Ticker

6/recent/ticker-posts

Tasirin Hausawa a Kan Intanet

Daga

Abu-Ubaida Sani
Jibril Yusuf
Muhammad Sulaiman Abdullahi

Damfara a Duniyar Intanet

Masu iya magana sukan ce: “Idan an bugi jaki, sai a bugi taiki.” A wannan gaɓa, ya kyautu a fahimci cewa tasirin da ake samu bai taƙaita ga wanda intanet yake yi a kan Hausa da Hausawa ba. Su ma Hausawa suna da tasiri a kan intanet. Ana iya fahimtar hakan tun daga yadda ake samar da gurabu da ba da kulawa ta musamman ga Hausa da Hausawa a intanet.

A fannin kasuwancin kan intanet, an sanya Hausa a matsayin ɗaya daga cikin harsunan da ake mu’amala da su a kan kafar hadahadar kuɗin intanet ta Paxful (https://paxful.com) a farkon shekarar 2021. Wannan yana nuni ga muhimmancin harshen Hausa da al’ummar Hausawa a kan wannan kafa da tasirin da suke da shi na yin ciniki a cikinta. A duba hoton da yake ƙasa:

Hoto Na 1.5: Zaɓin Harshen Hausa a Kan Kafar Paxful

Zaɓin Harshen Hausa a Kan Kafar Paxful

Madogara: Shafin shiga akawun ɗin Paxful (https://accounts.paxful.com/login/)

Tasirin Hausa a duniyar intanet ya kai wani mataki inda har ta samu shiga cikin jerin harsunan da ake amfani da su a kafar Facebook. “Yanzu haka masu amfani da shafin da dama suna yi ne ta hanyar amfani da harshen Hausa a matsayin harshen umurni” (Morison a cikin ’Yartsakuwa, 2017 p. 26). Masu amfani da Facebook suna da damar mayar da saitin akawun ɗinsu cikin harshen Hausa.

Bayan haka, kamfanin Facebook yana ba da dubban ɗaruruwan rubuce-rubuce da aka yi a kan Facebook domin a fassara su zuwa harshen Hausa. Duk wani rubutu da aka yi kan Facebook cikin wasu harsuna daban, mutum yana da damar duba fassarorinsu cikin harshen Hausa. Idan ya kasance ba a fassara su zuwa Hausa ba a daidai lokacin da aka duba, injin Facebook zai yi ƙoƙarin fassara su ta hanyar amfani da ilimin makamantan fassarori da suka gabata. Hoton da yake ƙasa ya kawo misalin akawun ɗin Facebook cikin harshen Hausa:

Hoto 1.6: Tsarin Facebook Cikin Harshen Hausa

Tsarin Facebook Cikin Harshen Hausa

Madogara: Akawun Ɗin Abdulrahman Muhammad Manga na Facebook

A hoto na 1.6 da yake sama, za a iya lura da cewa akawun ɗin Facebook ɗin cikin harshen Hausa yake. Dukkanin ɓangarorin akawun ɗin an rubuta su cikin harshen Hausa. Haƙiƙa wannan ci gaba ne sosai ga harshen. Hakan kuwa ya samo asali ne sakamakon tasirin da Hausawa suke da shi a wannan kafa ta Facebook, sakamakon yawansu da yanayin amfaninsu da kafar.

Yayin da aka binciki jerin harsunan da ake iya amfani da su a kan Facebook, za a tarar da cewa ba su kai ɗari da hamsin (150) ba (har ya zuwa ranar 17 ga watan Fabarairu na shekarar 2024). Kada a manta da cewa, harsunan duniya ba su gaza dubu bakwai (7,000) ba (Bunza, 2019 p. 7). Ko Yoruba da Igbo da suke bin Hausa cikin harsunan Nijeriya ba su da gurbi a Facebook.

