Ticker

6/recent/ticker-posts

Samuwa da Bunkasar Tsohuwar Kasuwar Sakkwato

Citation: Gado, I. A. (2026). “Samuwa da Bunƙasar Tsohuwar Kasuwar Sakkwato.” In Ɗunɗaye Journal of Hausa Studies, Vol. 04, No. 01, Pp. 99 – 105. www.doi.org/10.36349/djhs.2026.v04v01.013.

SAMUWA DA BUNƘASAR TSOHUWAR KASUWAR SAKKWATO

Na

Ibrahim Alhaji Gado
Ɗalibin Ph.D., Sashen Nazarin Harsunan Nijeriya,
Jami’ar Usmanu Ɗanfodiyo, Sakkwato

Tsakure:

Wannan takarda ta yi magana ne a kan yadda aka samuwar da tsohuwar kasuwar Sakkwato, yadda aka fara hada-hadar saye da sayarwa, da yadda kasuwar ta bunƙasa. Dalilin gudanar da wannan takarda shi ne tunanin da take da na cewa har zuwa yau jama’a da dama ba su san yadda aka samu tsohuwar kasuwar Sakkwato ba a matsayin wurin da ya ba ‘yan kasuwa damar haɗuwa domin gudanar da kasuwancinsu. Manufar wannan takarda shi ne yin bincike domin fito da wasu muhimman abubuwa da suka faru suka zama tushen samun tsohuwar kasuwar Sakkwato. Sakamakon da takardar ta samar shi ne lokaci mai tsawo an samu wasu ƙananan muhallai da wasu jama’a da suka daɗe suna kasuwancin wasu hajjoji da suka shafi buƙatun al’umma na gida da na waje. Domin cimma wannan manufa an samu bayanai kan muhimman wuraren kasuwanci da irin tasirinsu da yadda aka fara hada-hadar kasuwanci a wurin, da kuma irin sauyin da aka yi ta samu na kasuwanci a waɗannan wurare. An yi amfani da hanya hira da masana, tsofaffiin mutanen da suka yi kasuwanci a tsohuwar kasuwar Sakkwato. An yi amfani da Ra’in sauyin al’adu(Social Change theory). Ta haka aka samu bayanan da aka gudanarda wannan takarda.



1.0 Gabatarwa

Al’amurran kasuwanci a Sakkwato kamar kowane yanki na al’umma ne a ƙasar Hausa da aka daɗe ana cin gajiyarsa, wanda ya kai babu wata hanya mai saurin bunƙasa al’umma da tattalin arziki kamar sana’a da kasuwanci. Wannan ya sa duk lokacin da al’umma ta fara yaɗuwa sai ta fara tunanin samun sauye-sauye na rayuwarsu ta hanyar samun wani abu da za su yi sana’a. Sakkwatawa sun fara da sana’ar noma har suka shiga wasu sana’o’i. Sannun a hankali suka fara ware wasu wurare domin ajiye wasu kayayyakin biyan buƙatunsu na rayuwa. Daga nan ne aka fara samun wuri wanda ake kira wurin kasuwanci wato saye da sayarwa. Sakkwatawa sun daɗe suna amfana da irin wannan hanya, kusan kowace unguwa akwai wani muhalli ko fili da aka ware domin ajiye wani abu na sayarwa ko da abinci ne, wanda za a kira wurin da suna wurin sayar da abinci. Da haka aka yi ta samun wuraren kasuwanci mabanbanta.

Wannan maƙala ta fito da wasu muhimman wurare da ake aiwatar da kasuwanci da suka zama tushen samun tsohuwar kasuwar Sakkwato, ta kuma kawo bayanin su dalla-dalla, muhimmancin yin haka zai taimaka wurin tattaro bayanai domin haɗa bayanan al’adun kasuwanci na asali da suka zama jagora ga kafa tsohuwar kasuwar Sakkwato. Wannan takarda ta yi ƙoƙarin kawo yadda muhalli da wasu jama’a da buƙatun rayuwa suka agaza wajen kasuwanci (saye da sayarwa) an gudanar da aikin ne ta hanya tattaro bayanai daga dattawa da tsofafin ‘yan kasuwa na garin Sakkwato.

