Fitinannen Yaro Kangararre Marar Son Karatu

Tambaya

Assalamu alaikum malam. Ni tambayata: yaro ne na yi na yi ya yi karatu amma kamar ba ya ɗauka sai fitina. Don Allah malam, addu'ar da zan yi masa ko nasiha da za mu iya ba shi. Na gode malam.

Amsa

Wa Alaikumus Salam Warahmatullahi Wabarakatuh.

Alhamdu lillahi was-salatu was-salamu ‘ala Rasulillah. Godiya ta tabbata ga Allah, kuma salati da aminci su tabbata ga Manzon Allah, Muhammadu (Sallallahu Alaihi Wasallam), da iyalansa, da sahabbansa, da kuma duk wanda ya bi tafarkinsa har zuwa ranar sakamako.

Tambayar da kuka gabatar tana ɗaya daga cikin muhimman batutuwan da suka shafi tarbiyyar yara a cikin Musulunci. Yaro mai yawan fitina, rashin ɗaukar hankali, ko kuma nuna halayen da ba su dace ba abu ne da yawancin iyaye ke fuskanta a wannan zamani. Wannan matsala ba ta da iyaka ga wani yanki ko al'umma ta musamman; tana faruwa a cikin gidajen musulmi da yawa. Mafita kuwa tana cikin koyarwar Musulunci mai girma, wadda ta nanata muhimmancin tarbiyya ta farko, tasirin kalmomin iyaye, da kuma addu'a a matsayin makami mai ƙarfi na musulmi.

Tushen Matsala: Sakacin Iyaye da Rashin Kulawa

Dole ne mu fara da fayyace cewa, kamar yadda aka ambata a cikin amsar, babban abin da ke kawo wannan matsala shi ne sakacin uwa da uba wajen tarbiyyar yara. A wannan zamani, muna ganin yara ƙanana suna shagaltuwa da kallon fina-finai da shirye-shiryen da ba su dace ba, suna wasa da wayoyi da na'urorin lantarki na sa'o'i, yayin da iyaye ba sa kula da abin da suke kallo ko kuma lokacin da suke kashewa. Wasu iyaye suna tunanin cewa tunda yaro bai kai shekara takwas ko tara ba, to bai isa ya fara karatun Alƙur'ani ba ko kuma ya fara sallah. Wannan tunani kuskure ne babba.

Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ba da umarni mai mahimmanci game da koyar da yara tun suna ƙanana. An ruwaito daga Abdullahi bn Abbas (Radhiyallahu Anhuma) cewa Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce:

الْحَدِيثُ: «مُرُوا أَوْلَادَكُمْ بِالصَّلَاةِ وَهُمْ أَبْنَاءُ سَبْعِ سِنِينَ، وَاضْرِبُوهُمْ عَلَيْهَا وَهُمْ أَبْنَاءُ عَشْرِ سِنِينَ، وَفَرِّقُوا بَيْنَهُمْ فِي الْمَضَاجِعِ»

Fassarar Hausa: "Ku umurci 'ya'yanku da sallah suna 'yan shekara bakwai, kuma ku doke su a kanta suna 'yan shekara goma, kuma ku raba su a wuraren kwana." (Sunan Abi Dawud, 495; Sunan At-Tirmidhi, 407; Ahmad, 6689; Al-Albani ya inganta shi)

Wannan hadisi mai girma ya nuna cewa tarbiyya ta fara ne tun kafin yaro ya kai shekara bakwai. Umurnin da aka ba iyaye shi ne su umurci 'ya'yansu da sallah tun suna shekara bakwai, kuma su yi musu horo idan sun kai shekara goma. Wannan yana nuna cewa yaro yana iya fahimta da kuma aiwatar da umarni tun yana ɗan shekara bakwai. Idan aka jinkirta koyarwa da tarbiyya har sai yaro ya girma, to zai yi wuya a gyara shi.

