Citation: Lawal, A., Isa, M. & Tafida, N.U. (2026). Miyagun Ɗabi’u Masu Haddasa Matsalolin Tsaro a Zaman Iyali: Nazari Daga Tatsuniya. Tasambo Journal of Language, Literature, and Culture, 5(1), 10-20. www.doi.org/10.36349/tjllc.2026.v05i01.002.
MIYAGUN ƊABI’U MASU HADDASA MATSALOLIN TSARO A
ZAMAN IYALI: NAZARI DAGA TATSUNIYA
Ta
Adamu Lawal Ph.D.
Sashen Hausa, Kwalejin Ilimi ta Jihar Kaduna, Gidan waya, Kafanchan.
07034598354
lawaladamu2020@gmail.com
Da
Murtala Isa
Sashen Hausa, Kwalejin Ilimi ta Jihar Kaduna, Gidan waya, Kafanchan.
08032720704
Maitala2014@gmail.com
Da
Nafisa Usman
Tafida
Information And Publication Animal Production Research Institute, Ahmadu Bello University, Zaria.
08023730032
nafisausmantafida2023@gmail.com
Tsakure
An lura cewa matsalolin tsaro da
suke aukuwa a zaman iyali, suna da daliliai da suke haifar da aukuwarsu, kuma
dalilan suna aukuwa ne sakamakon wasu miyagun ɗabi’u da ake aikatawa a cikin
gidajen aure. Waɗannan ɗabi’u sun haɗa da: zalunci da
son kai da girman kai da hassada da sauransu. Manufar wannan muƙala ita ce gano waɗannan miyagun ɗabi’un da
kuma nuna tasirinsu wajen haddasa matsalar tsaro a zaman iyali a cikin
tatsuniyoyin da aka yi nazari. An zaɓo tatsuniyoyin Hausa guda goma
sha huɗu da aka rubuta a littafai da kundayen bincike, domin aka riƙa bayar da
haske daga. An ɗora muƙalar ce a ra’in abin-da-ka-shuka
wanda yake da’awar cewa duk sakamakon da tauraro ya samu a labari ya dogara ne
da ɗabi’ar da ya aikata a cikin labari. A ƙarshe, muƙalar ta gano cewa ɗabi’un da suka fi haddasa matsalolin
tsaro a zaman iyali su ne: zalunci da son kai daga maigida da
kuma wariya da hassada da makirci daga matanen gida, sai kuma girman kai daga
yaran gida, sannan da gulma daga mutanen banza, su ne suka kasance tushen matsalolin
tsaro a cikin gidajen.
Fitilun
Kalmomi: Tatsuniya, Tsaro, Zaman Iyali, Miyagun Ɗabi’u
1.1 Gabatarwa
Matsalolin tsaro
da suke aukuwa a zaman iyali, matsaloli ne da za a iya warware su cikin sauƙi matuƙar an fahimce su, sannan an san dalilin
aukuwarsu, domin sanin cuta rabin magani ne. Wannan muƙala tana da’awar cewa miyagun ɗabi’u da ake aikatawa a cikin zamantakewar iyali suna
cikin manyan dalilai na aukuwar matsalolin tsaro a cikin gidajen aure, wannan
muƙala an yi nazarin wasu daga cikin
miyagun ɗabi’u da suke haddasa husuma da tashin
tashina a tsakanin iyali, cikin wasu zaɓaɓɓun tatsuniyoyin Hausa guda goma sha huɗu, an riƙa gwada misalai daga gare su. An samo
tatsuniyoyin daga littafai da aka wallafa, da kuma kundayen bincike daga
manazarta.
1.2 Hanyoyin Gudanar da Bincike
Kamar sauran muƙaloli makamantan wannan, babban hanyar da wannan muƙala ta yi amfani da ita, ita ce tattaro
tsatsuniyoyi daga mawallafa littafai ko kundayen bincike daban-daban waɗanda suke tsakace a littafi ko kundin bincike. An tattaro
tatsuniyoyi guda goma sha huɗu da daga mawallafa bakwai, guda biyu
littafai, guda biyar kuwa kundayen bincike. Tatsuniyoyin da aka samu daga kowane
mawallafi su ne:-
a.
A Yahaya, (1971, 1974, 1977) an sami
tatsuniyoyi guda shida.
b. A Edger (1911) an sami tatsuniya guda ɗaya.
c.
A Giwa (2012) muƙalar ta amfana da tatsuniya guda ɗaya.
d.
A Ahmad (2018) muƙalar ta amfana da tatsuniya guda ɗaya.
e.
A Mustapha (2003) Kuwa muƙalar ta amfana da tatsuniya guda ɗaya.
f.
A Yahaya (2018) kuma binciken ya amfana
da tatsuniya guda ɗaya.
g. A Lawal (2024) an samo tatsuniyoyi guda
uku.
