Ma'anar Sunan Irfan

𝐓𝐀𝐌𝐁𝐀𝐘𝐀❓

Assalamu alaikum, don Allah malam. Mene ne ma’anar sunan IRFAN? Shin wannan suna na Musulunci ne? Kuma shin ana iya sanyawa maza ne kaɗai ko kuma har da mata? Allah Ya saka da alheri.

𝐀𝐌𝐒𝐀❗️

Bismillahirrahmanirrahim. Alhamdu lillahi rabbil ‘ālamīn, was-salātu was-salāmu ‘alā ashrafil anbiyā’i wal-mursalīn.

Amsa a takaice: Sunan Irfan (عرفان) suna ne na Larabci na namiji wanda yake nufin ilimi, basira, hikima, wayewa, fahimta, da kuma sanin gaskiya ta zurfafa. Ya samo asali ne daga tushen kalmar Larabci ‘AIN-R-F (ع-ر-ف) wanda ke nufin “ya sani, ya gane, ya rarrabe”. A cikin ilimin Musulunci, Irfan yana nufin wani mataki na musamman na sanin Allah ta wurin zuciya da kusanci da Shi, wanda aka fi sani da gnosis ko ma’arifah. Wannan suna ba a ambace shi kai tsaye a matsayin suna a cikin Alƙur’ani ba, amma tushensa (Ain-R-F) ya zo a ayoyi da yawa, musamman a suratul Yusuf.

Bari mu zurfafa a kowane fanni.

1. Asalin Sunan Irfan a Harshen Larabci da Ma’anoninsa

Sunan Irfan (عرفان) suna ne na namiji a cikin Larabci, kuma ana iya rubuta shi da Erfan a Farisa ko İrfan a Turkiyya . Yana daga cikin sunayen da suka samo asali daga tushen haruffa uku: ‘AIN (ع), RĀ’ (ر), FĀ’ (ف). Wannan tushe yana ɗauke da ma’anonin sani, ganewa, rarrabewa, da wayewa .

A cikin ƙamus na Larabci kamar Lisan al-‘Arab na Ibn Manzur, an ce: “Al-‘irfānu huwa al-‘ilmu wa al-ma’rifah” – wato, Irfan shine ilimi da sani. Ma’anonin sunan Irfan sun haɗa da:

·         Ilimi da wayewa – yana nufin mutum mai ilimi mai zurfi, wanda ya gano gaskiyar abubuwa.

·         Basira da hikima – ba ilimi na zahiri kaɗai ba, amma hikimar da ke tattare da fahimtar ainihin abubuwa .

·         Ganewa da rarrabewa – kamar yadda ake gane mutumin da ka taɓa sani.

·         Godiya – a wani kaulin na Larabci, ‘irfan yana nufin nuna godiya ko amsa alherin da aka yi wa mutum.

Ana kiran mai suna Irfan da cewa yana da “basar zuciya” ko “hankalin ganin abin da ba a gani ba” .

2. Tushen Sunan Irfan a Alƙur’ani

Duk da cewa kalmar “Irfan” ba ta zo a matsayin suna ba a cikin Alƙur’ani, amma tushen ‘AIN-R-F ya zo a wurare da yawa. Wannan yana nufin cewa sunan yana da tushe na Alƙur’ani kai tsaye (indirectly mentioned) .

Aya ta Farko – Ganewar Annabi Yusuf (AS):

Allah Madaukakin Sarki ya ce game da Annabi Yusuf da ’yan’uwansa:

Arabic:
وَجَاءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُ مُنكِرُونَ

Hausa fassarar:
“Kuma ’yan’uwan Yusuf suka jẽ, suka shiga gare shi, sai ya gane su (fa‘arafahum) alhãli kuwa sũ, sunã mãsu musun shi (ba su gane shi ba).”
( Suratul Yusuf 12:58)

Wannan aya tana nuna ma’anar ganewa da wayewa. Annabi Yusuf ya gane ’yan’uwansa da zarar ya gan su, amma su ba su gane shi ba. Daga wannan tushe ne ake fahimtar cewa sunan Irfan yana nufin mai basirar ganewa da fahimta .

