Adadin Zakkatul Fitr (Zakkar Fidda-Kai)

Tambaya (Question)

Assalamu Alaikum. Ina da tambaya game da zakkar fitr (zakkar fidda-kai):

1. Nawa ne ainihin adadin zakkar fitr da wajabta?

2. Shin ya halatta a bayar da ita ne kafin sallar Idi, ko kuwa akwai sauran lokutan da zasu halarta?

3. Shin ya halatta a bayar da zakkar fitr da kuɗi maimakon abinci, kuma mene ne hukuncin hakan a shari’ar Musulunci?

Amsa (Answer)

Wa Alaikumus Salam Warahmatullahi Wabarakatuh.

Godiya ta tabbata ga Allah, wanda Ya kammala mana addinin Musulunci kuma Ya yi mana ni’imar bin Sunnar ManzonSa Mai Girma, Muhammadu (Sallallahu Alaihi Wasallam). Muna roƙon Allah Ya sanya ayyukanmu na ibada da zakka su zama ayyukan karbabbuwa, kuma Ya tsarkake rayuwarmu da su.

Matsayin Zakkar Fitar a Musulunci

Zakkar fitr, wadda aka fi sani da “zakkar fidda-kai,” wata farilla ce da Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya wajabta a shekara ta biyu bayan hijira, kafin sallar idi. Wannan zakka ba ta zama wajibi ne kawai ga masu hannu da shuni ba, har ma ta shafi kowane musulmi mai ikon mallakar abincin da ya wuce bukatarsa da na iyalansa a daren idi da ranarsa. Babban manufarta kuwa shi ne tsarkake mai azumi daga kowane irin yawaita da rashin kunya da zai iya faruwa yayin azumi, da kuma ciyar da matalauta da miskinai domin su ji dadin farin cikin idi tare da sauran ’yan’uwansu. Kamar yadda Ibn Abbas (Radhiyallahu Anhuma) ya ce: “Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya wajabta zakkar fitr domin tsarkake mai azumi daga yawaita da rashin kunya, kuma domin ciyar da miskinai. Duk wanda ya bayar da ita kafin sallah, to ita zakkar ce karbabbiya; kuma wanda ya bayar da ita bayan sallah, to ita sadaka ce daga cikin sadakoki.” (Sunan Abi Dawud, 1609; Ibn Majah, 1827; Daruqutni ya inganta shi).

Adadin Zakkar Fitar da Nau’in Abincin da Ake Bayarwa

Dangane da adadin zakkar fitr, Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya kafa shi da sa’i ɗaya na abinci na gari. A cikin ingantattun hadisai, an bayyana nau’o’in abincin da ake bayarwa a lokacin Annabi. Shahararren hadisin da aka karbo daga Abu Sa’id Al-Khudri (Radhiyallahu Anhu) ya ce:

الْحَدِيثُ: «كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ إِذْ كَانَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَاعًا مِنْ طَعَامٍ، أَوْ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ، أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ، أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ، أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ»

Fassarar Hausa: “A lokacin da Manzon Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) yake cikinmu, mun kasance muna fitar da zakkar fitr sa’i ɗaya na abinci, ko sa’i ɗaya na dabino, ko sa’i ɗaya na sha’ir, ko sa’i ɗaya na cuku (wanda ake yi da madara), ko sa’i ɗaya na zabibi.” (Sahih al-Bukhari, 1506; Sahih Muslim, 985)

Akwai kuma hadisin da Nafi’i ya ruwaito cewa Ibn Umar (Radhiyallahu Anhuma) ya bayyana cewa Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya wajabta zakkar fitr sa’i ɗaya na dabino ko sa’i ɗaya na sha’ir. (Sahih al-Bukhari, 1503; Sahih Muslim, 984).

