Ticker

6/recent/ticker-posts

Lakabin Sunayen Fulani Masu Alaka Da Dangantaka Ko Sunan Mahaifi Ko Kaka

Daga

Adamu Rabi’u Bakura, Ph.D.
Department of Languages and Cultures
Federal University Gusau, Zamfara, Nigeria
Arbakura62@gmail.com & adamubakura@fugusau.edu.ng

Da

Abu-Ubaida SANI, Ph.D.
Department of Languages and Cultures,
Federal University Gusau, Zamfara, Nigeria
Email: abuubaidasani5@gmail.com | official@amsoshi.com
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6447-4334 | WhatsApp: +2348133529736

Laƙubban Isharar Matsayin Dangantaka

Laƙubba ne da ke fayyace matsayin alaƙar da ke tsakanin rukunin al’umma. Akan fahimci matsayin mutum da ke cikin rukunin iyalansu ta hanyar amfani da wasu keɓaɓɓantun lafuzza a yayin da ake gudanar da hulɗar sadarwa a harkokin yau-da-kulmun. Wannan lamarin abu ne da ya kasance ruwan dare game duniya, da ya shafi kusan kowace al’umma. Al’ummar Fulani na ɗaya daga cikin wadda lamarin ya shafa. Kasancewar suna da irin waɗannan laƙubban da suke amfani da su a yayin gudanar da hulɗar sadarwa da take wanzuwa a tsakanin dangi. Misalai daga ciki sun haɗa da:

Jad. na 39: Sunayen Matsayin Dangantaka na Fulani

 

Suna

Dangantaka

1.       

Baaba

Uba (mahaifi)

 

2.       

Dada

Uwa (mahaifiya)

3.       

Bappa

Wan ko ƙanen mahaifi

4.       

Goggo

Yar ko ƙanwar uba (mahaifi)

5.       

Kaawu

Wa ko ƙanen uwa (mahaifiya)

6.       

Penndo

Inna (yar ko ƙanwar uwa) mahaifiya

7.       

Abba, Bobbo, Iya

Wa (yaya namiji)

8.       

Nenne, Diddi, Dadda

Ya (yaya mace)

9.       

Adda

‘Yar fari mace da aka fara haihuwa a gida

Tushen Bayani: Modu da wasu, (2017 p. 410).

Yayin da aka duba waɗannan laƙubban da suka shafi dangantaka ta jinni da ke nuna matsayin mai magana da wanda ake magana da shi ko a kansa. Hakan ya nuna za a tarar da cewa, mafi yawan al’ummomi na da irin waɗannan laƙubban isharar nau’in zumuntar da take tsakanin mai magana da wanda ake magana da shi ko a kansa.

Samar da Laƙubba Daga Sunan Mahaifi ko Kaka

Al’ummar Fulani kan samar da laƙabi daga sunan mahaifi ko kaka namiji. Misali, a al’adar Fulani idan aka raɗa wa abin haihuwa sunan iyaye ko kakanni maza, akan yi masa laƙabi da ɗaya daga cikin waɗannan laƙubban:

Jad. na 40: Laƙubba Daga Sunan Mahaifi ko Kaka

 

Suna

Ma’ana

1.       

Baamanga

Baba babba

2.       

Baapeetel

Baba ƙaramin

3.       

Baaba Iyaali

Babangida

4.       

Baaba ‘adda

Babangida

5.       

Baaba diddi

Babangida

6.       

Bappaaji

Baba (na sashen uba)

7.       

Goggooji

Kawu (wa ko ƙanin uwa)

8.       

Hammaaji

Wa

9.       

Addaaji

Ya

10.   

Abbaaji

Ya

11.   

Baabaaji

Ya

Tushen Bayani: Modu da wasu (2017 p. 411)

Laƙubban Sunayen Yanka

Bayan bayyanar Addinin Musulunci da yadda al’ummar Fulani suka karɓe shi, ya sa sun yi ƙoƙarin samar da wasu keɓantattun laƙubba ga sunayen yanka domin girmama masu sunayen na asali. Sukan yi haka ne a sakamakon jin nauyin faɗar sunan ko kuma wasu dalilai na musamman. Misalai daga cikin irin waɗannan sunaye sun haɗa da:

Jad. na 41: Laƙubban Sunayen Yanka na Fulani

 

Suna

Laƙabi

Ma’ana

1.       

Muhammadu

a.      Giɗaɗo

b.      Ballo

c.       Cuɓaaɗo

 

2.       

Usmanu

a.      Shehu

b.      Biiri

Malami

3.       

Aliyu

Garga

 

4.       

Ibrahim

Jaalo

 

5.       

Nafisatu

Demmo

 

6.       

Maryam

Daaso

 

7.       

Aishatu

Dikko

 

Sunayen Hausawa

Manazarta

Bakura, A.R. & Sani, A-U. (2024). Sunayen Hausawa (Bunƙasar Sunayen Hausawa da Maƙwabtansu). WT Press. ISBN: 978-978-782-932-5. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.19512083

Post a Comment

0 Comments