2.1 Kasuwanci

Sanin asalin kalmar yana iya taimakawa wajen bayar da ma’anarta a ilmance. Kalmar kasuwanci ga dukkan alamu masana sun nuna cewa ba Bahaushiyar kalma ce ba. An aro ta ne daga harshen Kanurii, wato ‘kasuk’ sai Bahaushe ya yi mata gyaran fuska zuwa kasuwanci. Ta ɓangaren ma’ana kuwa. Masana da manazarta da ɗaliban al’ada da dama sun tofa albarkacin bakinsu game da ma’anar kasuwanci, kamar Alhassan da wasu (1987:28) suna cewa, a saya a sayar shi ne kasuwanci. Wato anan mutum ya fitar da kuɗinsa ya sayi ƙadara ko wani abu ko haja. Sannan wani lokaci ya fitar da wannan ƙadara ya sayar shi ne kasuwanci.

Shi kuma Ibrahim (1987) ya yi hasashen cewa, an samo kalmar kasuwa ne daga Barebari wadda ake ce mata ”kasuk” ya nuna cewa bayan an kafa kasuwanni da zarar ana son a yi musayar wani abu sai a kai shi kasuwa domin a musanya shi da wani abin. Ta wannan hanya ce aka sami yanayin ciniki, na bani gishiri in baka manda.

CNHN (2006:238) cewa ya yi:“Kasuwanci, sana’ar saye da sayarwa a kasuwa.”

Umar (2009:9) a nasa ra’ayin cewa ya yi:“Kasuwanci wata hanyar hulɗa ce, ta saye da sayarwa tsakanin jama’a.”

Kamar yadda aka gani a waɗannan ma’anoni da suka gabata, tabbas haka abin yake, domin al’amarin kasuwanci da jama’a ake yi. Ba zai taɓa yiwuwa a yi kasuwanci ba tare da jama’a ba domin kuwa abu ne da ya shafi saye da sayarwa tsakanin mutane. Idan aka yi la’akari da ƙunshiyar waɗannan ma’anoni da magabata suka bayar kan kasuwanci, wannan takardar ta aminta da cewa, kasuwanci yana nufin duk wata dabarar sarrafa wani abin amfani da za a iya samun wani abu daban don samun biyan wata buƙata don cigaban rayuwa.

3.1 Tsohuwar Kasuwar Sakkwato

Birnin Sakkwato yanki ne da aka daɗe ana hulɗar kasuwanci a ciki tun kafin zuwan Larabawa da Turawa, inda ake baje kolin kayan da Hausawa suke sarrafawa na gargajiya. Hulɗar ta ci gaba da wanzuwa har zuwa lokacin da suka haɗu da Larabawa ‘yan kasuwa da suke zuwa daga ƙasashe daban-daban. To, daga wannan lokacin aka ci gaba da samun baƙi, inda suke shigowa da sababbin abubuwa na kasuwanci wanda ya sanya dole aka samar wa wurin kasuwancin bagire wanda ake kira kasuwa inda ake zuwa da haja a ciki da wajen ƙasar nan don tarawa da saye da sayarwa. Wurin ya bunƙasa har aka kira shi da kasuwar ‘yar gabas. Bayan da wurin ya bunƙasa, sai aka ga wurin ya yi wa ‘yan kasuwar ƙaranci, sai aka yi tunanin samun wani wuri inda zai wadaci ‘yan kasuwar. Ta haka aka samar da kasuwar da ake kira ‘yar dole, wacce take daga gabas, wurinda a yanzu ya zama rukunin shagunan ajiye kaya ( Store) kuma ita ce ‘yar gabas. Tsohuwar kasuwa ta yanzu ta ƙunshi ɓangaren Masallacin Shehu zuwa ƙofar Aliyu Joɗi da titin Ahmadu Bello da shagon goro da Marafa Ɗanbaba da Runjin Ragga da yankin rukunin gidajen Ɗanjabalu.[1]

