Citation: Bashir, R. and Mujaheed, A. (2026). “Salo a Littafin Amon ‘Yanci na Halima Ahmad Matazu” In Ɗunɗaye Journal of Hausa Studies, Ɓol. 04, No. 01, Pp. 41 – 48. www.doi.org/10.36349/djhs.2026.v04i01.006.
SALO A
LITTAFIN AMON ‘YANCI NA HALIMA AHMAD MATAZU
Na
Rabiu
Bashir, PhD
Department
of Nigerian Languages and Linguistics,
Kaduna
State University, Kaduna
Da
Abdullahi,
Mujaheed
Department
of Nigerian Languages and Linguistics,
Kaduna
State University, Kaduna
Tsakure:
Fagen nazarin salo, fage ne mai faɗi wanda yake da buƙatar a ci gaba da nazarta domin fito da hikimomi da zalaƙar harshe da Allah ya albarkaci fasihai da marubuta na Hausa. Duk da cewa masana suna kallon fagen a matsayin wani fage da zai yi wahala a iyakance shi, saboda irin faɗinsa (Ɗangambo 2007), hakan ba ya hana a iya hangen wasu abubuwa a kuma nazarce su a cikin wani matani. Wannan maƙala ta yi nazari ne a kan salo a cikin littafin Amon ‘Yanci wanda Halima Ahmad Matazu ta rubuta. An yi amfani da hanyoyi nan kai-tsaye wajen nazarin, tare da bin hanyar nazarin salo ne ta fuskar adabi (Literary Stylistic), inda aka nazarci ‘ya’yan salo daga cikin wannan littafi. Daga cikin ‘ya’yan salo da bincike ya nazarta sun haɗa da salon siffantawa, wanda ya ƙunshi kamance na daidaito da kuma na fifiko. Sai Salon jinsintarwa wanda ya ƙunshi mutuntarwa da kuma alamci. Haka kuma an nazarci salon aron kalmomi da amfani da tsofaffin kalmomi. Sannan an nazarci salon amfani da sassan adabin baka, inda a ƙarƙashin haka aka nazarci karin magana a cikin matanin littafin. Maƙalar ta yi amfani da hanyar bincike ce ta nazari na ƙwaƙwaf, inda aka karanta litattfin tun daga shafin farko har zuwa na ƙarshe (1-300), tare da auna yawan layuka (7,800) da yawan sakin layi (900) da yawan kalmomi (70,200) da kuma yawan harufan (44,226,00) da marubuciyar ta yi amfani da su a cikin littafin. A ƙarshe binciken ya gane cewa marubuciyar ta yi amfani da ‘ya’ayan salo guda biyar a cikin labarin nata.
Muhimman
Kalmomi: Salo, ‘Amon ‘Yanci’ Halima Ahmad Matazu.
Gabatarwa
A Hausa,
kalmar salo na nufin ‘dabara’ ce ko ‘wayo’ ko kuma ‘hanya’, kamar yadda Abraham
(1968) da Bargery (1934) da kuma Yahya (2001) suka bayyana. Ta fuska nazarin salo kuwa,
Garba (2011) ya nuna cewa Widdowson (1975) da Mode (2005) sun ruwaito daga
wajensu Chapman (1973), da Turner (1973), da kuma Bullock (1988), sun bayyana
nazarin salo ne a matsayin wani reshe na ilmin harshe da ke nazartar salon
sarrafa hikimomin harshe a matanin adabi. Su kuwa Sayce (1971), da Wilmon
(1971), da kuma Halliday (1971), kamar yadda Mukhtar (2004), ya ruwaito, sun
kalli nazarin salo ne a matsayin wani fagen nazarin harshe mai cin gashin
kansa, wanda za a iya jera shi da fagen nazarin ilmin harsuna. Shi kuwa Simpson
(2004), yana kallon nazarin salo ne a matsayin fannin da ke da alaƙa ta ƙuƙut da ilmin harshe, kuma shi ne zai agaza wa mai nazari ya sami
damar ƙwalƙwale harshe ta hanyar nazartar ƙirƙire-ƙirƙiren da fasihai suka aiwatar da shi.