Bugu da ƙari, kamfanin Gogul ya daɗe da bai wa Hausa muhimmanci. Yakan fitar da dubban ɗaruruwan jumloli da kalmomi a-kai-a-kai domin fassara su zuwa Hausa. Kamfanin yana da injin fassara wanda aka fi sani da Google Online Translator (Injin Fassara na Gogul na Kan Intanet). Daga cikin harsunan da suke kan wannan tsari har da Hausa. Kasancewar harshen Hausa a kan wannan kafa na nuni da tasirinta a duniyar intanet. Manyan kamfanonin da suke ire-iren waɗannan muhimman ayyuka, ba sa yi har sai idan akwai wani alfanu da za su samu daga hakan.

Gazawar injin fassara na Gogul shi ne, yana iya kasancewa a ci karo da fassarar da ba ingantacciya ba. Hakan yana faruwa ne kasancewar yayin da jumlar da aka bincika ba ta da fassara a cikin injin, to injin zai ƙirƙiri fassararta. Zai ƙirƙiri fassarar ne ta hanyar amfani da ilimin fassarori makamantanta da suke kan injin. A kullum kamfanin yana ƙara inganta tsarinsa na fassara. A ƙasa an ba da misalin fassara mai inganci da marar inganci waɗanda aka ɗauko daga injin fassara na Gogul ranar 28 ga watan Fabrairun shekarar 2024:

Hoto 1.7: Fassara Mai Inganci Daga Injin Fassara na Gogul

Fassara Mai Inganci Daga Injin Fassara na Gogul

Madogara: https://www.google.com/search?q=english+to+hausa

A hoto na 1.7 da yake sama, za a iya lura da cewa fassarar da injin na Gogul ya bayar tana da inganci. A ƙasa an kawo misalin fassara mai rauni (a duba hoto na 1.8):

Hoto 1.8: Fassara Marar Inganci Daga Injin Fassara na Gogul

Fassara Marar Inganci Daga Injin Fassara na Gogul

Madogara: https://www.google.com/search?q=english+to+hausa

A hoto na 1.8 da yake sama, za a iya lura da cewa, fassarar da injin na Gogul ya bayar tana da rauni. Ya fassara “liar” a matsayin “karya” a maimakon “maƙaryaciya”. Bayan haka, bai yi amfani da baƙin /ƙ/ mai ƙugiya ba. Ko bayan haka, an yi amfani da Bagwariyar Hausa (suka ce) wanda hakan yake nuni da fassarar injin ce kai-tsaye.

Ko bayan Gogul, akwai waɗansu injunan fassara a kafafen intanet waɗanda Hausa take ɗaya daga cikin harsunan da suke kansu (supported languages). Wasu kuwa ƙamusoshin fassara ne daga cikin harshen Hausa zuwa wasu harsuna daban, ko kuma daga wasu harsuna zuwa harshen Hausa. A ƙasa an kawo misalan wasu daga ciki:

1. Bargery Online Dictionary (Ƙamusun Bargery na Kan Intanet). Adireshinsa shi ne: http://maguzawa.dyndns.ws/.

2. Hausa Dictionary (Ƙamusun Hausa). Adireshinsa shi ne: http://hausadictionary.com/Main_Page.

3. Stars 21 (Taurari 21). Adireshinsa shi ne: https://www.stars21.com/translator/english_to_hausa.html.

4. Translation 2 (Fassara 2). Adireshinsa shi ne: https://translation2.paralink.com/English-Hausa-Translator/.

5. Translator (Mai fassara). Adireshinsa shi ne: https://imtranslator.net/translation/hausa/to-english/translation/.

Bugu da ƙari, akwai manhajojin fassara daban-daban da ake iya amfani da su a kan wayoyin salula. Ana iya sauƙe ire-irensu daga rumbunan manhajoji kamar PlayStore ko F-Droid da sauransu, kamar yadda za a ga misalansu a nan ƙasa:

Hoto Na 1.9: Misalan Manhajojin Fassara Zuwa Harshen Hausa

Misalan Manhajojin Fassara Zuwa Harshen Hausa

Madogara: Rumbun Manhajoji na PlayStore.