4.1 Bunƙasar Tsohuwar Kasuwar Sakkwato

Kasuwar ta fara samun haɓaka da bunƙasa ne a shekarar 1960, inda ta zama cibiya ta manyan ‘yan kasuwa wato (Central Market) kuma a wannan lokacin, ana samun manyan ‘yan kasuwa da suka mallaki manyan shaguna a wannan kasuwar da ake kira ‘yar dole. Irin waɗannan manyan ‘yan kasuwa sun haɗa da: Alhaji Atu da Alhaji Ɗanjibo Ƙwanni da Alhaji Mamman mai ‘yar ganga da Aliyu Joɗi da Na’allah Buda Ƙofar Rini da Alhaji Mamman na Ussu da Amadi Wulli Rijiyar Ɗorawa da kuma Abdu Kayama Marmaro. Haka kuma, akwai Alhaji Ibrahim Dan’utte Zarumawa da Malami Ɗanmaraya Faru da Alhaji Sodagi Unguwar Rogo da Alhaji Abdun Inga Nufawa da Kadi Mai katifa Ƙofar Kware da Alhaji Baƙon Dare Assara. Sauran su ne, Malam Daɗi Wangarawa da Alhaji Ɗan Kabo Tambuwal da Ali Rami Kware da Alhaji Yusuf Dayi Kware da Ladan Mai wake Kware da Alhaji Muhammad Sarkin magani Gwadabawa da Sarkin Gobir Adiya da Jafar mai ruwa Gabas da Alhaji Dan Tabukka Cimola da kuma Ba’are Dogon Daji ‘yar Sakke. Har wayau, akwai mutane irin su, Alhaji Aji Adarawa da Sarkin Atttajirai Dasuki Assarakawa da Amadu Citta Illela da Alhaji Ladan Mai turare Rumbukawa da Alhaji Mamman na mai Kosai Shuni da Alhaji Arzika Sarkin Giribshi da Altine Tarke da Alhaji Sayidi Tarke da Alhaji Abarshi Goronyo da Abdun Ƙofar Aliyu Joɗi da Alhaji Sabo Shuni da Alhaji Maidamma Shuni da Alfa da Alhaji Baƙon Dare Katangar Ɗunɗi da Alhaji Turawa Ɗan Atte da Alhaji Maiturare Dogon Daji da kuma Alhaji Mamman Ɗansakola Dancaɗi. Waɗannan ‘yan kasuwa sun taimaka wajan samun bunƙasar tsohuwar kasuwar Sakkwato, domin wasu wurare da aka samar an samar da su ne hanyar sunayen waɗannan ‘yan kasuwar a wancan lokaci.[2].

4.1.2 Samar da Hanyoyin Zirga-Zirga

Wata hanyar kuma da ta ƙara bunƙasa kasuwanci a tsohuwar kasuwar Sakkwato kuma ita ce, samar da hanyoyin zirga-zirga inda aka samar da manyan godabbu guda uku da suka haɗa tsohuwar kasuwa da wasu muhimman wurare na shigo da kaya. Waɗan da aka yi wa suna da, Godaben Sultan Bello (Sultan Bello Road) da Godaben Firin Alezandi (Prince Alexander Road) da kuma Godaben Gusau (Gusau Road). Haka kuma a 1951 aka samar da filin sauka da tashin jiragen sama a Sakkwato wanda ya ke a kan titin Gusau, wanda a 1977 aka mayar da shi Ƙasarawa da ke kan hanyar zuwa Birnin Kebbi. Waɗannan hanyoyi sun taimaka wajan sauƙaƙawa ‘yan kasuwa wajan shigowa da fitar da kaya zuwa wurare daban-daban, ba tare da samun tsaiko ba.