Littafin Amon ‘Yanci labari ne da Halima
Ahmad Matazu ta rubuta, kuma kamfanin Gidan Dabino
Publishers ya buga a shekarar 2013. A ƙididdige, [1]littafin
yana da shafuka 300, sakin layi 900, layuka 7,800, kalmomi 70, 200 da kuma
harrufa 4,422,600. Labari ne da aka gina a kan rayuwar
Mairo wadda ta taso cikin tsangwama a wajen matar mahaifinta Dikko mai suna
Bulo. Bayan rasuwar mahaifiyarta Fatsuma, rayuwar ta Mairo ta shiga cikin matsi
da tasku, ta yadda bayan mutuwar mahaifinta, ƙanin mahaifinta Kawu Umaru
ya aurar da ita a matsayin biyan bashi ga wani Alhaji Abubakar. A gidan mijin
nata ne aka shirya makircin da ya kai ta ga zama gidan yari, sakamakon kashe
mijin nata da kishiyoyinta da haɗin gwiwar wasu abokan hulɗarsa suka yi, ita kuma ta taka sawun ɓarawo a daidai lokacin da take da cikinsa a
jikinta. A ƙarshe dai, da taimakon wata lauya mai zaman kanta mai
suna Pamela, Allah ya kuɓutar da Mairo, aka wanke
ta, kuma aka gurfanar da ainahin masu laifin, aka hukunta su. A ƙarshen labarin Mairo ta shaƙi iskar ‘yanci kuma ta
auri ɗan’uwanta da suke soyayya
tun ƙuruciya wato Bawuro, wanda ya dawo daga ƙasar Faransa a daidai
lokacin da ake fama da shar’'ar Mairon tasa.
Ɗangambo (2007) ya nuna cewa ba wani abu ba ne salo face
irin zaɓen kalmomin da mai rubutu
ko kalami ya yi amfani da su. Wato
yadda mai zance ko rubutu ya yi amfani da wata kalma a maimakon wata da dalilin
yin hakan. Shi ya sa ake cewa salo ƙarin daraja ne ko matsayi a cikin zance ko rubutu. Sai dai ba
kowane irin zance ne ko rubutu ke da wannan ƙarin daraja ba. Salo mai ingantacciyar
siffa da tsari shi ne salo mai garɗi, shi kuwa wanda bai da wata daraja ta musamman, ana kiran sa lamin salo.
Shi ya sa a wannan nazari, ƙoƙari ne aka yi aka fito da
‘ya’yan salo a labarin Amon ‘Yanci. An bi hanyar karanta littafin
tare da nazartar wasu bayanai na masana game da ilimin nazarin salo wajen
tattaro bayanan da aka sarrafa a cikin aikin.
2.1 Halima Ahmad Matazu Cikin Tarihi
An haifi Halima Ahmad Matazu a garin Zariya ta jihar
Kaduna da ke Nijeriya, a ranar 9 ga watan Dhul-hajj, shekarar 1400 Hijiriyya,
wadda ta yi daidai da 10 ga watan Nuwambar shekarar 1978 Miladiyya. Halima ta yi karatun Firamare da ƙaramar sakandire a garin Sakkwato, daga bisani ta kammala karatun
a babbar sakandire ta Kwalejin Kimiyya da ke Katsina, a shekarar 1996 (Ahmad,
2024).
Daga nan
ta fara shiga fagen neman ilimin digiri a Jami’ar
Usmanu Ɗanfodiyo da ke Jihar Sakkwato a shekarar 1997, a inda ta samu
takardar shaidar kammala digiri a fannin nazarin harshen Hausa a shekarar 2002.
Bayan nan ta yi hidimar ƙasa a Jihar Katsina a Kwalejin Gwamnati ta Jiha (G.C.K). Littafin Amon
‘Yanci shi ne littafinta na farko da ta wallafa (Ahmad, 2024).
Halima ta
bayyana cewa ta fara rubutu ne tun tana makarantar sakandire. Ta ce takan yi
rubutu ta ajiye, wani lokaci ma takan bai wa ƙawayenta su karanta, sai dai ba ta taɓa wallafa ko ɗaya ba a wancan lokaci.
Wani dalili da ya ja hankalinta na shiga harkar wallafe-wallafe, shi ne na
sha’awar rubutun da yawan karance-karancen littattafai musamman na ƙasashen ƙetare da tatsuniyoyi da
labarun Girkawa da dai sauransu (Ahmad, 2024).
Game da
saƙo ko jigon da ya ja hankalinta kuwa na wallafa littafin Amon
‘Yanci shi ne, ganin yadda ‘yanci da walwalar rayuwa musamman da suka
jiɓanci yara
da mata. Ta bayyana cewa, bisa ƙiyasi, har yanzu al’ummomin
Afirka na fuskantar ƙalubale wajen lura da
harkokin da suka shafi mata da yara (Ahmad, 2024).