A ɓangare guda kuwa, kafar Wikifidiya (Wikipedia) fitacciya ce a duniyar intanet.[1] Da wuya a binciki wata kalma a injin nema na Gogul ba tare da an ci karo da zaɓin Wikifidiya ya fito a shafin farko ba. Rubuce-rubucen wannan kafa sun shafi dukkanin ɓangarorin rayuwa tun daga kan siyasa da zamantakewa da addini da tarihi har zuwa kiwon lafiya da harsuna da al’adu da dai sauransu. A yanzu haka, wannan kafa ta fara samar da bayanai cikin harshen Hausa.[2] Babu makawa wannan kafa za ta taimaka wa harshen matuƙa wajen yaɗuwa da yayatuwa a duniya.[3] A ƙasa an kawo misalin shafin farko na wannan kafa cikin hoto.

Hoto 1.10: Kafar Wikifidiya ta Hausa

Kafar Wikifidiya ta Hausa

Madogara: Shafin farko na Wikifidiyan Hausa (https://ha.wikipedia.org/wiki/Babban_shafi)

A hoto na 1.10 da yake sama, za a iya lura da cewa wannan shafi na Wikifidiya cikin harshen Hausa yake. A zuwa lokacin da aka ɗauki hoton (ranar 28 ga watan Fabrairu, shekarar 2024), an ɗora rubuce-rubuce da Hausa guda dubu talatin da takwas da ɗari biyar da sittin da bakwai (38,567) a kansa. Wannan ya nuna yadda shafin yake ci gaba sosai. Dalili kuwa shi ne, a ranar 25 ga watan Maris na shekarar 2020, maƙalun da suke kan shafin sun kasance dubu huɗu da ɗari bakwai da tara (4,709) kawai.

Za a iya fahimtar wani tasirin Hausawa a kan intanet daga al’amarin da ya faru na dakatar da ayyukan Tuwita (Twitter) a Nijeriya (5 ga watan Yunin shekarar 2021 zuwa 13 ga watan Janairun shekarar 2022). Duk da cewa wannan ya shafi Nijeriya ne baki ɗaya, ba Hausawa kawai ba, Hausawan suna daga cikin waɗanda ake yawan kallon rubuce-rubucensu a kan wannan kafa. Katse harƙallolin Tuwita a Nijeriya ya janyo wa kamfanin hasarar kuɗaɗe masu tarin yawa.[4]

Adadin Hausawan da suke kan manhajar TikTok ma suna nuni da tasirinsu a kan intanet. Dubban Hausawa maza da mata ne suke amfani da wannan kafa. Suna gudanar da harkoki daban-daban tun daga kan abin da ya shafi barkwanci da nishaɗantarwa da wa’azantarwa har zuwa kan koyar da nau’o’in ilimi daban-daban.[5]



[1] Domin ƙarin bayani a kan wannan kafa ana iya duba https://wikipedia.org.

[2] Shafin farko wanda ake kira “gida” (home page) na Hausa da yake kan kafar Wikifidiya yana da adireshi kamar haka: https://ha.wikipedia.org/wiki/Babban_shafi.

[3] Ya rage ga masana da manazarta Hausa da su shiga a dama da su cikin harkar bunƙasawa da inganta wannan kafa. Koma bayan haka, kafin a farga, ɓarnar da za a yi wa Hausa a ilimance ba za ta misaltu ba!

[4] Domin samun ƙarin bayani, ana iya duba BBC Hausa (2022).

[5] Za a kawo cikakken bayanin harkokin Hausawa a kan TikTok a babi na huɗu.

Manazarta: 

Sani, A-U.,  Yusuf, J. & Abdullahi, M.S. (2025). Damfara a duniyar intanet. SAS Publishers. ISBN: 978-978-695-575-9. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.19513307

Post a Comment

0 Comments