Gudummawar Kungiyoyin ‘Yan Kasuwa Wajen Bunkasa Kasuwancin Hausawa A Kano

Citation: Nasir Usman NASIR (2023). Gudummawar Ƙungiyoyin ‘Yan Kasuwa Wajen Bunƙasa Kasuwancin Hausawa A Kano. Yobe Journal of Language, Literature and Culture (YOJOLLAC), Vol. 11, Number 1. Department of African Languages and Linguistics, Yobe State University, Damaturu, Nigeria. ISSN 2449-0660

GUDUMMAWAR ƘUNGIYOYIN ‘YAN KASUWA WAJEN BUNƘASA KASUWANCIN HAUSAWA A KANO

Na

Nasir Usman NASIR

Tsakure

Wannan takarda ta yi duba ne kan ƙungiyoyin ‘yan kasuwa a Kano tare da yin bincike da zaƙulo wasu muhimman abubuwa daga gare su ta yadda suke gudanar da al’amura da kuma irin rawar da ƙungiya ke takawa wajen tafiyar da harkokin kasuwanci, musamman a wannan zamani da muke ciki. Kaɗan daga cikin muhimman al’amuran da suke gudanarwa sun haɗa da: Warware yunƙurin ɓoye kaya da ayyukan jin ƙai da sasanta rikici da hukumomi da daidaita farashi da samar da ingantattun kaya da sauransu. Yayin tattaro bayanai na wannan bincike, an tattauna da shuwagabannin ƙungiyoyin ‘yan kasuwa da su waɗanda ake jagoranta da direbobi masu dako da kuma karance-karance. A ƙarshe, sakamakon binciken ya gano rawar da ƙungiya take takawa, musamman wajen kare haƙƙoƙin ’ya’yan ƙungiya da kawo wa kasuwanci ci gaba.

1.0 Gabatarwa                                                                                                                                 

Ƙungiya ta kasance taro ne na mutane daban-daban da suka haɗu a kan wata manufa iri ɗaya domin su cimma wasu buƙatunsu. Wannan ya sa yawancin al’umomi na duniya suke da wasu ƙungiyoyi na ɓangarori da dama da suke amfani da su domin ganin sun sauƙaƙa harkokinsu don samun ci gaba a rayuwa. Haka kuma, su waɗannan ƙungiyoyi akan same su a ɓangarori da dama. Misali, ma’aikatan gwamnati da ‘yan kasuwa da ‘yan ƙwadago da ɗalibai da sauransu. Ana kafa waɗannan ƙungiyoyi ba don komai ba, sai don a magance wasu matsaloli da ka iya tasowa da kuma kawo ci gaba. Ƙungiyoyi sukan taimaka domin a gudu tare a tsira tare. Al’umar Hausawa ba a bar su a baya ba, kasancewar su ma suna da nasu tsare-tsaren da suke amfani da su na ƙungiyoyi tun a gargajiyance.

Bahaushe mutum ne wanda bai yarda da zaman kashe wando ba. A kullum yana ƙoƙarin ya ga cewa, ya samu na kansa. Wannan ya sa yake gudanar da sana’a, domin ya samu abin da zai rufa wa kansa asiri. Daga cikin sana’o’in kuwa akwai, noma da kiwo da fatauci da saƙa da fawa da ƙira da sauransu. Sana’o’in ba haka nan suke kara zube ba, domin Bahaushe mutum ne da al’adarsa ta yarda da tsari irin na shugabanci. Wannan ya sa tun a gargajiyar Bahaushe za a iske da yawa daga cikin sana’o’insa na gargajiya suna da tsarin ƙungiyoyi da shugabanninsu. Sai dai a wancan lokacin, Sarkin gari ne yawanci ke naɗa sarakunan waɗannan sana’o’i. Waɗannan masu jagorancin suna tafiyar da ayyukansu kasancewar suna samun haɗin kai da taimakon juna da samun kyakkyawar fahimta a tsakaninsu, musamman masu sana’a iri ɗaya. Wannan takarda zata yi ƙoƙarin fito da irin rawar da ƙungiyoyin ‘yan Kasuwa suke takawa wajen gudanar da harkokinsu na Kasuwanci.