Tasirin Kalmomin Farko a Rayuwar Yaro

Daya daga cikin muhimman abubuwan da malaman Musulunci suka jaddada shi ne cewa abubuwan da yaro ya ji tun yana ƙanana suna da tasiri mai ƙarfi a rayuwarsa. Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya umurci iyaye da su sanya kalmar tauhidi ta zama farkon abin da yaro zai ji. An ruwaito daga Abu Hurairah (Radhiyallahu Anhu) cewa Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce:

الْحَدِيثُ: «حَنِّكُوا أَوْلَادَكُمْ بِكَلِمَةِ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَمَنْ حُنِّكَ بِهَا لَمْ يُفَارِقْهَا حَتَّى يَمُوتَ»

Fassarar Hausa: "Ku sanya 'ya'yanku su ɗanɗani kalmar La ilaha illallah. Kuma wanda aka sanya ta a cikinsa (tun yana ƙarami), ba zai rabu da ita ba har ya mutu." (Akwai rauni a cikin wannan hadisi, amma ma'anoninsa ingantacce ne a cikin wasu hanyoyi. Imamu Al-Suyuti ya ambace shi a cikin Al-Jami' Al-Saghir.)

Imamu Al-Shafi'i (Rahimahullah) ya ce: "A koyawa ɗanka Alƙur'ani yana ɗan ƙarami, shi kuma Alƙur'ani zai koyar da shi dukan abin da yake buƙata na duniya da lahira." Wannan magana tana nuna cewa karatun Alƙur'ani tun yana ƙarami yana da tasiri mai girma a rayuwar yaro.

Ummu Sulaym (Radhiyallahu Anha), mahaifiyar Anas bn Malik, ta kasance tana koyar da ɗanta tun kafin a yaye shi. Tana ce masa: "Yaro na, ka ce: La ilaha illallah, ashhadu anna Muhammadar Rasulullah." Ta koya masa wannan kalma tun yana jariri, kuma Anas bn Malik ya girma ya zama babban malamin Musulunci kuma mai hidimar Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) na tsawon shekaru da yawa.

Tasirin Mummuna na Zage-zage da Tsinewa Yara

A daya bangaren kuma, idan mahaifiya ko mahaifi sun kasance suna yawan zage-zage, tsinewa, ko kuma faɗin kalamai marasa kyau a gaban yara, to yaron zai taso da wadannan halaye. Yaro yana koyi da iyayensa a cikin magana da aiki. Idan iyaye suna tsine wa juna ko tsine wa yara, yaron zai ɗauki wannan a matsayin abu na yau da kullun, kuma zai yi amfani da irin wadannan kalmomi wajen mu'amalarsa da sauran mutane.

Wannan ya tabbata a cikin koyarwar Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam). A cikin wani labari mai mahimmanci, an ruwaito cewa a lokacin da Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) yake tafiya tare da sahabbansa, sai suka ga wata mata ta bugi rakuminta kuma ta tsine masa. Da jin haka, Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce:

الْحَدِيثُ: «أَعْقِلُوهَا وَتَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَإِنَّ الْمَلْعُونَ لَا يَحْمِلُ الْمُؤْمِنَ»

Fassarar Hausa: "Ku ɗaure ta (rakumin), kuma ku nemi tsari da Allah daga Shaiɗan. Lalle wanda aka tsine masa ba ya ɗaukar mumini." (Sunan Abi Dawud, 2556; Al-Albani ya ce hadisi mai kyau ne.)

Wannan hadisi ya nuna cewa tsinewa yana da tasiri a kan abin da ake tsinewa, kuma mumini bai kamata ya yi tafiya tare da abin da aka tsinewa ba. Idan haka ne ga dabba, to yaya zai kasance ga yaro? Tsinewar da ake yi wa yaro na iya zama sanadin halakarsa a duniya da lahira.

