Citation: Bashir, A. and Mukoshy, J. I. (2025). “Kàmàa-Ɗàfìi da Ɗàfìi: Nazarin Alaƙarsu da Bambancinsu.” in Ɗunɗaye Journal of Hausa Studies, Vol. 03, No. 02, Pp. 98 – 103. www.doi.org/10.36349/djhs.2025.v03i02.012.
KÀMÀA-ƊÀFÌI DA ƊÀFÌI: NAZARIN ALAƘARSU
DA BAMBANCINSU
Na
Abdulahi Bashir
Department of
Languages and Cultures, Federal University Gusau, Zamfara State
Da
Jamilu Ibrahim
Mukoshy
Department of
Nigerian Languages, Usmanu Danfodiyo University, Sokoto
Tsakure:
Wannan maƙala ta mayar da hankali
ga nazari a kan kàmàa-ɗàfìi da ɗàfii,
inda aka yi duba a kan alaƙarsu da bambancinsu. An lura cewa, akwai kamanci da bambanci
dangane da siffofinsu da ayyukansu ta fuskar ilimin ƙirar kalma. A kan haka
aka yi nazari a kan yadda ɗafi
da kàmàa-ɗàfìi suka yi
tarayya domin ana amfani da su a jikin tushen kalma don a faɗaɗa ma’anar kalma (ta fuskar jinsi da adadi) ko
zuwa wasu azuzuwan kalmomin nahawun Hausa. An yi amfani da dabarun gudanar da
bincike ta hanyar nazarin littattafai da maƙalu da mujallu da kundayen bincike wajen
samar da bayanan da suka shafi kàmàa-ɗàfìi da ɗàfì
ilimin ƙirar
kalmar Hausa. Bugu da ƙari, an yi amfani da hanyar ɗora
aiki ta Spencer da Lius (2012), inda aka bi salo da matakan da suka bi a
aikinsu. Takardar ta samu nasarar bayar da ma’anar kàmàa-ɗàfìi da ɗafi tare da fito da
siffofinsu da ayyukansu masu nuna alaƙa a tsakaninsu da ɗafi. Haka kuma, an kawo wasu
bambance-bambancen da ake samu a tsakaninsu. A ƙarshe, takardar ta kammala da cewa lallai
akwai kàmàa-ɗàfíì a Hausa, kuma akwai nau’o’i daban-daban
da suka shafe shi a harshen Hausa.
Muhimman Kalmomi: kàmàa-ɗàfìi, ɗàfìi, alaƙa da
bambanci, ƙirar
kalma, harshen Hausa
Gabatarwa
Ilimin ƙirar kalma ya kasance wani fage
da ake nazarin kalmomi ta fuskar rarrabe su da bayaninsu daki-daki (Muhammad,
2019:9). Shi kuwa kàmáa-ɗàfíi, wata ƙwayar ma’ana ce turkakkiya wadda ta kasance ita ba ɗafi ba kuma
ba saiwa ba (Haspelmath, 2023). Haka kuma, kàmáa-ɗàfíi ƙwayar ma’ana
ce da ba ta ɗauke da siffofin kalma na tsarin gaɓa-gaɓa (Gladday, 2024). Akwai wasu rukunin kalmomi waɗanda suka yi kama da cikkakiyar
kalma, amma ba su iya cin gashin-kansu, har sai sun rataya da wasu kalmomi masu
maƙwabtaka da su, kuma irin waɗannan ƙwayoyin ma’anasu ake kira da kàmáa-ɗàfii[1]
(Spencer da Lius, 2012). Kàma-ɗàfi yana ƙunshe a cikin ilimin nahawu, kuma akwai ƙarancin ayyukan da suka yi bayani a kansa, musamman a harshen Hausa.