2.0 Ma’anar Ƙungiya

Masana da manazarta sun yi tsokaci kan ma’anar ƙungiya. Waɗannan masana da manazarta sun haɗa da:

Bargery (1934) yana da ra’ayin cewa, “ƙungiya ita ce taron jama’a domin ayyukan ci gaba”. Shi kuma Alkasim, (2000) yana da ra’ayin cewa, “ƙungiya haɗin kan al’umma ne da suka yarda kan wani abu don ci gabansu”. A yayin da CNHN (2006, sh. 286) ke ganin cewar “Ƙungiya shi ne taron jama’a waɗanda suka haɗa kansu don cin ma wata manufa”. Ta ɓangaren Abubakar (2017) kuwa, yana ganin, “Ƙungiya na iya kafuwa ne a lokacin da mutum biyu ko fiye suka haɗa kai kuma suka amince su yi aiki tare domin samarwa kansu ci gaba”.

A dunƙule za a iya cewa, ƙungiya ta kasance taro ne na mutane daban-daban da suka haɗu a kan wata manufa iri ɗaya domin su cim ma wasu buƙatu ko muradunsu na rayuwa.

3.0 Ma’anar Kasuwanci

Alhassan da wasu (1987) suna cewa, “A saya a sayar shi ne kasuwanci, wato a nan mutum ya fitar da kuɗinsa ya sayi kadara, sannan wani lokaci ya fitar da wannan kadara ya sayar shi ne kasuwanci”. A CNHN (2006) cewa aka ya yi, “kasuwanci, sana’ar saye da sayarwa a kasuwa”. A daidai lokacin da Umar (2009) a nasa ra’ayin cewa ya yi, “kasuwanci wata hanyar hulɗa ce ta saye da sayarwa tsakanin jama’a”. 

Idan aka yi la’akari da ƙunshiyar waɗannan ma’anoni da magabata suka bayar kan kasuwanci, za a fahimci suna da dangantaka da kasuwanci da saye da sayarwa. Babu wanda ya yi magana kan samun ribar abin da aka sayar ko mayar da kuɗi ko kuma faɗuwar abin da aka sayar.

Da wannan nake ganin akwai giɓi da waɗannan magabata suka bari kan ma’anar kasuwanci. A taƙaice dai muna iya cewa, kasuwanci hanya ce ta saye da sayarwa tsakanin mutane wadda ake gudanarwa a kasuwa  ko a wani wurin na daban da nufin samun riba, sai dai a wasu lokutan akan mayar da kuɗi ko kuma a faɗi.

4.0 Gudunmawar Ƙungiyoyin ‘Yan Kasuwa Wajen Bunƙasa Kasuwancin Hausawa

Ƙungiyoyin ’yan kasuwa suna matuƙar taka rawar gani wajen bunƙasa kasuwanci da tattalin arziki ga su kansu ‘yan kasuwa da ma sauran al’umma baki ɗaya.

4.1 Warware Rikici da Jami’an Hukuma

Ana samun irin waɗannan matsaloli tsakanin jami’an hukumar ‘yan sanda ko kwastam. Ɓangaren kwastam, ana samun kayayyakin da ake kawowa daga ƙasashen waje. Misali, kayan da ake sayarwa a Kasuwar Kwari da Singa da Famsenta da kuma Ƙofar Wambai. Waɗannan Kasuwanni da aka ambata mafi yawancin kayayyakinsu daga ƙasashen waje ake shigo da su. Ana samun rikici tsakanin jami’an Kwastam da masu waɗannan kaya musamman idan jami’an suka riƙe musu kayansu, kasancewar wasu ta ɓarauniyar hanya suke bi, wasu kuma ta hanyar da ta dace. Amma duk yadda suka yi ana samun rikici tsakaninsu. A irin wannan hali, ƙungiyoyin ‘yan waɗannan Kasuwanni kan yi iya ƙoƙarinsu wajen ganin an sasanta matsalar domin a sakar musu kayan. Haka idan aka koma kan jami’an ‘yan sanda, su ma ana samun rikici da su. Duk wasu kayayyaki da za a wuce da su sai an ba su wani abu ko da mutum yana da shaidar  gaskiya a kan kayansa. Ƙungiya kan yi iya ƙoƙarinta wajen ganin sun sasanta kansu da waɗannan jami’ai.[1]

