Ticker

6/recent/ticker-posts

Cimakar Hausawa

Na
Abu-Ubaida Sani
Da
Halima Ahmad Umar

Abincin Hausawa

Abinci ya kasance wani babban jigo ga rayuwar ɗan Adam. Rayuwa ba ta yiwuwa dole sai da abinci. Idan kuwa aka ce abinci a nan, ana nufin duk wani abin da mutum zai sanya a cikinsa ta hanyar ci ko sha ko tsotsawa ko haɗiyawa ko lasawa/tanɗa (da ma wasu hanyoyin bayan waɗannan), da nufin ya kawar da yunwa ko kwaɗayi. Kenan dai akan ci abinci don tilas, wato a dalilin yunwa, sannan akan ci domin sha’awa ko marmari ko kwaɗayi.

Bayan kasancewar abinci dole ga rayuwar ɗan Adam, a ɓangare guda kuma yana mazaunin wani jigo a al’adarsa. Misali, abincin Bahaushe na ɗaya daga cikin al’adunsa. Ire-iren abincin da Bahaushe ke da su da kuma yadda yake sarrafa su, wani abin dubawa ne duba da yadda tsarin rayuwarsa na gaba ɗaya, wanda ya ƙunshi  tunaninsa da kuma fahimtar da ya yi wa duniya suka yi amo a ciki; wanda kuwa waɗannan abubuwa ke haɗuwa su ba da abin da ake kira al’ada.

Manazarta da marubuta da dama sun yi rubuce-rubuce game da abinci a matakan ilimi daban-daban. Misali, Gummi (2008) ya rubuta kundin Digiri na biyu a Sashen Harsunan Nijeriya, Jami’ar Usmanu Danfodiyo, Sakkwato, mai taken: “Tsumagiyar Kan Hanya: Nazarin Wasu Waƙoƙin Yunwa Na Baka A Sakkwato Da Zamfara.” Tsumagiyar kan hanya dai ba sabuwar karin magana ba ce ga Hausawa. Bahaushe ya daɗe yana danganta yunwa da wannan karin magana, inda yake cewa fyaɗe yaro, fyaɗe babba. Bayan shi akwai  aikin su Nuhu da Maude, (1990) da kuma Yabo, (2006) da Baba, (2009) da Muhammad, (2011) da wasu da dama. Sai dai kowane daga cikin waɗannan ya taɓo wani ɓangare ne na musamman dangane da abincin Hausawa. Wato babu wani aiki da ya tattara abincin Hausawa wuri guda, wanda kuma hakan ke da matuƙar amfani musamman ga yanzu da nau’o’in abincin gargajiyar Bahaushe da dama ke ƙoƙarin ɓacewa, sakamakon sauye-sauyen zamani.

Wannan littafi ya tattara nau’o’in abincin Hausawa tare da yalwataccen bayani game da yadda ake samar da kowane. Sai dai kafin nan, littafin zai waiwayi muhallin Bahaushe. Za a yi hakan ne domin nuna hoton abubuwan da Bahaushe ke ta’ammuli da su musamman waɗanda ke da dangantaka da abincinsa, kamar su dazuzzuka da gulabe da makamantansu. Sannan za a dubi tushen abincin Bahaushe da kuma rabe-rabensa.

Matashiya

Ilimi dai kogi ne wanda ba a iya nitso zuwa ƙarshensa. Kowane manazarci ko marubuci zai yi iya ƙoƙarinsa ne domin zaƙulo wani ilimi da zai kasance mai amfani ga duniyar karatu. Lura da haka, ba a taɓa cewa ilimi ya isa haka ba (wato a daina rubutu) musamman dangane da batutuwan da ba su samu wadatacciyar kulawa ba. Abincin Hausawa da yadda ake sarrafa shi na daga cikin ɓangarorin al’ada da suka sami ƙarancin kulawa matuƙa.

Ana sa ran wannan littafi ya kasance mai amfani ga ɓangarorin rayuwa daban-daban sannan ga rukunonin al’umma mabambanta. Ta yadda zai kasance mai amfani ga malamai da ɗalibai da sauran manazarta harshen Hausa. A ɓangare guda kuma, littafin zai iya kasancewa wata fitila mai haska wa mata dabarun sarrafa albarkatun abincin da ake da su a ƙasar Hausa, domin farfaɗo da irin alfanun da ke tattare da su. Haka kuma, littafin kan iya sabunta tunanin masu  ta’ammuli da girke-girke a  gidajen abinci da gidajen sauƙar baƙi da dangoginsu ta yadda za su sami dabarun gamsar da abokan hulɗa. A hannu guda kuma, littafin kan iya zama wata hanya ta koyar da abincin Bahaushe na ainihi, wanda hakan zai bayar da damar yadda za a ƙaurace wa wasu nauoin abincin da  ke barazana ga lafiyar alumma saboda rashin sanin takamaiman yadda ake sarrafa su. Daga ƙarshe, ana sa ran littafin ya kasance mai amfani ga hukuma da kuma cibiyoyin jarrabawa masu zaman kansu. A ƙasa an zayyano irin tasiri ko amfanin da littafin zai iya samarwa dalla-dalla kamar haka:

i. Zai kasance wani rumbu da ya taskance ɗimbin nau’o’in abincin Hausawa. Hakan zai tabbatar da su a raye ko da an rasa jin motsinsu a zahiri. Ma’ana dai, ko da wasu daga cikin abincin sun ɓace wa Hausawa masu tasowa, za a riƙa jin ɗuriyarsu (nau’o’in abincin da suka ɓace), yayin da aka leƙa wannan littafi.

ii. Littafin zai kasance wani abin dubawa ga ɗaliban Hausa na matakan ilimi daban-daban, da ma sauran masu sha’awar karatu da nazartar Hausa. Kenan, littafin zai samar da ƙarin abin karatu a duniyar nazarin Hausa.

iii. Littafin zai kuma iya zama manazarta (abin dogaro) wanda masu koyo da koyarwa za su amfana da shi a matakan ilimi daban-daban.

iv. Hukumomin jarabawa masu zaman kansu (WAEC da NECO da NABTEB da makamantansu) na iya amfani da shi cikin manhajar da za su ɗora ɗalibai a kai.

v. Zai iya kasancewa mai amfani ga masu tsarawa da kuma masu tabbatar da tsare-tsaren sha’anonin karatu a cikin gida Nijeriya da ma sauran wurare da ake nazartar Hausa.

vi. Zai iya kasancewa mai amfani ga masu dafa abinci da suka haɗa da: Mata a gidajen aure, da ma gidajen sayar da abinci. Littafin zai taimaka musu wajen fito da nau’o’in abincin Bahaushe waɗanda aka gada shekaru aru-aru, tare kuma da bayanai dangane da yadda ake sarrafa kowane daga cikinsu.

Lura da waɗannan muhimman abubuwan da binciken zai iya samarwa, ƙudurin binciken ya kasance kamar haka:

i. Binciko tushen nau’o’in abincin Bahaushe.

ii. Samar da rabe-raben abincin Bahaushe ta hanyar la’akari da matakai da alƙaluma daban-daban.

iii. Samar da ingantattun bayanai game da nau’o’in abincin Bahaushe da yadda ake sarrafa su.

iv. Binciko tasirin zamani kan abincin Bahaushe tare da karantar nau’in tasirin da aka samu.

Post a Comment

0 Comments