Aya ta Biyu – Ganewar Sahabbai ga gaskiya:

Arabic:
وَإِذَا سَمِعُوا مَا أُنزِلَ إِلَى الرَّسُولِ تَرَىٰ أَعْيُنَهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ مِمَّا عَرَفُوا مِنَ الْحَقِّ

Hausa fassarar:
“Kuma idan sun ji abin da aka saukar zuwa ga Manzon Allah, zã ka ga idãnunsu sunã zubar da hawaye dõmin abin da suka gane (arafu) daga gaskiya.”
( Suratul Ma’idah 5:83)

Wannan aya tana nuna ma’anar ganewar gaskiya da zuciya – wato, ba ilimi na zahiri kaɗai ba, amma fahimtar da ke shigar zuciya har take zubar da hawaye. Wannan shi ne ainihin ma’anar Irfan a fagen ruhaniya .

Aya ta Uku – Sanin Allah da Ma’arifah:

Allah ya ce:

Arabic:
سَنُرِيهِمْ آيَاتِنَا فِي الْآفَاقِ وَفِي أَنفُسِهِمْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ

Hausa fassarar:
“Zã Mu nũna musu ãyõyinMu a cikin sararin samã da kuma a cikin rãyukansu, har ya bayyana a gare su cẽwa lalle Shĩ (Allah) ne Gaskiya.”
( Suratul Fussilat 41:53)

Masana Sufaye da malaman Irfan suna amfani da wannan aya don nuna cewa sanin Allah yana zuwa ne ta hanyar lura da alamomin Allah a sararin samaniya da kuma cikin rãyukanmu. Wannan shi ne ainihin Irfan – sanin Allah ta hanyar zuciya da tunani mai zurfi .

3. Irfan a Fagen Ruhaniya da Sufanci

A cikin ilimin Musulunci, musamman a wajen Sufaye da malaman Shi’a, ‘Irfan kalma ce da ake amfani da ita don nufin “sanin Allah ta hanyar zuciya da kwarewa ta ruhaniya” , ba ta hanyar karatu ko tunani kaɗai ba. Ana kiran wannan ilimi da gnosis ko ma’arifah .

Wani malamin Sufanci ya ce: “Irfan ya fito ne daga tushe ɗaya da ma’arifah, wato ilimi. Amma ba ilimin bayanai ba ne, a’a, ilimin da yake da alaƙa da Mahalicci. Wannan ilimi yana buƙatar sanin kai da abubuwan halitta dangane da Allah” .

Shahid Murtadha Mutahhari (Allah ya jiƙe shi) ya bayyana Irfan a matsayin “wani fanni na ilimi da ya samo asali a cikin al’adun Musulunci, wanda ya kai ga matsayi na girma. Irfan na da rassa biyu: Irfan na aiki (practical) wanda ke magana kan alakar ɗan’adam da Allah da duniyarsa, da kuma Irfan na ka’ida (theoretical) wanda ke tafsirin wanzuwar halitta, Allah, da rãyuwar ɗan’adam” .

Wata sanarwa ce daga Cibiyar Sufanci ta Australiya ta ce: “A al’ada, abin da yanzu ake kira Sufanci an fi saninsa da ‘Irfan’. Manufar Irfan ita ce isar da mutum zuwa ga sanin Allah ta hanyar kawar da hijõbi (lullube) na jahilci da sha’awar duniya” .

Akwai Hadisin Annabi (ﷺ) da ake yawan ambata a wannan fanni:

Arabic:
مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّهُ

Hausa fassarar:
“Wanda ya san kansa, to ya san Ubangijinsa.” (Wannan hadisi ana muhawara a kan ingancinsa, amma yana da yawa a cikin littattafan Sufanci)

Wannan Hadisi (ko da kuwa wasu malamai suka raunana shi) yana nuna cewa sanin kai (ma’arifah) shi ne mabuɗin sanin Allah. Kuma wannan ita ce ainihin Irfan .

4. Sunan Irfan a Cikin Hadisai Ingantattu

Duk da cewa ba a sami hadisin da Annabi (ﷺ) ya yi amfani da kalmar Irfan a matsayin suna ba, amma tushen ‘AIN-R-F ya zo a cikin hadisai ingantattu.

Hadisi Na Farko: Annabi (ﷺ) ya ce game da alamar mumini:

Arabic:
إِذَا رَأَيْتُمُ الرَّجُلَ يُعْطِي الدُّنْيَا عَلَى دِينِهِ فَاعْرِفُوهُ

Hausa fassarar:
“Idan kun ga mutum yana ba da duniya domĩn addininsa, to ku gane shi (fa‘rifūhu) (ya cancanta).”
( Musnad Ahmad, kuma Sheikh al-Albani ya inganta shi a Silsilat al-Ahadith as-Sahihah)

Wannan yana nuna cewa ganewa da fahimtar halin mutum wata dabara ce ta Musulunci.