4.2 Warware Yunƙurin Ɓoye Kaya

A wasu lokutan ‘yan kasuwa na da ƙudurin ɓoye wasu kayan da suka fuskanci sun yi ƙaranci kuma ana da buƙatar su. Misali, ‘yan kasuwar Dawanau suna da wannan hali na ɓoye kayan abinci musamman bayan an samu amfanin gona. Amfanin gona da ake nufi a nan sun haɗa da gero da dawa da wake da masara. Wasu ‘yan kasuwar kan sayi kayan da aka noma su ɓoye su a wani wuri na musamman har sai lokacin da aka fuskanci kayan sun fara yankewa kafin su fitar da su. A irin wannan yanayi, ƙungiya kan taka wa masu irin waɗannan ƙuduri birki ta hanyar wa’azantarwa da su fitar da waɗannan kayayyaki domin a sayarwa masu buƙata. Ko da yake ƙungiya ba ƙaramar wahala take sha ba wajen warware irin waɗannan matsaloli kasancewar wasu ‘yan ƙungiyar na da irin wannan hali na ɓoye kaya.[2]

4.3 Daidaita Farashi

Ƙungiya tana da hurumin daidaita farashin kayayyakin da ake sayarwa a kasuwanni. Maimakon ta bari kowa ya sayar da abu yadda ya ga dama. Rashin tsayar da farashin kayayyaki kan haifar wa ƙungiya matsala. Wannan ya sa take taka rawa wajen ganin ta tsayar da farashin kayayyaki. Yin hakan na sa a ƙarshe masu saye su yabawa waɗannan ƙungiyoyi domin rawar da suka taka wajen ganin an sassauta musu wajen sayan kaya ta hanyar samun daidaitaccen farashi.[3]

4.4 Kare Zalunci da Almundahana a Kasuwanci

Ana samun ‘yan kasuwar da suke da wannan mummunan hali. A wasu lokutan ‘yan kasuwa na tsallake wasu dokoki na ƙungiya. Misali, hana ɓoye kaya bayan wani lokaci a fitar da shi a sayar da tsada, ko kuma sayar da kayayyakin da suka lalace. Wani lokaci, sayar da kayan sata da makamantansu. A irin wannan yanayi, ƙungiya tana iya ƙoƙarinta domin ta ga cewa ta rage waɗannan ha’incin. Misali, ‘yan ƙungiyar Kasuwar Famsenta na taka rawa wajen rage irin wannan zalunci, musamman idan aka sayar wa mutum wayar sata. Haka Kasuwar Kantin Kwari ana samun wasu ɓata garin ‘yan Kasuwa da suke sayar wa mutane kaya kamar atamfa ko yadi ko shadda wacce ta kasance dameji ce. Daga baya idan wanda ya saya ya gane zai iya dawo da kayan wurin wanda ya saya. Idan ya ƙi yarda har maganar ta je wajen ƙungiya, za ta saka baki (ƙungiya) ta kuma hukunta wanda ya sayar da kayan musamman idan ta fahimci akwai son zuciya a ciki. Har wa yau, ‘yan kasuwar dawanau suna da halin ɓoye kaya. Bayan wani lokaci sai su fitar domin su sayar da kayayyakin da tsada. Ƙungiyar tana ƙoƙari wajen dakatar da masu irin wannan ɗabi’a. Tana kuma hukunta duk wadda ta kama ta hanyar cin tara mai yawa.[4] 

