Hadisin Mutuwa Ranar Jumma’a

𝐓𝐀𝐌𝐁𝐀𝐘𝐀❓

Assalamu Alaikum. A kan hadisin da ya ce:

« مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَمُوتُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَوْ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ إِلاَّ وَقَاهُ اللَّهُ فِتْنَةَ الْقَبْرِ »

An ce wai Al-Imaam At-Tirmiziy ya ce mai rauni ne! Menene gaskiyar hakan?

𝐀𝐌𝐒𝐀❗️

Wa Alaikumus Salaam Wa Rahmatul Laah.

Ƙwarai da gaske! Ya tabbata a cikin Sunan At-Tirmiziy (lamba: 1095) da isnadinsa har zuwa ga Annabi (Sallal Laahu Alaihi Wa Alihi Wa Sallam) cewa, shi ya ce:

« مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَمُوتُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَوْ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ إِلاَّ وَقَاهُ اللَّهُ فِتْنَةَ الْقَبْرِ »

Babu musulmin da zai rasu a yinin Jumma’a ko daren Jumma’a face kuwa Allaah ya tsare shi daga Fitinar Ƙabari.

A ƙarshen hadisin ne kuma sai ya ce:

قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ. رَبِيعَةُ بْنُ سَيْفٍ إِنَّمَا يَرْوِى عَنْ أَبِى عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِىِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَلاَ نَعْرِفُ لِرَبِيعَةَ بْنِ سَيْفٍ سَمَاعًا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو.

Ma’ana:

Abu-Isa (At-Tirmiziy) ya ce: Wannan hadisi ne ‘ghareeb’ (watau mai rauni), isnadinsa ba sadajje ba ne. Rabee’ah Bn Saif yana riwaya ne kaɗai daga Abu-Abdirrahman Al-Hubuliy, daga Abdullaah Bn Amr, kuma ba mu san Rabee’ah ya ji karatu kai-tsaye daga Abdullaah Bn Amr ba.

A ƙarƙashin wannan bayanin, riwayar nan ta zama mai rauni kenan saboda ba ta da sadajjen isnadi. Domin sanannen abu ne cewa: A ƙa’ida, hadisi ba ya zama saheeh (ingantacce) ko hasan (kyakkyawa) sai in ya cika waɗansu sharuɗɗan da suka haɗa da samun saduwa ko haɗuwar isnadinsa.

Sai dai kuma malamai sun nuna cewa: Hadisin ya zo a cikin Al-Musnad na Ahmad ta hanyoyi biyu:

1. Irin hanyar da At-Tirmiziy ya kawo, watau daga: Rabee’ah Bn Saif daga Abdullaah Bn Amr, kuma da irin lafazinsa, a lamba ta: 6739.

2. Sai kuma ta hanyar Baqiyyah, daga Mu’awiyyah Bn Sa’eed, daga Abu-Qabeel, daga Abdullaah Bn Amr, a lamba ta: 6805, da wannan lafazin:

« مَنْ مَاتَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَوْ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ وُقِىَ فِتْنَةَ الْقَبْرِ »

Wanda ya rasu a yinin Jumma’a ko daren Jumma’a za a tsare shi daga Fitinar Ƙabari.

Sai kuma ya sake zuwa da shi da irin wannan isnadin da lafazin a lamba ta: 7246.

A cikin wannan riwayar ta biyu babu matsalar da At-Tirmiziy ya ambata, musamman ma ta ƙarshe (lamba: 7246) wacce isnadinta cike ya ke da ‘tahdeeth’ da ‘samaa’i’.

Sannan kuma, hadisin yana da waɗansu shawaahid, kamar yadda Al-Mubaarakafuuriy ya ambata a wurin sharhinsa ga wannan hadisin a cikin Tuhfatul Ahwaziy (4/160).

Abin da ya rage sai manyan malaman hadisi su duba su ga ko waɗannan shawaahid ɗin suna da matsayin da za su iya ƙarfafar wanan hadisin na At-Tirmiziy, ko kuwa ba za su iya ba.

Shi dai Al-Imaam Al-Albaaniy ya tabbatar da cewa za su iya. Don haka ya hassana hadisin a cikin Al-Mishkaatul Massabeeh: 1367, kuma ya kafa hujja da shi a cikin Ahkaamul Janaa’iz, shafi: 49, inda a ƙarshe ya ce:

فَالْحَدِيثُ بِمَجْمُوعِ طُرُقِهِ حَسَنٌ أَوْ صَحِيحٌ

Don haka, Hadisin nan ko dai hasan ne ko kuma saheeh, lura da tattaruwar hanyoyinsa.

Waɗansu malaman kuma a bayansa ba su amince da shi ba.

WALLAHU A'ALAM

Sheikh Muhammad Abdullaah Assalafiy

Zauren Fatawoyi Bisa Alkur'ani Da Sunnah. Ku kasance Damu...

𝐓𝐄𝐋𝐄𝐆𝐑𝐀𝐌👇

https://t.me/TambayoyiDaAmsoshi

𝐅𝐀𝐂𝐄𝐁𝐎𝐎𝐊👇

Https://www.facebook.com/groups/336629807654177

Tambayarka tambaya ce mai zurfi kuma mai muhimmanci, domin tana shafar ilimin hadisi, bambancin hukuncin malamai a kan sahihanci ko raunana hadisi, da kuma yadda ake fahimtar maganar Imamu At-Tirmiziy idan ya ce “ghareeb” ko “isnaduhu ghayru muttasil”. Don haka amsar ba ta tsaya a “eh” ko “a’a” kawai ba, sai an fahimci cikakken tsarin lamarin.