Kàmáa-ɗàfíi ya kasance wata kalma da a da akan yi la’akari da ita a matsayin ɗafi cikin
taron kalmomi (Sugayama da Hudson, 2006). A nan, za a iya cewa, kàmáa-ɗàfíi fassara ce ta wucin-gadi. Shi dai kàmáa-ɗàfíi yana ƙunshe ne da
wasu siffofi da kuma tubalai biyu, watau dai abu ne mai kama da ɗàfíi sannan kuma yana kama da kalma. Har ila yau, kàmáa-ɗàfíi ƙwayar ma’ana ce da take liƙe ko jingine da kalma a gefen hagu ko dama, ko kuma a tsakiya. A
wasu wurare kuwa, kàmáa-ɗàfíi yakan jingina ne da kalmomi a cikin jumla ko a wani yanki na jumla, ta yadda sai ya dogara da wasu kalmomi ne,
sannan za a samu ƙarin wata sabuwa kuma cikkakiyar kalma mai ɗauke da
ma’ana.
Ma’anar Ɗafi da Nau’o’insa a Hausa (Affixation)
Ɗafi yana ɗaya
daga cikin rukunan hanyoyin ƙirar
kalma kamar yadda masana suka yi bayanai a wurare daban-daban. Sannan kuma, ɗafi
ya kasance ɗaya daga cikin manyan darusan ilimin ƙirar kalma, wanda za a iya cewa, yakan
bayar da gudunmuwa wajen ƙirar
kalmaomin Hausa. Domin kuwa, a ko’ina aka yi maganar ilimin ƙirar kalma musamman dangane da jinsi da
kuma adadi, to tabbas sai an ambaci ɗafi.
Misali, akan yi amfani da ɗafi wajen yi wa saiwar kalma wani ƙari na musamman (kumbura) don fito da
sabuwar ma’ana. A nan, masana ilimin ƙirar kalma sun bayyana ra’ayoyinsu dangane da ma’anar ɗafi a harshe. Daga cikin waɗannan
malamai, akwai: Bagari (1986) da Zarruƙ
(1996) da Abubakar (2001) da Sani (2002) da Fagge (2004) da ‘Yar’adua (2004) da Buhari (2011) Fagge
(2013) da wasunsunsu. Akwai kuma wasu ‘yan kaɗan
da suke ganin ɗafi iri biyu ne, watau kamar su:
Skinner (1977) da Kraft & Kirk Greene (1973) da sauransu (Muhammad, 2018).
Saboda haka, duk inda aka ci karo ɗafi zai iya shiga cikin waɗannan
nau’o’i da aka kawo, musamman ta fuskar nazari.
Ma’anar Kàmàa-Ɗàfíì (Clitics)
Masana sun yi ƙoƙari sosai wajen bayyana ra’ayoyinsu
dangane da ma’anar kàmàa-ɗàfíìta sigogi
daban-daban, musamman a fagen nazarin ilimin kimiyyar harshe da kuma ilimin ƙirar kalma. Irin waɗannan
ra’ayoyi da masanan suka bayar, sun haskaka wa masu nazari hanyoyin nazarin ƙirar kalma da ƙwayar
ma’ana da sauransu. Inda aka bayyana kama-ɗafi
a matsayin ƙwayar kalma turkakkiya wadda take ɗauke
da siffofi ko sigogin ɗafi da ma kalma ita kanta. Kamar yadda akan iya samun
kalma a cikin yankunan jumla, shi ma kama-ɗafi
yakan iya zuwa cikin ɗaya daga cikin yankunan jumla na Hausa Zwicky (1977: 3)
da Klavans (1995) da Anderson (2005) da Sugayama da Hudson (2006) da Spencer da
Lius (2012) da Gladday (2024).
Bayan masana sun bayyana yadda kama-ɗafi yakan
fito da sigoginsa tare da cikakkiyar kalma a jumla, sai dai a mafi yawan
harsuna, kàmàa-ɗàfìi yakan bi tsarin musayar muhallin ƙwayoyin ma’ana. Bugu da ƙari, kàmàa-ɗàfin nda
aka jingina a ƙarshen
gefen-dama na gurbin kalmar da aka baƙunta
(Host), kamar dai yadda akesamu a ɗafa-goshi,
to shi wannan shi ake kira kàmàa-ɗàfin ƙeya. Shi kuwa, kàmàa-ɗàfìnda
akan jingina a ƙarshen-gefen
hagu na gurbin kalmar da aka baƙunta (Host),
akan kira shi da kàmàa-ɗàfin goshi.
