Shin Ya Halatta Mutum Ya Yi Sata Idan Maigidansa Ya Hana Shi Kudi?

TAMBAYA TA 3262

Assalamu alaikum wa rahamatullah Allah gafarta malam, tambaya nake: shin ya halatta idan kanayima mai gidan ka aiki (oga) baya fitar maka da hakkinka, shin ya hallatta idan kayi ciniki da yawa ka rage wani Abu? ganin cewa baya baka komai?

AMSA

Wa alaikumus salam wa rahmatullahi wa barakatuhu.

A'a bai halatta ba. Domin kuwa Allah da Manzonsa ﷺ ya haramta wa Musulmi cin dukiyar da ba tasa ba, ta hanyar sata ko ha'inci ko zamba cikin aminci.

"AZABA TA TABBATA GA MASU TAUYE MA'AUNI, SUNE WADANDA IDAN ZASU AUNA DAGA MUTANE SUKE CIKA MA'AUNI. AMMA IDAN ZASU AUNAR WA MUTANE SAI SUKE TAUYEWA".

Malamai suka ce wannan ayar tana magana ne game da duk wanda ke tauyewa daga wata amanar dake hannunsa, alhali shi kuma yana sa rai idan za'a bashi nashi hakkin arika cika masa ba tare da tauyewa ba.

Sannan kuma Manzon Allah ﷺ ya ce: "Hakika mutuncinku da jinayenku da dukiyoyinku haramun ne agareku" (wato haramun ne taba dukiyar wani ba tare da yardarsa ba, ko cin mutuncinsa ko zubda jininsa.

Kuma amatsayinka na yaronsa, kaga ya amince dakai don haka bai halatta ba, kuma bai kamata ba ka ha'inceshi. Domin Manzon Allah ﷺ ya ce "Dukkaninku masu kiwo ne, Kuma kowannenku sai an tambayeshi dangane da kiwon da aka bashi".

Kuma ya ce "Babu chuta kuma babu chutarwa". (wato kada ka chutar da kowa, kuma kada kowa ya chutar dakai.

Abinda ya kamata ka kula acikin lamarin shine:

1. Idan har ka tabbatar ba ya biyanka cikakken hakkinka, to kayi masa bayani cikin tausasawa yadda zai fahimceka, sai ku tsayar da wani farashi atsakaninku ku daidaita akan adadin kudin da zai rika sallamarka akarshen sati ko karshen wata.

- Kaji tsoron Allah kada ka chutar dashi ko dukiyarsa. Kuma ka kame harshenka kada kaje kana gulmarsa awasu wuraren domin yin hakan cin zarafi ne gareshi kuma idan har maganar ta dawo kunnensa ba zai ji dadi ba.

- Ka gode wa Allah ma kai kana da sana'ar da kake yi. Wasu matasan da yawa suna zaune basu da abun yi. Don haka kaci gaba da gode wa Allah akan abinda kake samu. Kuma kayi hakuri ka jure.

WALLAHU A'ALAM.

ﺳُﺒﺤَﺎﻧَﻚَ ﺍﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻭَﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺃﺷْﻬَﺪُ ﺃﻥ ﻟَﺎ ﺇِﻟَﻪَ ﺇِﻻَّ ﺃﻧْﺖَ ﺃﺳْﺘَﻐْﻔِﺮُﻙَ ﻭﺃَﺗُﻮﺏُ ﺇِﻟَﻴْﻚ

**************************

Wannan ɗaya ne daga cikin fatahowin Musulunci da aka gina su kan Ƙur’ani da Hadisan Manzon Allah (SAW) waɗanda ake samu a shafukan Tambayoyi da Amsoshi na Sheik Malam Khamis Yusuf a Facebook, Telegram, da WhatsApp. Za ku iya bibiyar shafukansa domin karanta ƙarin fatawowi.

SHIN YA HALATTA MUTUM YA YI SATA IDAN OGA BAI BIYA HAKKINSA BA?

Tambaya ta 3262

Tambaya

Idan mutum yana yi wa wani aiki (oga), amma baya fitar masa da hakkinsa ko albashinsa yadda ya dace, shin ya halatta ya rage abu a ciniki, ko ya ɗauki wani abu a ɓoye domin rama hakkinsa?

Amsa

Wa alaikumus salām wa rahmatullāhi wa barakātuh.