3.1 Salo da
Hanyoyin Nazarinsa
Masana a fagen nazarin salo suna kallon fagen ne tare da
nazarinsa ta fuska biyu, watau nazarin salo ta fuskar adabi (literary
stylistics) da kuma nazarin salo
ta fuskar harshe (linguistics stylistics), wanda kuma fannonin guda biyu suke da
wahalar bambancewa saboda kusancin da ke tsakaninsu. Duk da haka, masanan sun
bayyana wasu ‘yan siffofi da za a iya bambance
tsakaninsu kamar haka:
Olusegun (2008) ya ce nazarin salon adabi yakan fi
mayar da hankali ne a kan sigar bayar da labari don haka aka fi amfani da shi
wajen ƙwanƙwance salon ƙagaggun labarai. Masanin
kuma ya ƙara da cewa, shi kuwa nazarin salon sarrafa harshe ana
lura ne da sifofin harshe (tsarin sauti, da ginin jumla, da gundarin kalmomi)
da ke cikin matanin da kuma irin gudunmuwarsu wajen bunƙasawa da kyautata
ma’anar matani. Sannan
kuma ana ƙwanƙwance adon harshe ne ta fuskar sa’aninsu da kafaffun dokokin harshe da kuma ƙirƙirarrun ma’anoninsu
gwargwadon yadda suka bayyana a wani muhalli a cikin matani.
Shi kuwa Olusegun (2008) ya ruwaito cewa Freeman (1973)
ya ce, ana amfani da salon sarrafa harshe ne domin yana taimakawa wajen
fahimtar da mai karatu siffofin harshe da na adabin da ke tattare a cikin matanin
da ake nazarta, domin kuwa ba salon matani kawai ake nazarta ba,har da
nahawunsa. Wannan daliliya sa masana irin su Leech (1968) da Leech da Short
(1981) da Muktar (2004) da Olusegun (2008) da Lawal (1997) da kuma Garba (2014)
duk suka gwada cewa an fi amfani da irin wannan salon sarrafa harshen ne
wajen ƙwanƙwance salon sarrafa harshen waƙa, musamman domin fito da
ire-iren bambance-bambancen da ke tsakanin matanin waƙa da sauran matanoni. Saboda haka, a wannan
nazari an yi amfani da hanyar nazarin salo ta fuskar adabi (literary stylistics) ne wajen nazarin salo a littafin Amon
‘Yanci na Halima Matazu.
4.1 Ya’yan Salo a Littafin Amon ‘Yanci
Nazarin ‘ya’yan salo ya shafi fito da wasu hikimomi da
fasahohi da suke kyautata aikin adibi ta wajen ƙawata shi da yi masa
kwalliya da kuma burgewa, waɗanda fasihi yake ƙoƙarin sassaƙa su lokacin da yake gina
aikinsa ko dai da gangan, ko kuma cikin rashin sani. A lokacin da yake irin wannan aiki ko ya jefo waɗannan batutuwa da gangan ko kuma da rashin sani, ya kammala aikin
nasa. To aikin mai nazarin salo ne ya biɗo waɗannan abubuwa domin ya yi nazarin aikin adabin, (Malumfashi 2021, Laccar
aji). A nan, za a kawo wasu daga cikin ire-iren waɗannan ‘ya’yan salo ne a cikin littafin Amon
‘Yanci na Halima Ahmad Matazu tare da sharhi a kansu.
4.2 Siffantawa
Yahaya (2001) ya bayyana salon siffantawa (a waƙa) a matsayin salo ne da ke
kawo hoton abu yadda mawaƙi ke buƙatar mai karatu ko sauraren waƙarsa ya kalle shi da idon
zuciyarsa ko tunaninsa; salon siffatanwa hoto ne da kalmomi suka kawo da
ma’anoninsu. A ƙarƙashin siffantawa akwai ‘ya’yan salo kamar su kinaya da
kamance da jinsintarwa da zayyana da sauransu (Yahaya, 2001).
4.2.1 Kamance
A nan ana
kwatantawa ne tsakanin wani abu da wani. Akwai kamance iri uku, ko dai kamancen daidaito inda
kwatancin ya tsaya iri ɗaya ko kuma kamancen kasawa
inda kwatancin ya nuna wani ya gaza wani, ko kuma kamancen fifiko inda
kwatancin na fin wani ne ko abu. Akan yi amfani da kalmomi da suka haɗa da ‘kamar‘ da ‘tamkar’ da
‘ ya fi’ da ‘ ya ɗara’ da ‘wane’ da ‘i kaza’ da ‘ko’
da sauransu (Ɗangambo, 2007).