Bayan haka, akwai kàmàa-ɗàfìn tsakiya
wanda akan saka shi a tsakiyar kalmar da aka taras ‘host’, kamar yadda
yake faruwa ga ɗafa-ciki, sai dai ba kasafai hakan yake faruwa ba (Spencer & Lius, 2012). A aikin Zwicky
(1977: 3) an bayyana ma’anar wasu muhimman kalmomi masu dangantaka da kama-ɗafi
kamar haka:
i.
HOST: The
word to which a clitic attaches
ii.
CLITIC: The
item that attaches to a host word
iii.
CLITIC
CLUSTER: A sequence of clitics
Fassarar Marubuta:
i.
GURBIN
KALMA: Kalma ce da ake jingina mata kama-ɗafi
ii.
KAMA-ƊAFI: Wata ƙwayar kalma
ce da akan jingina ta a jikin gurbin kalma
iii.
HARƊAƊƊEN KAMA-ƊAFI: Jerin kama-ɗafi ne masu
zuwa a wurare daban-daban na jikin kalma kuma a lokaci guda.
Misali, a harshen Hausa ana samun harɗaɗɗen kàmàa-ɗàfíì, watau inda yakan fito a
wurare biyu na kalma kamar haka:waɗánnan,
waɗannàn, shâiskawà
da sauransu.
Haƙiƙa
waɗannan bayanai da aka yi a kan kàmàa-ɗàfíì sun nuna yadda kàmàa-ɗàfìn yakan
fito da matsayi biyu, watau a matsayin ƙwayar
ma’ana, shi ya sa ma ya amsa sunan nasa na kàmàa-ɗàfíì. Domin kuwa
shi dai ba ɗafi ne ba, kuma ba kalma ba. Sai dai yakan yi aiki a
jikin tushen kalma. Bayan haka, bayanan sun ƙara ƙarfafa
guiwar cewa, akwai kàmàa-ɗàfíì a Hausa,
kuma yana da fuskoki guda biyu, watau yakan zo da sigar kalma, a wani
lokaci kuma yakan zo da fasalin ɗafi ta fuskar ayyukansa a fannin ƙirar kalmomin wasu harsunan duniya.
Nau’o’in Kàmàa-Ɗáfíì
Kàmàa-Ɗàfíì yana da nau’o’i dangane da yadda yakan bayyana a tsakanin
kalmomi, watau ko dai ya zo a farko ko a tsakiya ko kuma a ƙarshen kalma. Za a iya samun kama-ɗafi
a cikin jumla ta fuskar ayyukansa a nahawu. Ga ire-iren kàmàa-ɗàfíì kamar haka:
a. Kàmàa-Ɗàfìn Goshi(Proclitics)
Kama-Ɗafin-Goshi (ProClitics):
Wannan shi ne kama-ɗafin da ake maƙalawa a jikin saiwa ko tushen kalma da nufin samar
da wata kalma cikakkiya kuma mai ma’ana. Ga Misalai: Maikano Na’Allah Tasallah Tabawa Jabaka sa-ɗaka ɗangulbi wa? me? namu tasu barmani anaruwa da sauransu. A don haka, za a iya cewa, kàmàa-ɗàfìn goshi ‘proclitic’
yana samuwa ne a sakamakon zuwan aikatau a matsayin ƙari, haka
kuma, kàmàa-ɗàfìn ƙeya ‘enclitics’ yana bayyana ne a lokacin da aikatau ya motsa a
dalilin kumbura ‘inflection’ (Kayne, 1990). Wannan ne ya ƙara tabbatar da cewa, akan iya samun kàmàa-ɗàfíì a farko (goshin kalma), ta
hanyar gano saiwa ko asalin tushen kalmar da aka kawo don nuna misalai waɗanda za su
gamsar da mai karatu ko nazari a cikin wani harshe da ake magana ko gudanar da
bincike a kansa.
b. Kàma-Ɗáfin Tsakiya (Inter Clitics)
Shi dai Kama-Ɗafin-Tsakiya
(Infixal Clitics), shi ne wanda ake iya samu na tsakiyar kalma ko
tsakiyar jumla kamar haka:
Maja-sirdi Maja-ruwa Maje-karofi Maje-ringim Maka-wuya Maga-wata
Waɗansu (kàmàa-ɗàfíì a tsakanin ƙwayoyin kalma, watau a tsakiyar kalma).