Dukkan yabo ya tabbata ga Allah, tsira da amincin Allah su tabbata ga ManzonSa ﷺ.

Hukunci A Taƙaice

❌ Bai halatta ba mutum ya yi sata, ha’inci, zamba, ko tauye ma’auni—ko da oga bai biya hakkinsa ba.

👉 Haramci bai canza saboda zaluncin wani.

Dalilai Daga Al-Qur’ani

1. Haramcin Cin Dukiyar Wani Ba Bisa Haƙƙi Ba

Larabci

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُم بَيْنَكُم بِالْبَاطِلِ

📖 Suratun Nisā’i (4:29)

Hausa

“Ya ku waɗanda suka yi imani! Kada ku ci dukiyoyinku a tsakaninku ta hanyar ƙarya (ba bisa haƙƙi ba).”

📌 Wannan ya haɗa da sata, zamba, ha’inci, da tauye ma’auni—ko da da’awar rama hakki.

2. Gargadi Ga Masu Tauye Ma’auni

Larabci

وَيْلٌ لِّلْمُطَفِّفِينَ ۝ الَّذِينَ إِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَ ۝ وَإِذَا كَالُوهُمْ أَو وَّزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَ

📖 Suratul Muṭaffifīn (83:1–3)

Hausa

“Azaba ta tabbata ga masu tauye ma’auni; waɗanda idan suna karɓa daga mutane suna cika, amma idan suna aunawa wa mutane ko suna auna musu, sai su rage.”

📌 Malamai sun yi bayani cewa ayar ta shafi duk wanda ke tauye wata amana da ke hannunsa, alhali shi yana so a ba shi hakkinsa cikakke.

Dalilai Daga Sunnah

1. Haramcin Dukiya, Jini da Mutunci

Larabci

إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ وَأَعْرَاضَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ

📚 Bukhari da Muslim

Hausa

“Lalle jinayenku, dukiyoyinku da mutuncinku haramun ne a kanku.”

👉 Ba a halatta a taɓa dukiyar wani ba tare da yardarsa ba.

2. Haramcin Ha’inci a Amanar Aiki

Larabci

أَدِّ الأَمَانَةَ إِلَى مَنِ ائْتَمَنَكَ

📚 Abu Dāwud, Tirmidhī – hasan

Hausa

“Ka mayar da amana ga wanda ya ba ka ita.”

📌 Idan oga ya amince da kai, ba ya halatta ka ha’incesa, ko da ya yi maka zalunci.

3. Ka’idar “Babu Cuta, Babu Cutarwa”

Larabci

لَا ضَرَرَ وَلَا ضِرَارَ

📚 Ibn Mājah – sahih

Hausa

“Babu cutarwa, kuma babu rama cutarwa da cutarwa.”

👉 Zaluncin oga ba ya ba ka izinin yin zalunci kai ma.

To Mene Ne Mafita Idan Oga Bai Biya Hakka Ba?

1. Tattaunawa Cikin Hikima

Yi magana da shi cikin tausayi da hujja

Ku tsayar da adadin albashi da ranar biya a fili

2. Neman Hakkinka Ta Hanyar Halal

Nemi shaida ko rubutacciyar yarjejeniya

Idan ya yiwu, nemi alƙali/ƙungiyar aiki (idan akwai)

3. Haƙuri Da Neman Mafita

Ka guji gulma da ɓata suna

Ka nemi wani wuri idan zalunci ya ci gaba

4. Addu’a Da Tawakkali

Ka roƙi Allah ya mayar da hakkinka

Ka sani Allah Mai adalci ne, ba Ya barin zalunci ba tare da sakamako ba

Abu Mai Muhimmanci

❗ Ba ka da ikon ɗaukar hakki da kanka ta haram.

Idan ka yi haka:

Ka shiga haram

Za ka zama mai laifi, ko da ana zaluntarka

Ka’ida Ta Fiqhu

“Haram bai halatta saboda haram.”

(Wato zalunci ba ya halatta a rama da zalunci.)

Kammalawa

❌ Sata, zamba, tauye ma’auni → haram

❌ Rama zalunci da zalunci → haram

✔️ Neman hakki ta hanya halal → halas

✔️ Haƙuri, tattaunawa, da shari’a → mafita

WALLĀHU A‘LAM