4.1.3 Samun Tashar Ajiye Kaya

Baba Ɗanmamuda a hira da akayi da shi ya bayyan cewa, wani abu da ya ƙara bunƙasa kasuwanci a tsohuwar kasuwa shi ne samar da tashar ajiye kaya (wurin ɗauka da sauke kaya), inda manyan motocin dakon kaya suke saukar da kaya, guda uku da suke kusa da kasuwar da ake kira ‘yar dole. Waɗan nan wurare su ne Ƙwarni lorry park da wurin fakin na G.T. Bank da yake kan titin Ahmadu Bello da kuma wurin da ake kira Savanna Bank. Babbar mahaɗar waɗannan motocin shi ne Union Bank da ke hanyar shiga tsohuwar kasuwa ta farkon da wannan da ake kira ‘yar dole.

4.1.4 Samun Hanyoyin Saka Jari

Alhaji Cika Sarkin Gishiri ya bayyana cewa, samar da hanyar saka hannun jarin ‘yan kasuwa da manyan kamfanonin da ke buga kaya daban-daban ya ƙara bunƙasa kasuwanci a tsohuwar kasuwar Sakkwato. Wanda ya haifar da samun wakilci na kamfuna da za su tallata hajar su ga ‘yan kasuwa da samar da hanyar da za a yi sufurin kayan zuwa ga ‘yan kasuwar, cikin sauƙi ba tare da sun tafi kamfunnan da kan su ba.

4.1.5 Samun Fito da Takardar Shedar Ciniki (Invoice)

Baya ga wannan kuma, akwai maganar (invoice)[3] da manyan ‘yan kasuwa suke amfani da shi wanda za a rubuta kaya da farashin su a tura wa abokan hulɗar kasuwanci su turo da kuɗi a tura masu kaya. Wannan shi ma ya bunƙasa harkar kasuwanci sosai a tsohuwar kasuwar Sakkwato. Wayar hannu da akwatin cire kuɗi na P.O.S, sun taimaka sosai wajan bunƙasar kasuwanci a tsohuwar kasuwar Sakkwato ta hanyar tura kuɗaɗe ga abokan kasuwanci.[4]

5.1 Samar da muhimman Wurare Kasuwanci A Tsohuwar Kasuwar Sakkwato

A tsohuwar kasuwar Sakkwato akwai wuraren kasuwanci daban-daban waɗanda duk safiya ana gudanar da hada-hada kasuwanci a cikinsu, kuma kowane bagire yana da sunan da ake kiran sa da shi, kuma kowane wurin da irin hajar da ake sayar wa a wurin. Ga bayanin su kamar haka:

i. Shagon Goro

Shagon-goro wuri ne mai cikakken suna da tasiri da tarihi a tsohuwar kasuwar Sakkwato tun lokacin da aka baro ‘yar gabas aka dawo ‘yar dole, wanda ba yadda za a yi a yi maganar tarihin tsohuwar kasuwar da ake kira ‘yar dole ba a yi maganar shagon- goro ba wanda shi ne wurin da ya fara suna da shahara wajen shigowa da saukar da kayan da ake shigowa da su da ga kudu da kuma sauran wurare daban-daban a faɗin jahar Sakkwato. Shagon- goro wani bagire ne da ke kudu da tsohuwar kasuwa inda ake shigowa da kaya daga kudu. Asalin wurin wuri ne da Yarbawa daga kudancin Najeriya ke kawo kayan da suka zo da su daga yankunansu.Tun lokacin da ake zuwa Kurmi (Legas) da Gwanja (Ghana) ana sufurin kaya ta hanyar dabbobi da ɗaukar su a saman kai zuwa arewacin Najeriya. Shagon goro nan ne babban wurin da suke sauka su raba kayan ga ‘yan kasuwa masu fataucin su daga wurare daban-daban.