Malamai sun yi bayani a kan ma’anar “ta’am” (abinci) da aka ambata a hadisin Abu Sa’id, inda mafi yawan malamai suka ce yana nufin alkama ne, musamman a wajen mazauna garuruwan Hijaz. Sai dai wasu malamai, kamar mazhabar Hanafiyya, sun yi tafsiƙin cewa ana iya bayar da sa’i ɗaya na kowane irin abincin da ake ci a matsayin abinci na yau da kullun a cikin al’umma. Wannan shi ne mafi dacewa ga al’ummomi daban-daban, domin zakkar fitr wata ibada ce da aka kafa domin ciyar da talakawa da abincin da suka saba ci. Saboda haka, a kasar Hausa, ya halatta a bayar da sa’i ɗaya na shinkafa, masara, dawa, gero, alkama, ko wani babban abincin da mutanen gari suka dogara da shi.

Ma’anar Sa’i: Sa’i wani ma’auni ne na ƙwarya huɗu masu matsakaicin girma (muddan biyu). A ma’aunin zamani, sa’i ɗaya yana daidai da kimanin kilogiram 2.4 zuwa 3.0, dangane da nauyin abincin da ake aunawa. Mafi yawan malamai a Najeriya sun ce ya kamata a kiyasta kilogiram uku (kg 3) domin tabbatar da cika farilla.

Lokacin Bayar da Zakkar Fitar

Lokacin bayar da zakkar fitr yana da fadi, amma mafi kyau shi ne a gaggauta bayar da ita kafin sallar idi. Sahabbai (Radhiyallahu Anhum) sun kasance suna bayar da ita kwana ɗaya ko biyu kafin sallar idi, musamman daga ranar ashirin da takwas (28) ko ashirin da tara (29) ga watan Ramadan. Wannan ya tabbata daga aikin Abdullahi bn Umar (Radhiyallahu Anhuma) wanda aka ruwaito ya ce: “Sun kasance suna bayar da zakkar fitr kafin sallar idi da kwana ɗaya ko biyu.” (Sahih al-Bukhari, 1511).

Wannan ya nuna cewa ana iya fara bayar da ita tun daga karshen watan Ramadan. Idan aka yi bayar da ita a lokacin, to ita zakka ce karbabbiya. Amma idan aka jinkirta bayar da ita zuwa bayan sallar idi, to ta zama sadaka ce kawai, kuma mutum ya rasa lada da kuma manufar zakkar fitr wadda take tsarkake azumi da ciyar da matalauta a ranar idi. Wannan hukunci ya samo asali ne daga hadisin Ibn Abbas (Radhiyallahu Anhuma) da muka ambata a baya, inda Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya ce:

الْحَدِيثُ: «مَنْ أَدَّاهَا قَبْلَ الصَّلَاةِ فَهِيَ زَكَاةٌ مَقْبُولَةٌ، وَمَنْ أَدَّاهَا بَعْدَ الصَّلَاةِ فَهِيَ صَدَقَةٌ مِنَ الصَّدَقَاتِ»

Fassarar Hausa: “Wanda ya bayar da ita kafin sallah, to ita zakka ce karbabbiya; kuma wanda ya bayar da ita bayan sallah, to ita sadaka ce daga cikin sadakoki.” (Sunan Abi Dawud, 1609; Ibn Majah, 1827; Al-Hakim ya ce sahih ne bisa sharhin Bukhari da Muslim).

Duk da haka, idan mutum ya jinkirta ba tare da uzuri ba har zuwa bayan sallar idi, ya yi zunubi. Amma idan ya bayar da ita kafin faduwar rana ta ranar idi, wasu malamai sun ce yana iya zama karbabbiya a matsayin zakka, saboda har yanzu ranar idi tana nan. Amma mafi aminci shi ne a bayar da ita kafin sallar idi domin a samu cikakkiyar karbuwa.

Hukuncin Bayar da Zakkar Fitar Da Kuɗi

Wannan batu na ɗaya daga cikin muhimman batutuwan da malamai suka yi sabani a kai. Mafi rinjayen malamai, musamman na makarantun Malikiyya, Shafii’iyya, da Hanbaliyya, sun nace cewa ba a halatta bayar da zakkar fitar da kuɗi ba, sai dai a bayar da ita da abinci kamar yadda Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya yi a zahiri. Hujjarsu ita ce:

1. Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) da Sahabbansa sun tsara nau’o’in abinci ne kawai, ba su ambaci kuɗi ba.