Hukuncin Zagin Yara da Tsine musu

Zagin yara da tsine musu ba ƙaramin laifi ba ne a cikin Musulunci. Akwai gargadi mai tsanani game da wannan a cikin Alƙur'ani da Sunnah. Allah (Subhanahu Wa Ta'ala) ya ce:

الآيَةُ: ﴿وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا﴾

Fassarar Hausa: "Kuma waɗanda suke cũtar da mũminai maza da mũminai mãta ba da abin da suka yi ba (na laifi), to lalle sun ɗauki ƙiren ƙarya da zunubi bayyananne." (Surat Al-Ahzab, 33:58)

Yaro mumini ne, kuma cũtar da shi ta hanyar zagi ko tsinewa laifi ne babba. Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce:

الْحَدِيثُ: «لَيْسَ الْمُؤْمِنُ بِالطَّعَّانِ وَلَا بِاللَّعَّانِ وَلَا بِالْفَاحِشِ وَلَا بِالْبَذِيءِ»

Fassarar Hausa: "Mumini ba mai zagi ba ne, ba mai tsinewa ba ne, ba mai faɗin abin banƙyama ba ne, kuma ba mai munana ba ne." (Sunan At-Tirmidhi, 1977; Al-Albani ya inganta shi)

Tasirin Tsinewa a Rayuwar Yara

Mafi yawancin 'ya'ya da suka shiga cikin harkar shaye-shaye, sace-sace, zinace-zinace, da sauran laifuka, suna da tarihin tsinewa da zagi daga iyayensu tun suna ƙanana. Wannan ba magana ce kawai ba, haƙiƙa ce da aka tabbatar da ita a cikin bincike da kuma abubuwan da suka faru a rayuwa. Yaron da ake tsine masa yana girma yana jin cewa ba shi da amfani, cewa ba a so shi, kuma cewa babu wani abu mai kyau da zai iya yi. Wannan tunani mara kyau yana tura shi zuwa ga abubuwan da ba su dace ba.

Akwai labarin wata mace a zamanin Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) da take tsine wa kaza da take a gida. Sai aka gaya mata cewa idan ta ci gaba da tsine wa kazar, to idan ta yi ƙwai sai ta shanye sakamakon tsinewar da take yi. Wannan misali ne mai ƙarfi da ke nuna cewa tsinewa tana dawowa ga mai ita da kuma abin da ake tsinewa.

Addu'a: Makamin Musulmi Mafi Ƙarfi

Duk da cewa tarbiyya da kulawa suna da mahimmanci, amma addu'a ita ce makamin musulmi mafi ƙarfi. Babu wani abin da ke canza kaddara kamar addu'a. Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce:

الْحَدِيثُ: «لَا يَرُدُّ الْقَدَرَ إِلَّا الدُّعَاءُ، وَلَا يَزِيدُ فِي الْعُمْرِ إِلَّا الْبِرُّ»

Fassarar Hausa: "Babu abin da ke mayar da kaddara sai addu'a, kuma babu abin da ke ƙara tsawon rayuwa sai nagarta." (Sunan At-Tirmidhi, 2139; Ibn Majah, 90; Al-Albani ya inganta shi)

Iyaye suna da damar yin addu'a ga 'ya'yansu a kowane lokaci. Addu'ar iyaye ga 'ya'yansu tana da matsayi na musamman a wurin Allah, musamman addu'ar uwa. An ruwaito cewa Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce:

الْحَدِيثُ: «ثَلَاثُ دَعَوَاتٍ مُسْتَجَابَاتٌ لَا شَكَّ فِيهِنَّ: دَعْوَةُ الْمَظْلُومِ، وَدَعْوَةُ الْمُسَافِرِ، وَدَعْوَةُ الْوَالِدِ عَلَى وَلَدِهِ»

Fassarar Hausa: "Addu'o'i uku ne waɗanda ake karɓa ba tare da shakka ba: addu'ar wanda aka zalunta, addu'ar matafiyi, da addu'ar uba ko uwa ga ɗansa." (Sunan Abi Dawud, 1536; At-Tirmidhi, 1905; Al-Albani ya inganta shi)

Wannan hadisi yana nuna cewa addu'ar iyaye ga 'ya'yansu—ko dai addu'ar alheri ce ko kuma addu'ar sharri—tana da tasiri mai ƙarfi. Saboda haka, iyaye su kiyayi kada su yi wa 'ya'yansu addu'ar sharri a lokacin fushi. Maimakon haka, su riƙa yi musu addu'ar alheri.