4.2.1.1 Kamance na Daidaito a Littafin Amon ‘Yanci
Wannan kamance ne da ake nuna abu kaza daidai yake da abu kaza.Ana kwatanta abubuwa biyu ko fiye masu halayya daban-daban ta
amfani da kalmomii rinsu‘tamkar’ da ‘kamar’ da ‘ca
nake’ da ‘awa’ da ‘kama da’ da ‘sai
ka ce’ da ‘daidai’ da sauransu (Yahya, 2001 da Gusau,
2005 da Ɗangambo,
2007). An
samu irin wannan kamance a littafin Amon ‘Yanci, misali:
“Nan take
ta soma ganin wani irin haske, tamkar a cikin gajimare. A
cikin yanayin kuwa ta riski kanta tamkar tana ‘yar kimanin
shekara goma.” (A’Y, shf na 11).
A wannan
misali an kamanta yanayin da Mairo take gani da yanayin gajimare, gaba kaɗan kuma aka kamanta ta da ‘yar shekara goma.
Kalmar ‘tamkar’ ita ce mizanin da aka yi amfani da ita a wannan kamancen.
Wasu misalan na kamancen daidaito da aka samu a littafin
sun haɗa da waɗannan:
“Kalamanta masu sanyaya zuciyar da ke cikin ruɗani, muryarta tattausa,
amonta tamkar busar sarewa, ta ambaci sunanta “Maryama,.....”
,(A’Y, shf 12).
“....tamkar suna yin albishir mai faranta
rayuwar da ke cike da rashin sanin madafa.” ,(A’Y, shf 12).
“..ta zauna tana kaɗa ƙafa kamar ‘yar dambe, ta ce...” (A’Y, shf 42).
“...ki bari yarinya ƙarama ta dinga sawa ana
juya ki kamar waina.” ,(A’Y, shf 43).
“...ta dubi ƙwayar idanuwan
Mairo waɗanda suke tamkar gilashin
madubi.”
,(A’Y, shf 257).
Kalmar mizani ‘tamkar’ ita ce aka yi amfani da ita a waɗannan misalai sai kuma takawararta wato
kalmar ‘kamar’.
4.2.1.2 Kamance na Fifiko a Littafin Amon ‘Yanci
A wannan
dabarar kuma ana amfani da kalmomi irinsu‘wane’ da ‘ya fi’ da ‘ya
zarce’ da ‘babu awa’ da ‘babu kamar’ da
sauransu, a tsakanin abubuwa biyu domin a fifita ɗaya a
kan ɗaya ta fuskar abin da ake so mai saurare ko mai karatu ya gane (Bunguɗu, 2015). An
samu irin wannan kamance a littafin Amon ‘Yanci, misali:
“Ba shakka na tabbatar da ni na fi ka rashin kewa.”
,(A’Y, shf 28).
“...sai dai a baɗininta kuwa muninta ya fi duhun
talatainin dare a cikin jeji”, (A’Y, shf 39).
A misali na farko, an yi amfani da kalmar ‘fi’ wajen
kamanta fifikon rashin kewa tsakanin mutum biyu da suke zantawa da junansu,
yayin da a misali na biyu kuma aka yi amfani da kalmar ‘fi’ ɗin dai domin kamanta fifikon muni tsakanin
wadda ake magana a kanta da talatainin dare.
4.2.2 Jinsintarwa
Ɗangambo ya nuna cewa Jinsi
kalma ce da take nuna yanayin halitta. Akwai halittu masu tarin yawa da Allah
ya yi a wannan sararin duniya. Bayan jinsin mace da
namiji, akwai jinsi na mutane da dabbobi da ƙwari da tsuntsaye da sauran halittu da yawa (Ɗangambo, 2007). Jinsintawa kuwa dabara ce ta ɗaukar daraja ko siffa ko hali ko yanayi ko aiki na wani jinsi a
bai wa wani jinsi na daban (Gusau, 2005). A nazarin adabi ana
amfani da salon jinsintawa iri uku; wato mutuntarwa da dabbantarwa da kuma
abuntarwa.