Shiga-da-alwalarka (kàmàa-ɗàfíì a tsakanin kalmomi biyu).
Mota ta Ladi (kàmàa-ɗàfíì a tsakanin kalmomi biyu).
Ashirin da ɗaya (a
tsakanin kalmomi biyu).
Yaa bayar da bashi (a
tsakanin kalmomi, cikin yankin jumla)
Ba a tafi ba (a tsakanin kalmomi, cikin jumla).
Za ashiga aji = (a tsakanin kalmomi, cikin jumla) da
sauransu.
Baya ga kàmàa-ɗàfin da ake samu a tsakanin
wasu ƙwayoyin ma’ana (tsakiyar kalma), ko kuma a tsakanin kalmomi, watau a
cikin jumla ko wani yanki nata.
c. Kàma-Ɗàfin Ƙeya (Enclitics)
Shi kuwa Kama-Ɗafin-Ƙeya (EnClitics), shi ne mai zuwa a ƙarshen kalma,
inda ake liƙa ƙwayar ma’ana a jikin wata kalma ta hanyar faɗaɗa ma’ana. Misali: Kwanona, korarsa, an aika wa, mene ne, Kande ce, idan da, lokacin da, wurin da, abin da, Uwani, Dubani, zuwa ga, maka, masa, mata da sauran ire-irensu. Idan aka lura, za a ga yadda
kàmàa-ɗàfìn ƙeya yake zuwa a ƙarshen kalma, watau a gefen dama na gurbin kalmar ko
kuma a ƙarshen wani yankin jumla da aka kawo, domin fito da ma'ana.
Alaƙar Ɗáfi
da Kàmàa-Ɗáfìi
A wani lokaci, shi ɗafi tamkar kàmàa-ɗàfìi ne,
domin kuwa, ba ya iya tsayuwa da ƙafarsa,
saboda yana buƙatar wani
abu da zai liƙu a
jikinsa. Duk da cewa, kàmàa-ɗàfíì ba ɗafi
ne ba a zahiri. Domin kuwa, shi ɗafi na asali akan ɗafa shi ne
jikin saiwar kalmomin wani aji na nahawu kaɗai,
watau kamar suna ko aikatau dangane da jinsi da kuma adadi. A yayin da shi ma kàmàa-ɗàfìi yakan yi aiki a nan, har
ma a sauran ƙunshin kalmomin nahawu, watau, kamar a matsayin mahaɗi da nunau da mafayyaci da
sauran makamantansu.
Kàmàa-Ɗàfìi da Ɗàfì suna da alaƙa ta sosai dangane da ƙirar kalma, musamman ta fuskar tsari da kuma dokokin ginin kalma a
harshe. A nan, shi ma harshen Hausa ba a bar ba shi a baya ba wajen bin sahun
sauran harsunan duniya game da yin amfani da wasu ƙwayoyin ma’ana a fannin ƙirar kalma a Hausa. Ƙwayoyin ma’ana irin su ɗàfìi da kàmàa-ɗàfìi sukan
taimaka sosai wajen samar da kalmomi tare da fito da ma’ana a cikin jumla. A
don haka, a nan za a iya cewa, babbar alaƙar kàmàa-ɗàfìi da ɗafi musamman a fagen ilimin ƙirar kalma ita ce, dukkansu ƙwayoyin ma’ana ne da akan yi amfani da su wajen samar da kalma
ko fitar da ƙarin wata ma’ana daga jikin kalma koa cikin jumla. Haka kuma, sigoginsu kusan iri ɗaya ne
dangane da ayyukansu, domin kuwa, akan sami kàmàa-ɗàfin goshi da kàmàa-ɗàfin tsakiya
da kuma na ƙeya kamar yadda abin yake ga ɗafi. Domin shi ma ɗafi yana da ɗafa-goshi da ɗafa-ciki da
kuma ɗafa-ƙeya kamar yadda masana suka bayani a wurare daban-daban na ilimi.