Hadisi Na Biyu: Annabi (ﷺ) ya ce:

Arabic:
إِيَّاكُمْ وَالظَّنَّ، فَإِنَّ الظَّنَّ أَكْذَبُ الْحَدِيثِ، وَلَا تَحَسَّسُوا، وَلَا تَجَسَّسُوا، وَلَا تَنَافَسُوا، وَلَا تَحَاسَدُوا، وَلَا تَبَاغَضُوا، وَلَا تَدَابَرُوا، وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا

Hausa fassarar:
“Ku nisanci zato, domin zato shi ne mafi ƙaryar magana. Kuma kada ku binciki ayõbin mutane, kuma kada ku yi ƙẽce-ƙẽce, kuma kada ku yi hãsi da jũna…”
(Sahih al-Bukhari, Hadith No. 6066; Sahih Muslim, Hadith No. 2563)

Wannan hadisi yana koya mana cewa wayewa da basira ba ta nufin binciken ayõbin mutane ba, sai dai neman fahimtar gaskiya da kyautatawa.

5. Shin Sunan Irfan Na Maza ne Ko Mata?

Irfan suna ne na namiji a mafi yawan al’adun Larabawa da Musulunci . Haka malaman sunaye suka rubuta shi a matsayin sunan boys . Amma a wasu al’adu, ana iya samun mata da sunan Irfan ko kuma sunayen da suka samo asali daga tushe ɗaya kamar Irfana (عرفانة) ko Aarifa (عارفة). Duk da haka, mafi yawan malamai sun ce ya fi dacewa ga maza.

Wannan ya dace da ka’idar Musulunci cewa sunaye na maza da mata suna da bambanci, kuma sunaye da suka ƙare da ‘-an’ kamar Irfan, Ihsan, Furqan galibi na maza ne. Idan ana son a sanya wa mace wannan ma’ana, ana iya amfani da Irfana ko Ma’rifa ko ‘Arifah.

6. Ma’anar Irfan a Matsayin Kalmomin Ruhaniya (Tasawwuf)

A cikin Tasawwuf da kuma mazhabar Shi’a, ‘Irfan yana da matsayi na musamman. Ba ilimi kawai ba ne, amma bin hanya ce ta ruhaniya da ke kai ga sanin Allah da zuciya kafin tunani. Wannan hanya ta ƙunshi matakai da dama: tuba, zuhudu, tawakkali, ƙauna, da kuma fana’ (hallaka son kai don sanin Allah) .

Wannan ya sa wasu malamai suka ce: “Irfan shi ne ilmin da ke ‘gane’ gaskiyar abubuwa yadda suke, ba kamar yadda suke bayyana ba” . A wasu kalmomi, yana kama da kalmomin hikima da basira a Hausa.

Shahid Mutahhari ya ce: “’Irfan ya bambanta da falsafa domin falsafa ta dogara ga tunani (aql), yayin da Irfan ya dogara ga kwarewa ta kai tsaye (kashf da dhawq) – wato, jin da zuciya ke ji na kusanci da Allah. Irfan ba ilimi ne na littattafai ba, amma na tafiya da aiki” .

Wannan shi ya sa ake cewa mai suna Irfan ana sa ran ya kasance mai basira, mai neman ilimi, mai zurfin tunani, da kuma mai kusanci da Allah.

7. Halayen Da Ake Sa Ran Mai Suna Irfan

Bisa ga ma’anonin sunan, ana sa ran duk wanda aka yi masa suna Irfan ya kasance:

·         Mai ilmi – yana son karatu da bincike, ba ilimi na zahiri kaɗai ba amma ilimi mai amfani.

·         Mai basira – yana ganin abubuwa da zurfi, ba zahirinsu kawai ba.

·         Mai wayewa – yana fahimtar mutane da al’amura cikin hikima.

·         Mai godiya – yana nuna godiya ga masu kyautata masa, kuma ya san darajar alheri.

·         Mai neman sanin Allah – yana da sha’awar kusanci da Mahalicci ta hanyar ibada da tunani.