A wurin tattauna
bayanai a muƙala an riƙa zuwa cikin
tatsuniya ce kai tsaye a kawo muhallin da aka aikata mummunar ɗabi’a da wanda ya aikata ta, da kuma sakamakon da ya samu a
cikin tatsuniya, daga ƙarshe sai muƙala ta yi sharhi
game aukuwar wannan ɗabi’a da kuma
tasirinta a zaman iyali.
1.3 Ra’in Bincike
Wannan muƙala an ɗora ta ne a ra’in abin-da-ka-shuka (consequentialism). Ra’in ya samo asali ne daga wasu
mafarsafan Girka da Sin. Waɗanda suka ƙirƙiro ra’in su ne ɗan ƙasar Sin wato Mozi (c. 470-391 BCE), da
kuma Bagirkan nan Epicurus (341-270 BCE). Ra’in abin-da-ka-shuka ya ci gaba da bunƙasa a tsakanin mafarsafan Ingilishi a
wajen ƙarni na goma sha bakwai zuwa goma sha
takwas.
Jeremy Benrtham (1748-1875) shi ne ya fara da’awar cewa
ana tantance tsakanin ɗabi’a kyakkyawa ce da mummuna, idan aka sami kaso mafi rinjaye a al’umma da suka ci moriyarta. Ke nan ba a ce ɗabi’a kaza kyakkyawa ce, har sai an tabbatar kaso mafi yawa a
al’umma sun ci moriyarta, sannan idan aka ce ɗabi’a kaza mummna ce, ita ma sai an tabbatar mafi yawa a al’umma sun
cutu da ita.
Yayin da John Stuart Mill (1806-1875) yake da’awar cewa ɗabi’a takan zama kyakkyawa ce, idan ta haifar da
kyakkyawar rayuwa (farin ciki) ga ɗan’adam, sannan takan zama mummnar ɗabi’a yayin da ta munana rayuwar ɗan’adam (baƙin ciki ko takaici).
Henry Sidwick (1838-1900) kuwa ya yi da’awa cewa ɗabi’a takan dogara ne kacokan a kan sakamakon da ta
haifar, wato idan ta haifar da sakamako mai kyau, ta zama kyakkyawar ɗabi’a, idan kuwa mummunar sakamako ta haddasa, ta zama
mummunar ɗabi’a.
A taƙaice za a iya cewa
wannan ra’i ya ginu ne a wasu turaku kamar haka:
a. Duk abin da tauraro ya aikata, sakamakonsa ya dace da aikinsa.
b. Komai ɗan’adam ya aikata zai sami sakamako daidai aikinsa.
c.
Abu zai zama mai kyau ne, idan al’umma
sun ci moriyarsa.
d.
Tantancewa tsakanin abu daidai da
akasinsa.
2.1 Tsaro
Tsaro yana da alaƙa ta ƙud-da-ƙud da tsarin zamantakewar al’umma, ya
kuma jiɓanci fasaharsu wajen iya sarrafa wasu
abubuwan da za su taimaka masa sajewa da muhalli, da ma sauran halittu da suke
kusa da shi, saboda haka tsaro zai iya taɓo matsayin ɗan’adam ko ƙwarewarsa wajen sarrafa albarkatun ƙasa da Allah ya ba shi, domin amfanarsa
a rayuwarsa ta yau da kullum. (Abolurin 2008 sh. 71-72). Tsaro ya shafi duk
al`amuran ɗan’adam da suka shafi rayuwa da muhalli
da kuma yanayin zamantakewarsa, da `yan`uwansa `yan’adam, da kuma sauran
halittu da suke kewaye da shi, saboda haka ɗan’adam kan kasance cikin yanayin tsaron da yake buƙata ne yayin da ya sami hikima da
fasahar iya sarrafa dukkan abubuwan da aka ambata a baya ta kowace fuska domin
amfaninsa a rayuwarsa ta yau da kullum (Lawal, 2024).
Bunza (2022) ya bayyana
cewa tsaro shi ne samun kwanciyar hankali da natsattsen sukuni, wanda zai ba ɗan’adam
walwala, da wadatuwar abinci da sha, ya saki jiki, ya shagaltu da abin da ya sa
gabansa. Cikarsa da batsewarsa shi ne, kare al’umma da mutanenta daga kowane
irin barazanar cikin gida, ta waje, wadda za ta toshe kafar tunanin tashin tashina
da ta’addanci ga ‘yan ƙasa da baƙinsu. Salihu da Lawal
(2022) sun bayyana cewa tsaro ya ƙunshi dabara da hikimar
tattalin kariya daga abin da yake ƙuntatawa ko cutar da ɗan’adam
ko daƙile shi wajen samun wata
buƙatarsa a rayuwa a
zahirince ko a baɗini.