Bugu da ƙari, dukkansu suna aiki ne tare
da tushen kalma wajen samar da cikakkiyar kalma ta fuskar jinsi da kuma adadi.
Wani lokaci kuma, akan liƙa su ne a jikin kalma da nufin samar da wasu
kalmomi, watau dai akan same su ne a fagen kumbura dakuma tsirar kalma,waɗanda suna
cikin ginshiƙan ilimin ƙirar kalma a nahawu.Har ila yau, kàmàa-ɗàfìi da ɗàfìi ba su
iya dogara da kansu har sai sun jingina da wata ƙwayar ma’ana domin a
samar da wata kalma mai ma’ana. Duk da cewa, akan iya samun masu dogara da
kansu, musamman masu gaɓa ɗaiɗai. Misali; ci da zo da ƙi da yi da sha da bi da ji
da sauran makamantansu. A duk inda suka zo a harshen Hausa, to ana samun su ne a
cikin rukunin ƙwayoyin ma’ana
(vocabulary items),akwai kuma masu aiki irin na nahawu (functional
items). Watau dai tamkar yadda ake samun ta a cikin jumla, inda wasu jinsin
kalmomi suke aiki na nahawu. Haka abin yake, ko da a cikin kalma. Kàmàa-ɗàfìi ya kasance
a cikin masu rufaffen tsari (closed set system), wanda yana da wahala su
sami wani ƙari a jikinsu, ko wata baƙuwar ƙwayar ma’ana
da za ta raɓu da su domin sake fito da wata sabuwar ma’ana ta daban.
Bambancin Kàma-Ɗàfi da Ɗáfi
Bayan an sami alaƙa a
tsakanin ɗafi da kuma kàmà-ɗàfìi,
har ila yau, akwai wasu ‘yan bambance-bambance da za a iya samu ta fuskar ƙirar kalma, waɗanda
yawanci akan same su ne a yayin ƙirar kalma
a harshe. Sannan, irin waɗannan bambance-bambance, sukan taimaka wajen tantancewa a
tsakanin kàmàa-ɗàfìi da
kuma ɗàafìi. Wannan ya nuna cewa, aikin da kowannensu yake yi
daban, duk da cewa, a wani lokaci suna iya zuwa da siffofi iri ɗaya,
musamman a gaɓar kalma. Kuma hakan ne yake daɗa
tabbatar da cewa, KÀMÀ-ƊÀFÌI daban haka
nan kuma ƊÀFÌI ma daban. Haka
kuma, za a iya fahimtar alaƙar da take akwai a tsakanin kàmàa-ɗàfìi da kuma ɗàfìi, idan
aka yi la’akari da waɗannan bayanaida suke cikin jadawali na I da ke ƙasa, kamar
haka:
Jadawali na I:
Misalan Siffofin Kàmà-Ɗàfìi da Ɗafi I
|
Siffofin Kàmà-Ɗàfìi |
Siffofin Ɗafi |
|
|
1. |
Kàma-ɗàfi yana da ‘yancin zaɓen kalma, inda akan liƙa shi ko jingina shi. |
Ɗàfìi
bai da wannan ‘yancin, domin yakan yi aiki a jikin saiwar kalma. |
|
2. |
Kàmà-ɗáfìi yana da sassauƙar ma’ana |
ɗafi yana da sarƙaƙiya sosai |
|
3. |
Kàmà-ɗáfìi zai iya kasancewa cikin farfajiyar
tsarin sauti. |
Ɗàfìi
bai cika shiga cikin farfajiyar dokokin tsarin sauti ba. |
|
4. |
Kàmà-ɗáfìi yana shiga cikin gamayyar tasrifi da
tsarin sauti. |
Ɗafi bai cika kasancewa cikin tsarin
gamayyar tasrifi da tsarin sauti ba. |
|
5. |
Ana iya samun haɗaka a kàmà-ɗáfìi. |
Babu wata haɗaka a ɗàfìi. |
Har ila yau, an
bayyana wani bambanci da ake samu a tsakanin ɗàfìi da kàmàa-ɗàfìi, inda
ake liƙa ɗafi jikin saiwa, yayin da ake liƙa kàmà-ɗàfìi a
jikin tushen kalma da kuma jingina shi a tsakanin kalmomin da ke cikin jumla.