2. Manufar zakkar fitr ita ce ciyar da matalauta da wani abin da zai cika bukatarsu a ranar idi, ba su kuɗi da za su sake siya ba. Idan aka ba su abinci kai tsaye, an saukaka musu wahalar neman abinci a ranar idi.

3. Ibada ce ta kudurta (taqdiriyya), ma’ana adadinta da nau’inta an kafa su ta hanyar wahayi, ba a yarda a canza su da tunanin mutum ba.

A daya bangaren, malamai na mazhabar Hanafiyya da wasu daga cikin Salaf, kamar Sufyan Al-Thawri da Al-Hasan Al-Basri (Rahimahumullah), sun ce ya halatta a bayar da kimar kuɗi idan hakan ya fi amfanin talaka. Suna kallon manufar shari’a wadda ita ce wadatar da talaka, kuma a wasu lokuta kuɗi zai fi taimaka wa talaka wajen biyan bukatunsa da suka bambanta. Sai dai wannan ra’ayi a wajen mafi yawan malamai ana kallonsa a matsayin rukhsah (sauki) ne, ba shi ne abin da ya fi dacewa ba, musamman idan aka yi la’akari da aikin da aka yi a zamanin Annabi da Sahabbansa.

Don haka, abin da ya fi kusantar takawa da kuma nisantar sabani shi ne a bi Sunnar Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) a zahiri, wato a bayar da abinci kamar shinkafa, dawa, ko masara a adadin sa’i ɗaya ga kowane mutum. Wannan shi ne mafi aminci ga addini kuma mafi cika wa manufar zakkar fitr.

Kammalawa

Allah (Subhanahu Wa Ta’ala) ya faɗa a cikin Alƙur’ani Mai Girma game da ciyar da matalauta:

الآيَةُ: ﴿إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ ۖ فَرِيضَةً مِّنَ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ﴾

Fassarar Hausa: “Lalle ne zakka (farillai) tana dõmin matalauta da miskinai da mãsu aiki a kanta, da waɗanda ake sassauta zukatansu (zuwa Musulunci), kuma a cikin fansar wuya (bãyi), da mãsu bãshi, da kuma a cikin hanyar Allah, da matafiyi; watau farilla daga Allah. Kuma Allah Masani ne, Mai hikima.” (Surat At-Tawbah, 9:60)

Duk da cewa zakkar fitr ba ta cikin zakkar kudi da ake karbawa a cikin wannan aya kai tsaye, amma ta shiga cikin manufar ciyar da matalauta da miskinai, wanda shi ne ainihin ruhin wannan umarni.

Muna roƙon Allah (Azza Wa Jall) Ya karɓi ayyukanmu, Ya tsarkake mu da zakkar fitr, Ya sanya mu daga cikin waɗanda suka yi azumi da imani da neman lada, kuma Ya tarbiyance mu a kan bin Sunnar Annabi Muhammadu (Sallallahu Alaihi Wasallam) da sahabbansa.

Wallahu A’alam (Allah ne Mafi sani).

 ﺳُﺒﺤَﺎﻧَﻚَ ﺍﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻭَﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺃﺷْﻬَﺪُ ﺃﻥ ﻟَﺎ ﺇِﻟَﻪَ ﺇِﻻَّ ﺃﻧْﺖَ ﺃﺳْﺘَﻐْﻔِﺮُﻙَ ﻭﺃَﺗُﻮﺏُ ﺇِﻟَﻴْﻚ

WALLAHU A'ALAM.

https://t.me/TambayaDaAnsa

𝐖𝐇𝐀𝐓𝐒𝐀𝐏𝐏👇

https://whatsapp.com/channel/0029VaA8YpB42DcZdoRuCj3G

𝐅𝐀𝐂𝐄𝐁𝐎𝐎𝐊👇

Https://www.facebook.com/groups/336629807654177

**************************

Wannan ɗaya ne daga cikin fatahowin Musulunci da aka gina su kan Ƙur’ani da Hadisan Manzon Allah (SAW) waɗanda ake samu a shafukan Tambayoyi da Amsoshi na Sheik Malam Khamis Yusuf a Facebook, Telegram, da WhatsApp. Za ku iya bibiyar shafukansa domin karanta ƙarin fatawowi.