2.2 Tatsuniya
Yahaya (1979 sh. 7) da Gusau (2000 sh. 5-6) sun bayyana cewa
tatsuniya ta ginu ne a ƙasar Hausa sakamakon tasirin gargajiya
da al’adun rayuwa na Hausawa, Tatsuniya ta zama ruwan dare game duniya wato
babu wani rukuni na al’umma a ƙasar Hausa, da ba su yi, ko ba a musu
tatsuniya. Saboda haka ne mafi yawan Hausawa kan buɗe idonsu ne cikin rayuwa da hikimomin da dabarun da suka
koya, a labarun da suka ji a tatsuniya. Darah (2014 sh. 2) yana da’awar cewa
tatsuniya fasaha ce ta ‘yan Afirka, domin yawancin bincike na masana musamman a
fannin ilimin kufai ya nuna cewa asalin waɗanda suka fara wayewa ta fasahar ƙirƙirar tatsuniya da wasu labarin habarce su ne al’ummar
Afirka.
Dangane da lokaci da ake aiwatar da tatsuniya kuwa Hamza
(1984) da Bichi (1995) da Gusau (2000 sh. 15-16) sun nuna cewa ana yin
tatsuniya ce galibi da daddare, amma idan har ta ɗauro za a yi da rana, akan yi wata al’ada wadda ake kira Ɗaure Gizo. Ɗangambo (1984) ya nuna cewa tatsunyoyin
sukan ƙunshi wasu dabbobi da halittu dabam
dabam, amma waɗanda suka fi mamaye tatsuniyoyin Hausa
sun haɗa da Gizo da Ƙoƙi Dodo da Kura da Zaki da Damo da Giwa da ‘yar Bora da
kuma ‘yar Mowa da ma mutane. Ƙaraye (2001) kuma ya ce, Gizo yana
bayar da gudunmuwa matuƙa wajen fito da hikimomi da al’adun
Hausawa, musamman nuna illar aikata miyagun ɗabi’u, wani lokaci kuma ya fito ɗan tsaka-tsaki wato mai shiga tsakani, Gizo yana
ilimantar da al’umma wasu dabarun magabata, sai dai an fi sanin Gizo da nishaɗantarwa.
Bunza (2014) a binkicensa ya fito da irin waɗannan munana ɗabi’u ne a cikin tatsuniya, ya nuna su
ne a ɗabi’un kura cikin tatsuniya, ɗabi’un da sun haɗa da kwaɗayi da zalunci da cin amana da son kai da tsoro da ban
tsoro da fushi da raki da wauta da sauransu. A irin wannan
muhalli ne ake fito da illar aikata mummunar ɗabi’a, domin yara su guji aikatawa a rayuwarsu. Hamza (1984)
da Bichi (1979) da Gusau (2000) da kuma Sani da Bakura (2024) sun ƙara da cewa
tatsuniya fage ne wanda ake koyon tarbiyya kyawawa da dangoginta, da kuma sanin
hanyoyin ladabi da biyayya da cusa haƙuri da tausayi da tattalin arziƙi da tarihin
al’umma da muhimmancin taimako da sauran dabarun zaman duniya kamar wayo da
wayewa da hangen nesa.
Tatsuniya takan
zama mahanga ga warware matsaloli a tsarin zamantakewa. Sannan kuma takan yi
ishara ga matakan warware matsala idan ta auku, musamman a tsakanin iyali. Har
ila yau an fahimci cewa tatsuinya takan koyar da hanyoyin daƙile tashin-tashina
tsakanin ma’aurata da kuma hanyar da za a bi a warware tashin-tashinar da ta
kunno kai, musamman a tsakanin iyali. Sannan ya fito da yadda tatsuniya take
magance matsalolin da suke kawo faɗace-faɗace cikin gida da yakan auku a tsakanin iyali (Rambo, 2014
sh. 109).
3.1 Matsalolin Tsaro a Zamantakewar Iyali daga Wasu
Tatsuniyoyin Hausa
Dangane da matsalolin
tsaro kuwa, masana da manzarta adabin Hausa sun yi nazarce-nazarce dangane da
yadda adabin Hausa ya taskace su a zamantakewar Hausawa. Salihu da Lawal (2022
sh. 75) sun yi nazarin matsalolin tsaro a gargajiyar Bahaushe. Sun gano
matsaloli da suka ƙunshi munanan ɗabi’u a zamantakewa, da ta’addancin wasu miyagun halittu ko
mummunar yanayi da kan zama barazana ga rayuwar ɗan’adam. Masanan sun gwada yadda adabin baka na Hausa ya
fasalta waɗannan matsalolin
tsaro a gargajiyance, da kuma hanyoyin da aka bi wajen magance su. Muƙalar ta su ta fi
mayar da hankali ga matsalolin tsaro da suka danganci da jinsin mata a ƙasar Hausa, musamman
rukunin ‘yammata na wancan lokaci. Masanan sun fasalta abin da yake iya zama
matsala ga tsaro a zamantakewar Hausawa daga adabin Hausa, daga cikinsu akwai
duhun dare da sunɗurun daji da kuma
iskoki, sun nuna cewa waɗannan abubuwa da
aka ambata duk suna iya zama barazanar tsaro ga ɗan’adam ta fuskoki da dama, amma matsalolin tsaro da suka keɓanta ga ‘yammata kuwa su ne: Auren dole/auren biyayya da
samari masu nacin gaske da samari marasa toshi da auren karsa da kuma ƙalubalen kai bante
lafiya.