Ga misali a ƙasa:
Jadawali na II:
Misalan Siffofin Kàmà-Ɗàfìi da Ɗafi II
|
|
Ɗàfìi |
Saiwa |
Ɗàfìi |
Kalma |
Kàmà-ɗàfìi |
Tushen Kalma |
Kàmà-ɗàfìi |
Kalma |
|
1. |
Ma+ |
karanc+ |
-i |
Makaranci |
Nà+ |
-‘Allah |
- |
Na’Allah |
|
2. |
ɗan+ |
Dog+ |
-o |
Dogo |
ɗan+ |
-gulbi |
- |
Ɗangulbi |
|
3. |
Ba+ |
Maguz+ |
-iya |
Bamagujiya |
-r/-s |
Uwa+ |
-nì |
Uwani |
Waɗannan misalai da aka kawo, sun nuna yadda ɗàfìi
yake aiki a jikin saiwa, a inda shi kuma kàmà-ɗàfìi
yake aiki a jikin tushen kalma domin fitar da wata sabuwar ma’ana da ta dace da
nahawun harshen Hausa.
Sakamakon Bincike
Wannan, bincike ya gano irin alaƙar da take akwai a tsakanin kàmàa-ɗàfíì da ɗafi, musamman dangane da irin aikin da suke yi ta fuskar ƙirar kalma a harshen Hausa.
Da farko, maƙalar ta yi ƙoƙarin yin bayani a kan ma’anoni da misalai da kuma nau’o’in kàmàa-ɗàfíì a
harshen Hausa.
Haka kuma, binciken ya samu nasarar gano cewa, dukkansu akan iya jingina su jikin tushen kalma a
fannin ƙirar kalmar Hausa.
Bayan haka, binciken ya gano cewa, shi ɗafi yakan raɓu da saiwa domin fitar da wata ma’ana da ta shafi kumburar kalma dangane da jinsi da
kuma adadi.
Har ila yau, an gano yadda ake samun wasu
bambance-bambance a tsakanin kàmàa-ɗàfíì da ɗafi, a inda ɗafi yakan haɗu da saiwa domin bayar da wata sabuwar ma’ana, yayin
da shi kuwa kàmàa-ɗàfíì ba ya jinginuwa da saiwa, sai dai da gurbin kalma.
A ƙarshe an gano cewa, ɗafi yana zaɓar gurbin
kalma, musamman a kan suna ko aikatau ko kuma sifa, a yayin da kàmàa-ɗàfíì ba ya da wannan
‘yancin na zaɓen kalmomi domin kuwa, ba ya iya dogara da kansa, sai dai yakan yi aiki a ko’ina cikin
kalmomin nahawu.