4.2.2.1 Mutuntarwa a Littafin Amon ‘Yanci
Masana da
manazarta sun bayyana ma’anar mutuntarwa a wurare daban-daban. Misali, Yahya
(2001), da Gusau (2003), da Baldick (2004), da kuma Ɗangambo (2007), duk sun bayyana mutuntarwa, a matsayin wata dabara
ta ɗaukar
wata daraja ko hali ko siffa ko aiki na mutum a ɗora wa wani jinsi na daban.
Ke nan akan ɗauki wata halayya bisa misali da jinsin mutum aka sani da ita sai
a ba wani jinsin da ba a san shi da ita ba. Irin wannan nau’i na adon harshe
shi ne wasu masanan kan kira da ‘jinsintarwa’, duk da cewa ainihin ƙamusun keɓɓaɓun
kalmomin Hausa ya kira shi ne da salon mutuntarwa.
A taƙaice, ana iya
cewa, mutuntarwa dabara ce ta ɗaukar wata siffa ko ɗabi’a ta mutum a ɗorawa dabba ko wani abu
daban wanda ba mutum ba. Alal misali, a labarin Amon ‘Yanci an samu irin wannan salo, misali:
“Ta dubi watan da ke ta rarratsa giza-gizai, tausayinsa
ya kama ta, don shi ma kamar ita a irin nata tunanin yana tattare da
kewa, don ko ga alama ba ta hango zara a kusa da shi ba” ,(A’Y, shf 27).
A nan an yi amfani da kalmar ‘kewa’ an bayyana yanayin da
wata yake ciki, ita kuwa kewa ɗabi’a ce ta mutum ɗan’adam. Saboda haka an mutuntar da watan. A wani wajen
kuma an samu wani misalin, kamar haka:
“Ta runtse idanuwanta don ta yi ƙoƙarin tsayar da hawayen
da ke neman su butulce mata, ta kuma buɗe su.” (A’Y, shf na 11).
A nan an ɗauki ɗabi’ar mutum (butulci)
an ɗora wa abin da ba mutum ba,
wato hawaye (duk da dai daga jikin mutum ɗin yake fitowa). Saboda haka an mutuntar da shi hawayen.
A wani misalin kuma an ce:
“....suka ji gurnanin karen Dikko watau Ɗanduna, da ya biyo sawun
Mairo, ɗagowar da Baffa Umaru zai
yi suka yi ido huɗu da karen, dama can ya
tsani Ɗandunan, shi kuwa ya ce da wa Allah ya haɗa shi ba da shi ba.” ,(A’Y, shf 79).
A nan mutuntarwar ta kasance ne inda aka ɗauki siffar mutum (magana da suna) aka ɗora wa kare. Shi kan shi sunan da aka sa wa
karen, ai mutuntarwa ce, domin galibi mutum ne ke da suna, kuma sunan mutum aka
sa wa karen (Ɗanduna). Wasu wuraren da aka samu mutuntawa a littafin
sun haɗa da:
“...tana kallon yadda hasken rana ke haskaka sararin
samaniya, da yadda duhun dare ke ɗaura aure da hasken safiyar.” (A’Y, shf 92).
Cewa duhun dare ke ɗaura aure da hasken safiya a nan shi ne mutuntarwar,
domin aure ɗabi’a ce da mutum ke yi
amma aka ɗora wa yanayi(hasken safiya
da duhun dare).
4.2.3 Alamtawa/Alamci:
Alamtarwa kamar yadda wasu masana suka bayyana, hanya ce
da ake bayyana wani abu ta hanyar ba shi wata alama da ta yi kama da shi ta
fuskar siffa ko yanayi ko ɗabi’a ko hali ko asali ko
jaruntaka ko ƙasaita da sauransu (Cuddon 1976:671 da Umar, 1984: 46 da
Gusau, 2003:60-61).
Yahya (2001), kuwa cewa ya yi alamtarwa wata dabara ce da
mawaƙi kan ɗauki wani sashe na abu ya
gabatar da sashen a matsayin dukkan abin, ko kuma mawaƙi ya kira wani abu da wani
suna wanda a harshen da aka yi waƙar suna ne karɓaɓɓe da ke tsayawa a makwafin
wancan abin, ko kuma mawaƙi ya ba wani abu wani suna a cikin waƙarsa, bayan sunan da kowa
ya san abin da shi.