Babban abin da suka fi kawowa a wurin shi ne goro shi ya sa aka san ya wa wurin suna shagon goro. Haka kuma suna kawo lemu da gwaiba da ayaba da gade da mangoro da ake kira ɗan odoba da abarba da oro da gorar yaji da ɗiyan miya da ayoyo wanda ake yin miya da shi. da kwakwa da takalman roba da gishiri da kanwa da man ja da roba da sauran abubuwan da babu su a Arewa. Su kuma suna sayen kaya daga nan Arewa su tafi da su kudu, kamar ƙirgi da walki da wake da suren soɓo (soɓorodo) da gyaɗa da kwaruru da riɗi da waken suya da miyar yoɗo da goriba da mazari na kaɗin zaren gargajiya da saƙi da zannuwan da Hausawa ke sarrafawa, kamar birgima da Bakurɗe da allura huda. Wadda ake saƙa da ita da albasa da tanka tarugu da tatasai da kaji da dabbobi daban-daban kamar, tumaki da awaki da shanu da tantabaru da agwagwa. Shagon goro wani ɓangare ne na gonar sarkin Musulmi Tambari da aka bayar domin a yi kasuwa.

ii. Gidan Ƙyame

Alhaji Abu Mai Ilmi ya bayyan cewa. Ƙyame wani nau’in abinci na tsutsa ne da ake samu daga ɗiyan kuka da akan fasa ɗiyan a samar da wasu ƙananan diya farare masu ƙarammin saye a ciknsu. Bagiren da ake kira gidan ƙyame a tsohuwar kasuwar Sakkwato wuri ne mai cikakken tarihi tun lokaci mai tsawo. Asalin sa wuri ne da ake sayar da ƙyame wanda mafi yawa Kabawa ne suke kawo shi daga Kabi, suna hada-hadar saye da sayar da shi a tsakanin ‘yan kasuwa masu sayensa daga wurare daban-daban a faɗin jahar Sakkwato. kamar Illela da Sabon Birni da Gada da Gwadabawa da Kware da Wamakko da Binji da Dogon Dutse da ƙwanni a jamhuriyar Nijar da ma ƙasashe daban-daban. Mutanen jahar kabi, su aka fi sani da aikin sarrafa shi da shigo da shi daga wurare daban-daban zuwa wannan tasha da ake kira gidan ƙyama. Ta hanyar jiragen ruwa kwale-kwale da raƙuma da jakuna. Wannan wuri yana bisa titin Ahmadu Bello Yamma ga Shagon goro, wanda ya zama wani sansani na fatake ‘yan kasuwa masu shigowa daga kudanci da yammancin Sakkwato. a tarihin gidan ƙyame kamar yadda binciken ya tabbatar ƙyame kawai ake sayarwa a wurin, sai hada-hadar mutane fatake masu tafiya. Domin wurin yana kusa da tashar Bodinga, inda nan ne matattara da wurin zirga-zirgar ‘yan kasuwa da ke shigowa daga kudu da yammacin Sakkwato. Gidan Ƙyame wuri ne mai tasiri da tarihi a tsohuwar Sakkwato, wanda in an yi maganar bunƙasar tsohuwar kasuwar Sakkwato sai an yi magana akansa.

iii. Marafa Dan Baba

Asalin sunan Marafa Dan Baba surukin Sardauna Ahmadu ne yana auren ɗiyar Sardauna wadda ake kira Luba kuma ɗan kasuwa ne yana sana’ar hatsi da abinci, zuwa wannan wurin da ake kira Marafa Dan Baba. Da siyasar su Sardauna ta ci sai aka ba shi wannan sarauta ta marafa Dan Baba, aka kuma ba shi kwangiloli a cikin gwamnatinsu wannan ya sa ya yi suna, kuma ya yi karfi a cikin jahar Sakkwato. kuma Dansa Hassan ya yi sarautar magajin garin Sakkwato, wannan wurin yana nan a cikin tsakiyar tsohuwar kasuwa. A farkon buɗa wurin ana sayar da kayan da Hausawa ke nomawa na lambu. Kamar tumatur da albasa da tanka da alaiyahu da sure da yakuwa da zogala da rama. Daga baya aka fara kawo kayan wanki kamar toka soda da omo da ake fitowa da su daga Lagas zuwa wannan wurin domin sayarwa. Haka kuma an yi sayar da alawar likko wadda ake kira alewar likko babba da ake zuwa da ita daga Gusau kuma ana ce mata alewa mai kifi. Ahalin yanzu wurin an mayar da shi gini na zamani da falaza-falaza na zamani.[5]