Kammalawa
Haƙiƙa wannan maƙala ta yi bayani a kan alaƙa da bambancin da ake samu a tsakanin ɗàfì da kuma kàmàa-ɗàfíì, inda
aka kawo bayanai dangane da ma’anoninsu. Sannan, maƙalar ta gano
wuraren da sukan haɗu ta fuskar ƙirar kalma, watau tun daga matakin ƙwayar ma’ana da saiwa da tushen kalma har zuwa ga yanayin ɗofanai da suke faruwa wajen
samun canjin fasalin kalmomi a nahawun Hausa. Kuma, hakan yakan ba da dama wajen
samun ƙaruwar baƙin kalmomi a taska ko rumbun kalmomin Hausa. Har ila
yau, misalan da aka kawo sun ƙara ba
da haske a kan cewa, lallai akwai kàmàa-ɗàfíì a Hausa, kuma akwai nau’o’i daban-daban da suka
shafe shi a harshen
Hausa. Bugu da ƙari, wannan bincike ya fito da
inda suke da alaƙa ta fuskar aiki da kuma siga a
nahawun Hausa, musamman a fagen ƙirar
kalma. Bayan haka, an zayyano wasu daga cikin bambance-bambancen da ake samu tsakanin
ɗàfì da kuma
kàmàa-ɗàfìi na Hausa. Kuma da su ne ake iya gano tasiri ko ayyukan kàmàa-ɗàfìi a
harshe, musamman ta fuskar ƙirar
kalma da kuma ginin jumla. A ƙarshe, ana fatar, wannan maƙala za
ta taimaka wajen warware matsalar da ake fuskanta ta fuskar nazari a kan ayyuka
da siffofin ɗàfì da kuma kàmàa-ɗàfìi, musamman a harshen Hausa.
Manazarta
Abubakar, A. (2001). An
Introductory Hausa Morphology. Maiduguri: University of Maiduguri.
Bagari, D.M. (1986). Bayanin
Hausa: Jagora ga Mai Koyon Ilimin Bayanin Harshe. Rabat Maroco: Imprimerie
Elmaarif Aljadida.
Fagge, U.U. (2004). The Status
of Bound Morpheme MA- In Hausa. Algaita: Current Journal of Hausa Studies,
Vol 1. No 3. pp 66-77.
Gladday, A.E. (2024).
Cliticization in Obolo Language. In Implementation Strategies for the
National Language Policy in Nigeria: The 35th Conference of
the Linguistic Association of Nigeria (CLAN). Al-Qalam University, Katsina.
Haspelmath,
M. (2023). Types of Clitics in the World’s Languages. In Linguistics
Typology at the Crossroads. Anthropology Max Planck Institute for Evolutionary.
3-2 (2023). Pp 1-59. ISSN: 2785-0943.
Klavans,
J.L. (1995). On Clitics and
Cliticization: The Interaction of Morphology, Phonology and Syntax. New
York: Garland Publishing.
Muhammad,
I.A. (2018). Nazarin Ɗafi a Hausa. Kundin Digiri na Uku, Jami’ar Usmanu
Danfodiyo Sokoto.
Muhammad,
I.A. (2019). Ginshiƙin Ilimin Ƙirar Kalma A Hausa: Taƙaitaccen Tsokaci. Maƙalar da aka Gabatar a Taron Ƙara wa Juna Sani a Sashen Nazarin Harsunan Nijeriya. Jami’ar
Usmanu Ɗanfodiyo Sokoto.
Sani,
M.A.Z. (2002). Alfiyyar Mu’azu Sani 1: Tsarin Sauti da Tasarifin Hausa. Benchmark Publishers Limited:
Kano.
Spencer,
A. & Luis, A.R. (2012). Clitics:
An Introduction.
Cambridge: University Press.
Sugayama,
K. & Hudson, R. (2006). Word Grammar: New Perspectives on a Theory of
Language Structure. London: MPG Books Limited.
Zwicky, A.M. (1977). On Clitics. Bloomington: Indiana
University Linguistics Club.
[1]Kàmáa-ɗàfii
wata ƙwayar ma’ana ce da ake liƙawa ko jinginawa a jikin tushen kalma. Haka
kuma, abu ne da ya yi kama da ɗàfi dangane da sifa ko siga ko kuma aikinsa
(Bayanin marubuta).
0 Comments
ENGLISH: You are warmly invited to share your comments or ask questions regarding this post or related topics of interest. Your feedback serves as evidence of your appreciation for our hard work and ongoing efforts to sustain this extensive and informative blog. We value your input and engagement.
HAUSA: Kuna iya rubuto mana tsokaci ko tambayoyi a ƙasa. Tsokacinku game da abubuwan da muke ɗorawa shi zai tabbatar mana cewa mutane suna amfana da wannan ƙoƙari da muke yi na tattaro muku ɗimbin ilimummuka a wannan kafar intanet.