Ɗangambo (2007) ya bayyana salon alamtarwa da cewa “dabara
ce ta bayyana wani abu ta hanyar ba shi wata alama wadda za ta tsaya a
maimakonsa”.Salon alamtarwa yana kama da na kinaya sai dai a alamtarwa cewa ake
abu kaza ne madadin kaza, maimakon kinaya da ake cewa abu kaza ne kaza. Misalan
alamtarwa a cikin littafin Amon
‘Yanci sun haɗa da:
“Kafin liman ya kabbara sallah, ta ce ga garinku
nan” ,(A’Y, shf 34).
A nan ‘ga garinku nan’, yana nufin ta rasu ko ta mutu.
Wannan alamtawa ce. A wasu wuraren an samu wasu alamtawan kamar:
“...sai ga shi yanzu hankalinta a kwance, kamar tsumma
a randa, kwata-kwata ba ta fargabar komai,...” ,(A’Y, shf 14).
Amfani da ‘tsumma a randa’ alamtawa ce da ke nuna yadda
hankalinta yake a kwance. Har ila yau, a wani wurin ma an samu alamci inda
Adama ta ce wa Mairo:
“Ya na ga kina wani sheƙi, ko dai mun samu
ne?” ,(A’Y, shf 201).
A nan ‘mun samu ne’ yana nufin ‘ta samu ciki’. Wannan ma
dabarar alamtawa ce a cikin rubutu.
4.3 Aron Kalmomi
Kalmomin
aro su ne kalmomi ko sassan jumla da aka ɗauko daga harshen asali domin amfani da su a harshen karɓa (Yakasai 2005). Aron
kalmomi daga baƙin
harsuna alamu ne na salo da gwanancewa, domin ana amfani da su ne da sani domin
a inganta kyawun rubutu kurum. A cikin littafin Amon ‘Yanci an
tsinci aron kalmomi daga harsunan Larabci da Ingilishi da Fillanci da sauransu.
- Kalmomin Larabci: An yi amfani da kalmomin
Larabci kamar; Ya Mujib, Subhanallah, Bismilla, Jihadi, da sauransu.
- Kalmomin Ingilishi: An yi amfani da kalmomin
Ingilishi kamar; Burushi, Momi, hedikwata, insifecta, sufritenda,
direba,teburi, barista, kotu, kes, beli, sabis, kemera, bidiyo, kulob, da
sauransu.Akwai kuma wasu jimloli da yankin jumloli na Ingilishi da aka yi
amfani da su, kamar; You can be the happiest woman in the world,
pyramid constructions, hawus manshif(house manship), da
sauransu.
- Kalmomin Fillanci: An yi amfani da kalmomin
Fillanci kamar Mayu touɗi, Yafendo, Dikko, hala
wala baɗɗo, da sauramsu.
4.4 Amfani da Sassan Adabin
Baka
Ana amfani
da sassan adabin baka a rubutu misali karin
magana da kirari ba ba’a da baƙar magana
da makamantasu domin a kyautata aikin rubutaccen adabi. Ana yin
haka ne domin burgewa da mai da salo mai daɗi da garɗi da taƙaice saƙo a maimakon lami.
An lura cewa a littafin Amon ‘Yanci, an
fi amfani da karin magana wato zance a dunƙule mai faffaɗar ma’ana, daga cikin sassan adabin baka,
inda suka fito cikin labarin a wurare da dama. A wasu wuraren, ana kawo karin
maganar ne kai-tsaye, a wasu wuraren kuma ana sarrafa karin maganar ne domin
a ƙawata zance daidai da batun da ake labartawa a daidai gaɓar. Misali:
“In ma baicin abinka, ta yaya mai hankali zai ɗauki wannan zancen, idan
mafaɗin magana wawa ne majiyinta
fa?”
,(A’Y, shf 55).
Wasu daga cikin karin maganar da aka samu a littafin sun
haɗa da waɗannan:
“Ba a maraya sai rago” ,(A’Y, shf 20).
“Ba ni gishiri in ba ka manda” ,(A’Y, shf 25).
“Shege yi da mai zina” ,(A’Y, shf, 30).
“Tsuntsun da ya ja ruwa shi ruwa kan doka” ,(A’Y, shf
38).
“Ruwa ba ya tsami banza” ,(A’Y, shf 39, 231).
“Da walakin goro a miya” ,(A’Y, shf 74).
“Mai uwa a gindin murhu...” ,(A’Y, shf 94)
“Kura da sata, gardi da shan duka” ,(A’Y, shf 103).
“Sama ta yi wa yaro nisa” ,(A’Y, shf 117).
“Yaro ba ya ja da manya” ,(A’Y, shf 117).