iv. Ɗan Jabalu

Asalin wurin da ake kira Ɗanjabalu a halin yanzu wuri ne da ke a ƙofar da ake kira Ƙofar Sarauniya a wancan lokacin. Ɗanjabalu shi ne ke rike da sarautar da ake kira Majidaɗin Sarkin Musulmi, Ubansa kuma ɗan Galadiman Sarkin Musulmi ne Abubakar na Ukku. Bayan da aka raba wurare a tsohuwar kasuwa sai sarkin Musulmi ya ba da wurin ga Majidaɗin Sarkin Musulmi Alh. Mu’azu Ɗanjabalu.

v. Wurin Abdun Zagi

Abdun Zagi sunan mutum ne sunansa Abdullahi Ubansa shi ne Zagi wato Zagin Sarkin Musulmi wanda ya ke shiga gaban dokin sarki ya rataya bargo da buta yana jaye da dokin Sarki, shi ne muƙamin Ubansa. Abdun Zagi asalinsa baduku ne mai gyaran takalma saboda tsare gaskiyarsa Sarkin Musulmi Abubakar na Ukku ya zaɓe shi domin ya yi wa Turawa dillacin fata domin su fita da ita zuwa ƙasashensu. Wurin fili ne babba da aka ware domin gudanar da hada-hadar fata da auduga da gyaɗa inda ake tara su a ɗaka zuwa Kano daga nan a fita da su ƙasashen waje. Turawan sukan yi amfani da sikeli ma’auni na zamani domin awon fata da auduga da gyaɗa a wurin, inda daga baya ana kawo takwala da kayan rini da na saƙa. wurin a yanzu ‘yan atamfa ne suka mamaye shi da masu sana’o’ln da suke bazawa a hanya

vi. Wurin Bazzazage

Malam Hakimi ya bayyana cewa. Bazazzage suna ne na laƙabi wanda kane ne ga Abdun Zagi kuma kusan wuri ɗaya ne domin kuwa da aiki ya yi wa Abdun Zagi yawa sai ya ware wani fili ya ba Bazazzage a cikin wurin. Kuma duk suna gudanar da sana’a iri ɗaya. Idan ana buƙatar ganin Abdun Zagi, ko wani yana buƙatar yin hulɗa da shi ta kasuwanci to Bazazzage ya kan yi jagoranci zuwa ga Abdun Zagi.

vii. Tudun Zabarmawa

A hirar da aka yi da shi Baba Ɗanmamuda ya bayyana cewa. Tudun Zabarmawa yana bisa titin Marafa Ɗan Baba daga sama kuma haɗe da unguwar Hausare. Asalin wurin Zabarmawa ne suke zuwa daga ƙasar Nijar musamman Dogon Dutse, inda Hausawa ke yi wa wurin kirari da “Dogon Dutse lahira Bazabarme” Zabarmawa kan zo da kayansu, su baje kolinsu a wurin irin kayan da suke zuwa da su kayan miya ne kamar batso da balma da jar kanwa da ‘ya’yan itace kamar aduwa da gwaddar masar da kurna da magarya da gawasa da bagaruwar ƙasa da kayan shimfiɗa kamar wundi ɗan asala da malfa da fayafai da ƙananan wundaye na sallah da makuru wanda mata ke ɗaurawa da jiran tsada wanda ake yin turare da shi da turaren jawul wanda ake yi da jirai da turaren jibda wanda suke zuwa da shi cikin ƙumba da kitsen zaki da sauran wasu magunguna gargajiya.[6]