Da farko, babu shakka hadisin:

« مَا مِنْ مُسْلِمٍ يَمُوتُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ أَوْ لَيْلَةَ الْجُمُعَةِ إِلَّا وَقَاهُ اللَّهُ فِتْنَةَ الْقَبْرِ »

ya tabbata an ruwaito shi a cikin Sunan At-Tirmiziy (lamba 1095) daga Abdullahi bn Amr (Radiyallahu Anhuma). Haka kuma gaskiya ne cewa Imamu At-Tirmiziy da kansa bai yi shiru a kansa ba, sai ya yi bayani a ƙarshen hadisin, inda ya ce hadisin ghareeb ne kuma isnadinsa ba cikakke ba ne. Dalilin da ya kawo shi ne cewa Rabee’ah bn Saif yana riwaya daga Abdullahi bn Amr ta hanyar Abu Abdirrahman Al-Hubuliy, amma ba a tabbatar da cewa Rabee’ah ya ji hadisi kai tsaye daga Abdullahi bn Amr ba. Wannan a ƙa’idar ilimin hadisi ana kiransa inqitaa’ (katsewar isnadi), kuma hakan yana sa hadisi ya zama da’eef idan aka duba wannan hanya kaɗai.

Sai dai a nan ne mutane da dama ke yin kuskure, su ɗauka cewa: idan At-Tirmiziy ya ce hadisi ghareeb ne ko isnadinsa ba muttasil ba, to lallai hadisin ya fadi gaba ɗaya. Wannan fahimta ba cikakkiya ba ce. Domin At-Tirmiziy yana magana ne a kan wannan isnadi ɗaya da ya kawo, ba wai yana rufe ƙofar duk sauran hanyoyin hadisin ba.

Hakika malamai sun gano cewa hadisin ba ya tsaya kan wannan hanya ɗaya. An ruwaito shi a cikin Musnad Ahmad ta wasu hanyoyi daban-daban. Daga cikinsu akwai riwayar Baqiyyah daga Mu’awiyyah bn Sa’eed, daga Abu Qabeel, daga Abdullahi bn Amr, da lafazi makamancin na At-Tirmiziy. A wasu daga cikin waɗannan hanyoyin, isnadin ya zo da bayyanannen samaa’i da tahdeeth, wanda ya rage matsalar katsewa da At-Tirmiziy ya nuna a hanyar farko.

Bugu da ƙari, hadisin yana da shawaahid daga wasu sahabbai kamar Anas da Jabir (Radiyallahu Anhum), kamar yadda malaman sharhi irin su Al-Mubaarakafuuriy suka ambata a Tuhfatul Ahwaziy. A ilimin hadisi, idan hadisi mai rauni ya zo ta hanyoyi da dama, kuma raunin ba mai tsanani ba ne (kamar ƙarya ko mai yawan kuskure), to tattaruwar hanyoyin na iya ɗaga hadisin zuwa darajar hasan li ghayrihi, ko ma sahihi a wasu lokuta.

Wannan shi ne dalilin da ya sa Shaikh Al-Albaniy ya duba hadisin ba daga hanyar At-Tirmiziy kaɗai ba, sai da ya tattara dukkan hanyoyinsa da shawaahid ɗinsa. Bayan haka sai ya yanke hukunci da cewa:

« فَالْحَدِيثُ بِمَجْمُوعِ طُرُقِهِ حَسَنٌ أَوْ صَحِيحٌ »

wato: Hadisin, idan aka duba duka hanyoyinsa tare, hasan ne ko sahihi. Saboda haka ya hassana shi a cikin Mishkaatul Masaabeeh, kuma ya kafa hujja da shi a cikin Ahkaamul Janaa’iz.

A gefe guda kuma, wasu malamai na baya-bayan nan ba su gamsu da wannan ƙarfafawar ba, suna ganin cewa raunin da ke wasu hanyoyin har yanzu yana hana hadisin kaiwa matsayin hasan. Wannan kuma abu ne sananne a ilimin hadisi: ikhtilaafin malamai na faruwa bisa ga yadda kowane ya tantance isnadi da shawaahid.

Saboda haka, gaskiyar magana ita ce:

– Eh, At-Tirmiziy ya raunana hadisin bisa isnadin da ya kawo.

– Amma ba shi kaɗai hadisin ya tsaya ba, akwai wasu hanyoyi.

– Wasu manyan malamai (kamar Al-Albaniy) sun ƙarfafa hadisin ta hanyar tattaruwar hanyoyi.

– Wasu kuma sun tsaya a kan rauni.

Don haka, ba daidai ba ne a ce “hadisin ƙarya ne” ko “ba shi da asali”. Haka kuma ba daidai ba ne a yi watsi da bayanin At-Tirmiziy. Abin da ya fi adalci shi ne a ce: hadisin akwai sabani a kansa, amma yana da tushe, kuma malamai masu yawa sun karɓe shi a matsayin hasan li ghayrihi.

Wallahu A‘lam.