Wadannan halaye sun dace da Hadisin Annabi (ﷺ):

Arabic:
مَنْ يُرِدِ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ

Hausa fassarar:
“Duk wanda Allah Yake son alheri a gare shi, zai bashe shi fahimtar addini (yufaqqihhu fid-din).”
(Sahih al-Bukhari, Hadith No. 71; Sahih Muslim, Hadith No. 1037)

Irfan wani nau’i ne na wannan fahimtar addini mai zurfi.

8. Shin Sanya Sunan Irfan Yana da Kyau A Musulunci?

E, yana da kyau sosai. Duk wani suna mai kyau da ke nuni ga halaye masu daraja kamar ilimi, hikima, da wayewa, ana ƙarfafa shi a Musulunci. Babu wani dalili da zai hana sanya sunan Irfan, domin:

1.       Ba shi da wata ma’ana ta shirki ko zunubi.

2.       Tushensa yana cikin Alƙur’ani (kamar yadda muka gani a ayoyin suratul Yusuf da Ma’idah) .

3.       Yana ɗauke da ma’anar ilimi da hikima, waɗanda Annabi (ﷺ) ya yaba musu.

4.       Suna ne da ya shahara a tsakanin Sahabbai da malaman Musulunci a ƙarnuka da yawa.

Annabi (ﷺ) ya ce:

Arabic:
إِنَّكُمْ تُدْعَوْنَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ بِأَسْمَائِكُمْ وَأَسْمَاءِ آبَائِكُمْ فَأَحْسِنُوا أَسْمَاءَكُمْ

Hausa fassarar:
“Lalle zã a kira ku rãnar kiyãma da sunayenku da sunayen ubanninku, don haka ku kyautata sunayenku.”
(Sunan Abi Dawud, Hadith No. 4948; kuma Sheikh al-Albani ya inganta shi)

Sunan Irfan yana daga cikin kyawawan sunaye kamar yadda muka gani.

9. Kammalawa da Shawara

Sunan Irfan (عرفان) suna ne na namiji a cikin Larabci kuma yana nufin ilimi mai zurfi, hikima, wayewa, ganewar gaskiya, da kuma sanin Allah ta hanyar zuciya. Yana da tushe mai kyau a cikin Alƙur’ani (daga suratul Yusuf da Ma’idah) kuma yana daga cikin kalmomin ruhaniya a Sufanci da Shi’ism.

Idan kuna tunanin sanya wa ɗanku sunan Irfan (ko Erfan), to yana da kyau kuma ana maraba da shi. Yana sa ran mai suna ya kasance mai ilimi, mai basira, mai godiya, da kuma mai neman kusanci ga Allah. Idan kuna son sanyawa mace wannan ma’ana, za ku iya amfani da Irfana ko ‘Arifah ko Ma’rifa.

A karshe, wannan addu’ar Annabi (ﷺ) ta zo mana:

Arabic:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ عِلْمًا نَافِعًا وَعَمَلًا مُتَقَبَّلًا

Hausa fassarar:
“Ya Allah, lalle nĩ inã roƙonka ilimi mai amfani da aiki karɓaɓɓe.”
(Sunan Ibn Majah, Hadith No. 925; kuma an inganta shi)

Mai suna Irfan ana fata ya zama daga cikin masu wannan ilimi mai amfani.

Allah ne Mafi sani.

Amsa ta ƙare. Alhamdu lillah.

  ﺳُﺒﺤَﺎﻧَﻚَ ﺍﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻭَﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺃﺷْﻬَﺪُ ﺃﻥ ﻟَﺎ ﺇِﻟَﻪَ ﺇِﻻَّ ﺃﻧْﺖَ ﺃﺳْﺘَﻐْﻔِﺮُﻙَ ﻭﺃَﺗُﻮﺏُ ﺇِﻟَﻴْﻚ

WALLAHU A'ALAM.

https://t.me/TambayaDaAnsa

𝐖𝐇𝐀𝐓𝐒𝐀𝐏𝐏👇

https://whatsapp.com/channel/0029VaA8YpB42DcZdoRuCj3G

𝐅𝐀𝐂𝐄𝐁𝐎𝐎𝐊👇

Https://www.facebook.com/groups/336629807654177

**************************

Wannan ɗaya ne daga cikin fatahowin Musulunci da aka gina su kan Ƙur’ani da Hadisan Manzon Allah (SAW) waɗanda ake samu a shafukan Tambayoyi da Amsoshi na Sheik Malam Khamis Yusuf a Facebook, Telegram, da WhatsApp. Za ku iya bibiyar shafukansa domin karanta ƙarin fatawowi.