4.5 Samar da Ingantattun Kaya

Ƙungiya tana da matuƙar amfani wajen ganin ta wadata kasuwanni da kayayyaki, musamman waɗanda mutane ke buƙata sosai. Misali, ƙungiyar ‘yan Kasuwar Na’ibawa da ‘Yan Kaba na taka rawa ƙwarai wajen samar da kayan marmari da kayan miya. Ƙungiyar na’ibawa tana ba wa kowanne ɗan kasuwa dama ya kawo kawane nau’in kayan marmari da yake so. Haka, ƙungiyar ‘yan Kasuwar Kwari da Ƙofar Wambai da Famsenta da Singa, suna ƙoƙarin samar da kaya ga mabuƙata duk da cewa mafi yawan kayayyakinsu a ƙasar waje ake samu. Waɗannan ƙungiyoyi suna da Kamfanonin da suka daidaita kansu wajen sayan kaya a wajensu ta yadda kowane ɗan ƙungiya ka iya saya ba tare da wata matsala ba. Ƙungiyar ‘yan Kasuwar Unguwa uku ‘yan awaki tana iya ƙoƙarinta wajen ganin an samar da dabbobi ba tare da yankewa ba. Haka kuma, a ko da yaushe ƙungiyar kan dubi irin dabbobin da ‘ya’yanta suke saukewa a kasuwarsu domin tabbatar da lafiyarsu da kuma tsabtace sana’arsu.[5] 

4.6 Ayyukan Jin Ƙai

Gudanar da wasu ayyuka ga al’umma domin a ciyar da ƙasa gaba na daga cikin abubuwan da ya shafi ayyukan jin ƙai. Ƙungiyoyin ‘yan kasuwar da suka bunƙasa suka samu ɗaukaka sosai kan yi wasu ayyukan da ake kyautata zato ko ake sa ran gwamnati ce ya kamata ta yi. Daga cikin ƙungiyoyin ‘yan kasuwar da aka nazarta, an fahimci cewa ƙungiyar ‘yan kasuwar Kantin Kwari suna da wata gidauniya da suka kafa. Manufar kafa wannan gidauniya ita ce, taimaka wa marayu da zawarawa, da ba su tallafi da koya musu ƙananan sana’o’i domin su riƙe kansu. Wannan gidauniya ta haɗa kai da hukumar hisba, inda suke tallafa wa zawarawa wajen aurar da su da kuma koya musu ƙananan sana’o’i kamar ɗinki da fenti da yadda ake sabulu da turaren wuta da na ruwa da sauransu. Haka suna taimaka wa marayu ta hanyar saka su a makaranta da ɗaukar ɗawainiyar karatun nasu.

Baya ga wannan, ƙungiyoyin ‘yan kasuwa na koya wa matasa yadda ake gudanar da kasuwanci, inda suke zama yaran shaguna daga nan su ma su samu damar tsayawa da ƙafafunsu. Har wa yau, suna samar wa matasa aikin yi ta hanyar ba su ayyuka a cikin kasuwanninsu kamar shara da gadin kasuwa. Misali, ƙungiyar ‘yan Kasuwar Famsenta ba su dogara da hukumomin Kasuwa kaɗai ba, sun ƙaro ma’aikatan da suke musu gadin kasuwa. Wannan gadin kamar wata hanya ce ta tallafawa jama’a da samar musu aikin yi.

Har ila yau, ƙungiyoyin ‘yan kasuwa suna gudanar da aikin gayya. Ma’ana suna ware wani lokaci da suke gudanar da share-sharen tituna da magudanar ruwa da wajen zubar da shara (bola) da makamantansu. Haka kuma, ƙungiyoyin ‘yan kasuwa suna ziyartar asibitoci da kuma ɗaukar nauyin bayar da magani ga marasa galihu.