6.1 Sakamakon Bincike

Maƙalar ta yi ƙoƙarin fito da wasu muhimman wurare da suka yi tasiri sosai wajen samar da wuraren kasuwanci a tsohuwar kasuwar Sakkwato, waɗanda su ne suka fara samuwa. An samar da waɗannan wurare ne ta hanyar sunayen fitattun ‘yan kasuwa da suka yi suna a wurin. Daga cikin sakamakon da maƙalar ta samar, akwai:

i.  Kasuwanci wani fage ne da ba shi da babba, kuma ba shi da yaro. Kusan duk wanda ya sa kansa da shi yake tafiya

ii.  Bunƙasar wurin kasuwanci yana yin tasiri sosai wajen samar da sunan bagiren kasuwanci a kasuwa da duk wurin wata hada-hada.

iii. Lallai samuwar wuraren kasuwanci a tsohuwar kasuwar Sakkwato ya sauƙaƙa wa ‘yan kasuwa wajen sauka da ɗaukar kaya zuwa ɓangarorinsu daban-daban.

iv. Wuraren kasuwanci da aka samar sun kasance wata mahanga da ke jagorantar mai sayen kaya zuwa ga abin da yake son saye ko sayarwa.

v.  Wasu jama’a da suka sadaukar da kai a kasuwanci tsohon kasuwa Sakkwato.

vi. Zamanin ya yi tasiri ga kafuwa da cigaba tsohuwar kasuwar Sakkwto.

6.2 Shawarwari

Matuƙar ana son gyara a harkar kasuwancin tsohuwar kasuwa da kuma samun bunƙasar tattalin arziki, to dole ne al’umma su rungumi abubuwa kamar haka:

i.  Cire son rai ga harkar kasuwanci wanna zai taimaka wajen fahimtar juna da samun mafita ga kasuwancinsu.

ii.  Ƙungiyoyin ‘yan kasuwa su samar da tsari na bai ɗaya wanda za a riƙa lura da yadda shigowar abubuwa na zamani da rungumarsu ke haɓɓaka kasuwanci.

iii. Inganta hanyoyin shiga wuraren kasuwanci, domin lokacin damina shiga wasu wuraren yana da matuƙar wahala sakamakon ruwan sama da toshewa hanyoyinsu.

iv. Tsare gaskiya a yayin gudanar da hada-hadar kasuwanci.

7.1 Kammalawa

Wannan maƙala ta tattauna kan wasu muhimman wuraren da ake gabatar da kasuwanci a cikinsu waɗanda suka shafi wani ɓangare na tsohuwar kasuwa Waɗan da dasu ne tsohuwar kasuwa ta fara ginuwa. Bayan gabatarwa, an yi ƙoƙarin ma’anar kasuwanci daga bakin masana daban-daban. An yi bayanin tsohuwar kasuwa da hanyoyin da ke sada mutun zuwa tsohuwar kasuwa da yadda aka sama wa wuraren kasuwanci suna ta hanyar manyan ‘Yankasuwa da suka fara harakar kasuwanci a wurin, wanda duk da sauye-sauyen zamani da aka samu har yanzu wasu wurare na nan riƙe da sunansu.

Manazarta

Abdullahi, K. (1978). “Exchange and the Origins of Market in West Africa: A Case Study of Kasuwar ‘Yar Dole in Sokoto”. B.A History, Sokoto: Department of History, Usmanu Danfodiyo University.

Abubakar, J. (2017). “A History of Shinkafi Market.” M.A. Dissertation, Sokoto: Department of History, Usmanu Danfodiyo University, Sokoto.

Abubakar, M. (2012). “Unguwannin Sakkwato da Al’adunsu,” Kundin Digiri na Biyu (M.A). Sakkwato: Sashen Koyar da Harsunan Nijeriya, Jami’ar Usmanu Ɗanfodiyo.

Abubakar, M. (2017). “Tasirin Ƙungiyoyin Zaɓi-Sonka Ga Al’ummar Hausawa, Keɓaɓɓen Nazari a Jihar Kaduna”. Kundin Digiri na Farko, Sashen Nazarin Harsunan da Kimiyya, Kaduna: Jami’ar Jaha.