“Karambanin akuya gai da kura” ,(A’Y, shf 117).
“Ina amfanin baɗi ba rai?” ,(A’Y, shf 126).
“Faɗuwa ta zo daidai da
zama”,(A’Y, shf 134).
“Matar mutum kabarinsa” ,(A’Y, shf 145)
“Sai wani jiƙon, kare ya zubar da
tsamiyar kura” ,(A’Y, shf 147).
“Hangen dala ba shiga birni ba” ,(A’Y, shf 149).
“Sabo da kaza bai hana a yanka ta” ,(A’Y, shf 164).
“Tatsuniyar gizo ba ta wuce ƙoƙi” ,(A’Y, shf 195).
“Da sake, an bai wa mai kaza kai” ,(A’Y, shf 215).
“Ba za ta saɓu ba, bindiga a ruwa” ,(A’Y, shf 216).
“In dambu ya yi yawa ba ya jin mai” ,(A’Y, shf 229).
“Ko yanzu kasuwa ta tashi, ɗankoli ya ci riba” ,(A’Y,
shf 229, 235).
“Daga ƙin gaskiya sai ɓata” ,(A’Y, shf 235).
“Waƙa a bakin mai ita ta fi daɗi” ,(A’Y, shf 244).
“Bori ɗaya ake wa tsafi” ,(A’Y, shf 255).
“Abin da na gaba ya hango...” ,(A’Y, shf 298).
“Mai haƙuri shi ke dafa dutse har
ya sha romonsa” ,(A’Y, shf 298). Da sauransu.
5.1 Sakamakon Nazari
An gudanar da wannan nazari ne domin tsinto ‘ya’yan salo
a littafin Amon ‘Yanci na Halima Ahmad Matazu. Sakamakon
nazarin ya kalato waɗannan batutuwan:
- Littafin Amon ‘Yanci na
Halima Ahmad Matazu kamar kowane matanin adabi yana ƙunshe da ‘ya’yan salo da
aka yi amfani da su domin ƙawata rubutun. Sai dai salon bai yi armashi sosai ba,
wato akwai ƙarancin amfani da ‘ya’yan salo a cikin labarin.
- ‘Ya’yan salon da aka iya tsintowa daga cikin
labaran sun haɗa kamace na daidaito da na
fifiko da mutuntarwa da kuma alamtawa. Sai dai cikin tsince-tsincen da aka yi,
ba a ci karo da kinaya[2] da
kamance na kasawa da abuntarwa da dabbantarwa da kuma zayyana[3] ba
a cikin littafin.
- Ta fuskar amfani da kalmomi kuwa, an gano
cewa an yi amfani da tsofaffin kalmomi a wasu wuraren ƙalilan a cikin littafin.
Sannan kuma an yawaita aron kalmomi daga harsunan Larabci da Ingilishi da kuma
Fulatanci.
- An lura cewa amfani da karin magana shi ne ya
fi yawaita a cikin littafin, inda aka kawo wasu karin maganar domin ƙawata zance, wasu an tsarmo
su a cikin labarin kamar yadda ake amfani da su a zantuka na yau da kullum,
wasu kuma an yi amfani da dabara an sarrafa su cikin rubutun daidai da irin
adon da ake so a yi wa zancen a daidai gaɓar da aka kawo karin maganar.
5.2 Kammalawa
A wannan nazari, an zaƙulo ‘ya’yan salo ne a
littafin Amon ‘Yanci na Halima Ahmad Matazu. Tun farko sai da
aka yi shimfiɗa game da littafin da
ma’anar salo. Haka kuma an kawo hanyoyin nazarin salo kamar yadda masana suka
fayyace, sannan aka bayyana yadda ‘ya’yan salo suke. Daga bisani kuma aka yi wa
littafin nazarin ƙwaƙƙwafi aka fito da ‘ya’yan salo da aka iya gani a cikin
labarin.
Manazarta.
Ahmad, H.
T. (2024). “Zubi da Tsari a Rubutaccen Labari: Nazarin Bayar da Labari a Wasu
Littattafan Adabin Kasuwar Kano.” Kundin Digiri na Biyu. Sashen Harsunan
Nijeriya da Kimiyyar Harsuna. Jami’ar Jihar Kaduna.
Bunguɗu, H. U. (2015). “Nazarin Waƙoƙin
Bara na Ƙarni Na Ashirin Da Ɗaya a Zamfara.” Kundin Digiri Na Uku. Sakkwato: Sashen Harsunan
Nijeriya, Jami’ar Usmanu Ɗanfodiyo.