4.7 Tarbiyya

Koyar da hali na gari ko kuma wani tafarki da akan ɗora mutum a kan ta domin samun madogara da girmama na gaba dangane da tafiyar da harkokin yau da kullum shi ne tarbiyya. Wannan yana daga cikin muhimman abubuwan da wasu ƙungiyoyin ‘yan kasuwa kan koyar ga al’ummar da take shugabanta. Ita ƙungiya tana da wasu dokoki da sharuɗɗa da ta gindaya wa duk wani ɗanta. Misalin wasu hanyoyin tarbiyyantarwa a waɗannan ƙungiyoyi akwai rashin yarda da sata da sanya sutura  marar kyau da rufe shaguna da zarar an kira salla da makamantansu.

4.8 Haɗa Zumunci

Zumunci na nufin kyakkyawar dangantaka ta jini ko ta aure ko kuma ta abota tsakanin mutum da mutum. Daga cikin manufofin kafa ƙungiya akwai neman goyon baya ko haɗin kai. Wannan ya haifar da zumunci musamman ga ‘yan ƙungiya ɗaya. A wani ɓangaren kuma, idan ƙungiya ta taimaka wa wani mai saye sakamakon wata almundahana ko zalunci da ɗan ƙungiyarta ya yi masa hakan na iya samar da zumunci tsakanin wanda aka taimaka da masu jagorantar ƙungiya.

5.0 Sakamakon Bincike

Wannan bincike ya gano wasu muhimman abubuwa game da ƙungiyoyin ‘yan kasuwa. Daga ciki kuwa akwai taimakawa su kansu ‘ya’yan ƙungiya da kuma sauran al’umma waɗanda suke da alaƙa da ‘yan kasuwa ta fuskar sayayya da makamantansu. A taƙaice binciken ya gano lallai ƙungiyoyin ‘yan kasuwa suna taka rawar gani wajen bunƙasa kasuwanci ga al’ummar Hausawa da ma wasu na daban. A ƙarshe, nazarin ya gano rawar da ƙungiya take takawa wajen tafiyar da ayyukansu musamman wajen kare haƙƙoƙin ’ya’yan ƙungiya da kawo wa kasuwanci ci gaba. Misali, shugabannin ƙungiya suna iya ƙoƙarinsu wajen kare ’ya’yansu daga faɗawa wani halin da zai jawo masu asarar dukiya daga wasu hukumomi kamar Kwastam ko soja ko ’yansanda.

6.0 Kammalawa

Wannan takarda ta yi tsokaci ne kan rawar da ƙungiyoyin ‘yan kasuwa suke takawa wajen bunƙasa kasuwancin Hausawa. Takardar ta fito da irin taimakawa da ƙungiya take yi domin a gudu tare a tsira tare domin kaucewa faɗawa karayar tattalin arziki da kuma biyan buƙatunsu. Baya ga nan, lura da abin da ke cikin takardar ta nuna cewa ashe gudanar da kowane abu a ƙungiyance yana da matuƙar muhimmanci saɓanin gudanar da abu akasin haka. Aiwatar da kasuwanci a ƙungiyance yakan sa a gudu tare a tsira tare ba tare da an cutar da wani ɗan kasuwa ba. Wannan ya nuna ashe ƙungiya ta kowane ɓangare tana da muhimmanci ƙwarai musamman idan ana kiyaye dokokinta sau da ƙafa.

Manazarta

Abubakar, M. (2017). Tasirin ƙungiyoyin zaɓi-sonka ga al’ummar Hausawa, keɓaɓɓen    nazari a jihar Kaduna. ƊKundin Digiri Na Farkoɗ. Sashen Nazarin Harsuna da Kimiyya.   Jami’ar Jihar Kaduna.

Alhassan, B. S, da Abubakar, A, da Zarruƙ, R.M. (1987). Sabuwar hanyar nazarin Hausa, littafi      na biyu. University Press.