Labarin Imamul Bukhari: Kwarin Gwuiwar Addu'ar Uwa

Wani labari mai ban mamaki da ke nuna tasirin addu'ar uwa shi ne na Imamul Bukhari (Rahimahullah), wanda Allah Ya yi masa albarka ya zama babban malamin hadisi a duniya. An haifi Imamul Bukhari makaho, ba ya gani. Mahaifiyarsa, mace ce mai ibada da yawan addu'a, ta ci gaba da yin addu'a ga Allah Ya buɗe masa idanu. Ta yi kukan kuma ta roƙi Allah da dukan zuciyarta. A cikin dare ɗaya, sai Allah Ya karɓi addu'arta, kuma Imamul Bukhari ya fara gani. Wannan labari ne da aka ruwaito a cikin littattafan tarihin malamai, kuma yana nuna cewa Allah Yana karɓar addu'ar uwa ga ɗanta.

Idan uwa za ta iya yin addu'a har Allah Ya buɗe idanun ɗanta, to ita ma za ta iya yin addu'a don Allah Ya gyara halin ɗanta mai fitina. Babu abin da ya gagara ga Allah.

Addu'o'in da Ake iya Yi wa Yaro Mai Fitina

Anan akwai wasu addu'o'in da ake iya yi wa yaron da ake ganin yana da fitina ko kuma halaye marasa kyau:

Addu'a 1: Neman Allah Ya shirya zuciyar yaro

الدُّعَاءُ: «اللَّهُمَّ أَصْلِحْ لِي وَلَدِي، وَاهْدِهِ إِلَى الصِّرَاطِ الْمُسْتَقِيمِ، وَاجْعَلْهُ مِنْ عِبَادِكَ الصَّالِحِينَ»

Fassarar Hausa: "Ya Allah! Ka gyara mini ɗana, ka shiryar da shi zuwa ga hanya madaidaiciya, kuma ka sanya shi cikin bayinka salihai."

Addu'a 2: Neman Allah Ya kawar da fitina daga gare shi

الدُّعَاءُ: «اللَّهُمَّ اكْفِنِي شَرَّ وَلَدِي، وَاصْرِفْ عَنْهُ فِتْنَةَ الدُّنْيَا وَعَذَابَ الْآخِرَةِ»

Fassarar Hausa: "Ya Allah! Ka kāre ni daga sharri na ɗana, kuma ka kawar da fitinar duniya da azabar lahira daga gare shi."

Addu'a 3: Addu'ar Annabi Zakariyya ga ɗansa Yahya

الدُّعَاءُ: ﴿رَبِّ هَبْ لِي مِن لَّدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً ۖ إِنَّكَ سَمِيعُ الدُعَاءِ﴾

Fassarar Hausa: "Ya Ubangijina! Ka bani daga wurinka zuriya mai kyau. Lalle Kai Mai jin addu'a ne." (Surat Al-Imran, 3:38)

Ko da yake Annabi Zakariyya ya yi wannan addu'a ne don ya sami ɗa, ana iya yin irin wannan addu'a don Allah Ya sanya ɗanmu ya zama nagari.

Addu'a 4: Neman Allah Ya kāre yaro daga Shaiɗan

الدُّعَاءُ: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ وَلَدِي، وَمِنْ شَرِّ مَا يَعْمَلُ، وَمِنْ شَرِّ مَا يُوَسْوِسُ بِهِ الشَّيْطَانُ فِي قَلْبِهِ»

Fassarar Hausa: "Ya Allah! Ina neman tsari da Kai daga sharri na ɗana, da daga sharri na abin da yake yi, da daga sharri na abin da Shaiɗan ke yi wa zũciyarsa."

Addu'a 5: Addu'ar Musa (Alayhis Salam) ga ɗan'uwansa Haruna

الدُّعَاءُ: ﴿رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي * وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي * وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِّن لِّسَانِي * يَفْقَهُوا قَوْلِي﴾

Fassarar Hausa: "Ya Ubangijina! Ka fãɗa mini ƙirjĩna. Kuma ka sauƙaƙa mini al'amarĩna. Kuma ka warware mini ƙulli daga harshena, su fahimci maganãta." (Surat Ta-Ha, 20:25-28)

Ko da yake Annabi Musa ya yi wannan addu'a ne don kansa, ana iya yin irin wannan addu'a don yaro ya sami sauƙin magana da fahimta.

