Tsarin Sunayen Hausawa Bayan Zuwan Musulunci (Lakubba Na Addini)

Daga

Adamu Rabi’u Bakura, Ph.D.
Department of Languages and Cultures
Federal University Gusau, Zamfara, Nigeria
Arbakura62@gmail.com & adamubakura@fugusau.edu.ng

Da

Abu-Ubaida SANI, Ph.D.
Department of Languages and Cultures,
Federal University Gusau, Zamfara, Nigeria
Email: abuubaidasani5@gmail.com | official@amsoshi.com
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6447-4334 | WhatsApp: +2348133529736

A sakamakon zuwan addinin Musulunci a ƙasar Hausa da yadda suka bayar da gaskiya ga addinin, sun rungumi (karɓi) abubuwan da ya zo da su, ciki kuwa har da tsarin sunayen da ya aminta a yi amfani da su. Duk da haka, sun yi ƙoƙarin kawo wasu abubuwa ga sunayen yanka domin su dace da yanayin ƙirar kalmomin Hausa. Waɗannan abubuwan kuwa sun ƙunshi:

a. Laƙubba na addini

b. Gutsure sunan yanka

c. Yi wa sunan yanka kwaskwarima

d. Ƙirƙirar wa sunan yanka alkunya

Laƙubba na Addini

Laƙabi dai Balarabiyar kalma ce, wadda aka samo daga kalmar Larabci, da ake kira LAƘAB. Yayin da Hausawa suka yi mata kwaskwarima ta hanyar yi mata ɗafa-ƙeya na ƙwayar ma’ana na wasalin {-i} ta koma laƙabi. Ita wannan kalma tana ɗauke da ma’anar: “Sunan da ake bayyana mutum bayan sunansa na yanka, kamar yadda Abubakar (2015 p. 326) ya bayyana.

CNHN, (2006 p. 299) ya bayyana kalmar laƙabi da cewa, kalmar suna ce da take cikin jinsin sunaye na maza. Tana nufin sunan mutum wanda yake bin suna na haƙiƙa. Misali; sunansa Abdu, amma a sa masa “Maikano”.

Daga waɗannan bayanai za a fahimci cewa, laƙabi wani suna ne da akan laƙaba wa ko akan sa wa wani mutum ko wani abu. Misali: “Mai jan (tuƙin) mota da ba a san sunansa ba, amma an san sana’arsa, sai aka kira shi Direba. Kuma duk inda ya nufa, kowa da haka zai kira shi. Wato laƙabin sunan mai tuƙin mota.

Sakamakon haka za a iya cewa, laƙabi suna ne da ake ba mutum bayan sunansa na yanka ko na gaskiya. A wasu lokutan akan kira mutum da sunansa na yanka da na laƙabi a haɗe. Misali, Muhammadu Ashiru ko Umarul Faruk da sauransu.

Kowane suna idan ba sunan yanka ba ne, to zai zamanto laƙabi. Don haka ana iya samun laƙabi na addini ko dangane da yanayin lokaci da abubuwa da yawa waɗanda suke tattare da mutum. Wannan na iya kasancewa wani hali da aka san shi da shi, kamar rowa ko kyauta ko kuma zamba da ha’inci, ko kuma yi wa mutane ƙeta ko tausayi. Ko kuma a ɗauki wani sashen jikin mutum a yi amfani da shi wajen yi masa laƙabin. Duk irin yadda mutum ya kasance a ƙasar Hausa za a samu yana da laƙabinsa a tsakanin al’umma wanda ba dole ne shi kansa ya san da haka ba. Yayin da aka zo maganarsa a muhallin da ba ya nan sai a ambaci laƙabin.

A al’adar Bahaushe, wasannin da ke akwai a tsakanin jika da kaka, ko ƙanin miji da matar wa, ko tsakanin Hausawa da Fulani ko da Barebari da sauransu, su ne matakan tabbatar da laƙubba a tsakanin al’umma.

Manazarta

Bakura, A.R. & Sani, A-U. (2024). Sunayen Hausawa (Bunƙasar Sunayen Hausawa da Maƙwabtansu). WT Press. ISBN: 978-978-782-932-5. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.19512083