Alkasim, H. K. (2000). Gudunmawar ƙungiyoyin marubuta littattafai ga raya adabin Hausawa. ƊKundin Digiri Na Farkoɗ. Sashen Harsunan Nijeriya. Jami’ar         Usmanu Ɗanfodiyo, Sakkwato.

Bargery, G.P. (1934). A Hausa-English dictionary and English-Hausa Ɓocabulary. Ahmadu    Bello University Press.

CNHN (2006). Ƙamusun Hausa. Jami’ar Bayero.

Umar G. G. (2009). Bukukuwan Hausawa. Ol-faith Prints.

Rataye I: Jerin sunayen waɗanda aka yi hira da su.

SUNA	UNGUWA	SHEKARUN HAIHUWA	KASUWANCI	MATSAYI	WURIN DA AKA YI HIRA	RANAR DA AKA YI HIRA
Yusuf Aliyu	Hotoro	60	Kasuwancin Awaki	Wakilin Sarkin Kasuwa	Kasuwar Unguwa Uku `Yan awaki	23 ga Watan Maris, 2019
Sammani Adamu El-Smart	Jambulo	38	Kasuwancin Sutura	Tsohon Chairman	Babban Shagon El-Smart Kantin Ƙwari	12 ga Mayu, 2019
Salihu Idriss	Goron dutse	39	Kasuwancin Sutura	Member	Kantin Ƙwari	5 ga Mayu, 2019
Abdul-Aziz Ɗalha Musa	Haɗeja Road, Kano	50	Kayan Abinci	Chairman	Kasuwar Singa	15 ga Yuni, 2019
Hamza Abubakar	Sabuwar gandu	32	Gyaran Waya	Tsohon Mataimakin Chairman	Shagonsa da ke Famsanta	13 ga Maris, 2019
Hussaini Magaji	Gama Briget	29	Waya	Member	Shagonsa da ke Famsanta	15 ga Yuni, 2019
Abdullahi Ahmed Muhammad (Brother)	Sheka	45	Kayan Marmari	Tsohon Chairman	Rumfarsa da ke kasuwar Na’ibawa `yan lemo	23 ga Maris, 2019
Haruna Auwal	Waliri layin Tsangaya	42	Kayan Marmari	Member	A teburinsa da ke kasuwar Na’ibawa `yan lemo	14 ga Mayu, 2019
Ɗayyib Sani	Shagari kwatas	33	Kayan marmari	Member	A teburinsa da ke kasuwar Na’ibawa ‘yan lemo	14 ga watan Mayu, 20019
Ɗanjummai Musa	Yadakurya	37	Kayan miya	Chaiman na `yan Tattasai	Rumfarsa da ke kasuwar `yan kaba	15 ga Mayu, 2019
Shu’aibu Salisu	Dawanau Temporary	38	Kayan Awu	Secretary	Rumfarsa da ke kasuwar Dawanau `yan awu	29 ga Mayu, 2019

 

---

[1]Hira da Sammani Adamu El-smart. Tsohon shugaban Kantin Kwari. Ranar 12-05-2019 da Abdul’aziz   Dalha Musa, shugaban kasuwar Singa, ranar 15-6-2019 da kuma Hussaini Magaji da ke Famsanta, ranar 13-5-2019.

[2]Hira da Shu’aibu Salisu, sakataren ƙungiyar kasuwar Dawanau, ranar 29-5-2019.

[3]Hira da Abdul’aziz Dalha shugaban ƙungiyar kasuwar Singa, ranar 15-6-2019.

[4] Hira da Hamza Bukar da ke famsanta, tsohon shugaban ƙungiyar Famsanta, ranar 13-3-2019).

[5] Hira da Abdullahi Ahmad Muhammad , mamba a kasuwar Famsanta, ranar 23-3-2019 da Yusuf Aliyu, wakilin sarkin Kasuwar ‘yan awaki, ranar 11-7-2019.