Abubakar, S. (1982). “Birnin Shehu the City of Sokoto: A Social and Economic History. C. 1809-1903”.

Adamu, G. (2012). “Ire-iren Huluna da Tasirin Kasuwancinsu a Garin Maiduguri”. A cikin Languages, Literature, & Culture: A Festcrift in Honour of Professor Abdulhamid Abubakar, Department of Languages and Linguistics. Maiduguri: University of Maiduguri.

Adamu, M. U. (1999). Confluence and Influence: The Emergence of Kano as a City State. Kano: Munawar Books Foundation.

Ado, A. (2017). Ra’o’in Bincike Kan Al’adun Hausawa. Katsina: Classical Media Enterprises.

Alhassan, B. S. da Abubakar, A. Da Zarruƙ, R. M. ( 1987). Sabuwar Hanyar Nazarin Hausa, Littafi Na Biyu. Ibadan: University Press Limited.

Cibiyar Nazarin Harsunan Nijeriya, (2006). Ƙamusun Hausa na Jami’ar Bayero: Zaria : Ahmadu Bello University Press.

Ibrahim, M. S. (1987), “Gudunmawar Sana’o’in Gargajiya na Hausa Wajen Farfaɗo da Tattalin Arzikin Nijeriya,” Takardar da Aka Gabatar a Taron Ƙara wa Juna Sani. Kano: Sashen Harsunan Najeriya , Jami’ar Bayaro.

Umar, ( 2009). Bukukuwan Hausawa. Gusau: Al-faith Prints.

Usman, I. (2010) History of Gross and Development of Metropolotant, Sokoto 1900-2007. Ph.D Thesis. Sokoto; Department of History, Usmanu Danfodiyo University.

Waɗanda aka yi Hira da Su

 

Suna

Shekara

Rana

Adireshi

1.

Malam Hakimi

75

12/10/2025

Tudun Hausare

2.

Malam Yusuf Giɗaɗawa

67

10/11/2025

Giɗaɗawa

3.

Baba Ɗanmamuda

65

23/9/2025

Tsohuwar kasuwa

4.

Aminu na Alun Bacaka

38

25/9/2025

Tsohuwar kasuwa

5.

Alhaji Chika Sarkin Gishir

51

18/12/2025

Sabon Titri

6.

Alhaji Bello Ƙofar Atiku

42

7/1/2026

Ƙofar Atiku

7.

Alhaji Abu Mai Ilmi

85

12/5/2025

Faru

8.

Alhaji Zaki Mai Sugar

79

20/5/2025

Sakkwato Rawun

9.

Ladan Ciyama

78

2/6/2025

Unguwar Malammai




[1] Usman I. 2010 ya kawo kwatankwancin irin wannan bayani a cikin aikinsa mai taken History Growth and Development of Metropolitan Sokoto 1900-2007, sh. na 137.

[2] Muhammad A.J. 2017 A cikin kudinsa mai taken A History of Donkey Trade in Sokoto State.

[3] Wani kundi ne da ‘yan kasuwa ke amfani da shi mai ɗauke da suna da wurin kasuwanci , wanda ake rubuta adadin kaya da farashinsu, ko kuma a yi amfani da kwamfuta wajan tsarawa da fitarwa.

[4] Hira da Alhaji Aminu mai P.O.S Ranar 25/5/2025.

[5] Hira da Alhaji Bello Ƙofar Atiku Ranar 7/1/2026.

[6] Hira da Baba Ɗanmamuda wani dattijo wanda ya daɗe yana harkar kasuwanci a tsohuwar Kasuwar Sakkwato, da kuma Alhaji Cika Sarkin Gishiri, Shugaban Gamayyar Ƙungiyoyin ‘Yan Kasuwar Sakkwato da Alhaji Bashar na Alhaji Adamu ɗan kasuwa a Tsohuwar Kasuwar Sakkwato.

 Dundaye

Post a Comment

0 Comments