da WhatsApp. Za ku iya bibiyar shafukansa domin karanta ƙarin fatawowi.