Nasiha da Shawarwari Ga Iyaye

Bayan addu'a, akwai wasu shawarwari masu amfani da iyaye za su iya bi don taimaka wa yaron mai fitina:

1. Ku daina tsinewa da zagin yaro – Wannan shi ne muhimmin abin da aka ambata a cikin amsar. Tsinewa yana ƙara muni ne kawai, ba ya gyara komai. Maimakon tsinewa, ku yi addu'a.

2. Ku fara tarbiyya daga ƙanana – Kar ku jira yaro ya girma kafin ku koya masa Alƙur'ani da sallah. Tun yana ɗan shekara uku ko huɗu, za a iya fara koya masa surori masu sauƙi.

3. Ku sanya muhalli mai kyau a gida – Yaro yana koyi da abin da yake gani a gida. Idan iyaye suna yawan jayayya ko faɗin kalmomi marasa kyau, yaron zai ɗauki wannan halin. Ku sanya gida ya zama wurin zikiri da karatun Alƙur'ani.

4. Ku ba shi lokaci da kulawa – Wasu yara suna yawan fitina ne don neman hankalin iyayensu. Idan yaron bai samu kulawa da ake buƙata ba, zai yi duk abin da zai jawo hankali, ko da kuwa ta hanyar mugun abu.

5. Ku haɗa shi da malamai nagari da abokai nagari – Abokan tafiya suna da tasiri sosai. Ku nemi malamai nagari da za su koyar da yaron, kuma ku sa shi ya kasance tare da abokai masu kyau.

6. Ku yi amfani da lada da horo – Idan yaron ya yi kyau, ku ba shi lada mai kyau. Idan kuma ya yi mugunta, ku hore shi ta hanyar da ta dace (kamar hana shi abubuwan da yake so), ba ta hanyar tsinewa ko duka mai tsanani ba.

7. Ku nemi taimakon malamai da masana – Idan matsalar ta yi tsanani, kar ku yi shakka ku nemi taimakon malamai ko masana ilimin addini ko zamani don su taimaka muku.

Kammalawa

A takaice dai, yaron mai fitina matsala ce da za a iya magance ta ta hanyar addu'a, tarbiyya mai kyau, da kuma nisantar tsinewa da zagi. Iyaye su tuna cewa yaro ana haifeshi ne a kan fitra (tarbiyya ta asali), kuma iyaye ne suke sanya shi ya zama kirista ko yahudi ko majuusi. Saboda haka, iyaye suna da babban alhaki wajen tarbiyyar yara.

Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce:

الْحَدِيثُ: «مَا نَحَلَ وَالِدٌ وَلَدًا مِنْ نَحْلٍ أَفْضَلَ مِنْ أَدَبٍ حَسَنٍ»

Fassarar Hausa: "Babu wata kyautar da uba ya bai wa ɗansa da ta fi kyautar ɗabi'a mai kyau." (Sunan At-Tirmidhi, 1952; Al-Albani ya inganta shi)

Muna roƙon Allah Ya taimake mu mu tarbiyyaci 'ya'yanmu da tarbiyyar Islama, Ya sa su zama 'ya'ya nagari masu biyayya gare Mu da gare Shi, kuma Ya sanya su zama sanyaya ido gare mu a duniya da lahira.

اللَّهُمَّ اجْعَلْ أَوْلَادَنَا صَالِحِينَ وَصَالِحَاتٍ، وَاجْعَلْهُمْ قُرَّةَ أَعْيُنٍ لَنَا، وَاجْعَلْنَا لَهُمْ رُفَقَاءَ فِي الْجَنَّةِ

"Ya Allah! Ka sanya 'ya'yanmu maza da mata su zama salihai, kuma Ka sanya su zama sanyaya ido gare mu, kuma Ka sanya mu mu kasance tare da su a cikin Aljanna."

والله أعلم (Wallahu A'alam - Allah ne Mafi sani).