Ɗangambo,
A. (2007). Ɗaurayar Gadon Feɗe Waƙa (Sabon Tsari). Zaria: Amana
Publishers, Limited.
Garba, S.
(2011) Salon Sarrafa Harshe a Waƙoƙin Aƙilu
Aliyu. Unpublished Ph.D. Thesis. Zaria:
Department of African Languages and Cultures, Ahmadu Bello University.
Gusau, M.
S. (2005). Dabarun Nazarin Adabin Hausa. Kaduna: FISBAS
Media Serɓices.
Gusau, S.
M. (2008); Waƙoƙin Baka a Ƙasar Hausa: Yanaye-Yanayensu da
Sigoginsu. Kano: Publishers
Limited.
Leech,
G. P. (1968). A Linguistics Guide to the Study of Poetry.
London Longman.
Leech,
G. P. (2008). Language in Literature: Style and Foregrounding.
Harlow England: Pearson Longman.
Leech,
G. P. and Short (1981). Style in Fiction: A Linguistic Introduction to English Poetry.
London: Longman.
Malumfashi, I. (2021). Laccar Ajin PhD, NLH 9304,
Stylistics and Criticism. Sashen Nazarin Harsunan Nijeriya, Jami’ar Umaru
Musa ‘Yar’adua Katsina.
Matazu, H. A.(2013). Amon ‘Yanci. Kano: Gidan
Dabino Publishers.
Simpson,
P. (2004). Stylistics: A Resource Book for Students. New
York: Routledge, Abingdon.
Yahya,
A. B. (2001). Salo Asirin Waƙa. Kaduna: FISBAS Media Services.
[1] A cikin wannan fasali ana ƙoƙari ne a san abubuwa da suka haɗa da yawan haruffa da kalmomi da layi da sakin
layi da yawan shafi da makamantansu a cikin aikin adabi, musamman
rubutaccen ƙagaggen labari. Akwai hanyoyi da ake bi a san waɗannan batutuwa da suka haɗa da sanin ko shafi na wake cikin littafin da
ake son nazari, sa’annan a ƙirga layukan da ke cikin cikakken shafi, a kuma
zaɓo wasu layuka da suke cikakku a cikin shafin
a ƙidaye su, a kuma san yawan haruffan da ke cikin kalmomin da ke
cikin wannan layi (Malumfashi, 2021, Laccar aji). A cikin littafin Amon ‘Yanci, ƙididdigar ta
kasance kamar haka:
Yawan
shafi 300
Yawan
layi 26 sau 300, zai zama7,800
Yawan
sakin layi 3 sau 300, zai zama900
Yawan
kalmomi 9 sau 26, zai zama 234 sau 300, zai zama 70,200
Yawan
haruffa 7 sau 9 ,zai zama 63,sau 70,200 , zai zama 4,422,600.
[2] Yahya (2001) ya bayyana salon kinaya da
cewa, “dabara ce wadda ake amfani da kalma ko kalmomi domin tunanin da suke sa
mutum ya yi game da ma’anoninsu ya yi naso ga wani abu ko mutum da aka danganta
kalmar ko kalmomin da shi. Wato sanin da mutum yake dangane da siffofin abin da kalmar da aka yi kinayar da ita zai wulla
zuwa ga wani abu ko mutumin da aka yi wa kinayar. Wato dai wannan wani fasali ne da ake amfani da shi domin
sakaya wata siffa domin kada a gane ta kai tsaye.
[3] Wannan furuci ne don bayyana wani tunani ko
wani abu ko wani aiki ta hanyar amfani da wasu kalmomi marasa alaƙa da abin da suke bayyanawa (Myctyre, 2002). Ke nan hanya ce ta amfani da wasu kalmomi don
bayyana wani tunani wanda ya yi hannun riga da kalmomin (Hassan 2008:40).

0 Comments
ENGLISH: You are warmly invited to share your comments or ask questions regarding this post or related topics of interest. Your feedback serves as evidence of your appreciation for our hard work and ongoing efforts to sustain this extensive and informative blog. We value your input and engagement.
HAUSA: Kuna iya rubuto mana tsokaci ko tambayoyi a ƙasa. Tsokacinku game da abubuwan da muke ɗorawa shi zai tabbatar mana cewa mutane suna amfana da wannan ƙoƙari da muke yi na tattaro muku ɗimbin ilimummuka a wannan kafar intanet.