Bugu da ƙari Lawal da
Salihu (2022) sun gwada yadda ladabi da biyayya yake zama jigo na samar da tsaro
a zamantakewa, sai suka nuna hanyar da Hausawa suka bi wajen cusa wa yaransu
wannan ɗabi’a. Hanyar kuwa
ita ce ƙago tatsuniyoyi da
suka ƙunshi muhimmancin
ladabi da biyayya, sai kuma suka nuna ishara da yadda ladabi da biyayya suka
bayar da tsaro a zamantakewa, sannan kwatanta yadda rashin ladabi da biyayya ta
haifar da rashin tsaro. Masanan sun gwada haka a wasu tatsuniyoyin Hausa guda
huɗu da suka yi
nazari.
3.1.1 Zalunci
Zalunci ya
danganci aikata duk wani abu da ya saɓa ƙa’ida a
zamantakewa, wanda akan aikata shi ne domin son kai da hassada ko kuma ƙyashi da sauransu.
Shehu da Sani (2018 sh. 279) sun bayyana yadda ake samun ƙaruwar zalunci a
zamantakewar Hausa, wanda hakan yake ɗaya daga cikin alƙaluman da suke
nuna taɓarɓarewar al’adu. Aikata zalunci da wasu mazaje suke yi a
gidansu yakan zama tushen matsalar tsaro a zamantakewar iyali. Tatsuniyar Gizo da Kiran suna ta yi
ishara da munin wannan ɗabi’a da kuma
tasirinta wajen hargitsa tsaro a zamantakewar iyali. Tatsuniyar ta gwada yadda Gizo
ya yanka sa, da ya karɓa daga wannan mata
(Zuzzuba-Gura-Tattaɓiya), sannan aka
soya nama, amma da ya tashi rabon nama, sai ya bai wa Ƙoƙi da ɗanta yanka ɗaya-ɗaya, amaryarsa da agololinsa kuwa ya ba su nama isasshe,
suka ci, suka hantse. Wannan fifiko wajen rabon nama da Gizo ya yi a tsakanin
matansa shi ne zalunci, mai yiwuwa zaluncin da aikata ne, ya sa Gizo ya manta da sunan mata ranar da aka zo cika alƙawari, har ta tafi da
shi, amma tausayi irin na mata da miji da kuma ɗa da uba, Ƙoƙi da ɗanta suka taimake shi suka ceto shi daga hukuncin matar da
ta ba shi sa.
Idan aka lura da
wannan tatsuniya za a fahimci cewa tatsuniyar ta gwada illar zalunci wato fifiko
da magidanta suke yi a tsakanin matansu na aure, musamman yadda wasu suke
fifita amarya a kan uwargida, wanda haka yake kawo barazanar tsaro ga
zamantakewar iyali. A nan za a fahimci cewa tatsuniyar ta nuna cewa idan
maigida ya fifita amaryarsa a kan uwargidarsa, haki zai kama
shi, daga nan matsala ta dabaibaye gidansa, domin ya haifar da tashin tashina a
gidansa.
Bugu da ƙari tatsuniyar
Ta-kitse ita ma misali ne ga wannan nau’in zalunci, wato illar fifita wata mata
a kan wata mata. Sarki a cikin tatsuniyar Ta-kitse ya gwada irin wannan ɗabi’a, yayin da ya ga Ta-kitse sai ya kiɗime sai da ya aure ta. Lokacin da zai aure ta, tsohuwa ta yi
masa sharaɗin cewa ka da a sa
ta aiki a rana ko kuma kusa da wuta, saboda zumuɗi irin na sarki sai ya ce ai ko aikin inuwa ma ba ma ba za a sa
ta ba. Sarki ya ci gaba
da fifita Ta-kitse a kan sauran matansa, yayin da suka fahimci haka, sai suka yi ƙudurin halaka
Ta-kitse, domin su huta da abin haushi. Kodayake bayan sun halaka ta, ta narke,
sai sarki ya dawo da ita, sannan ya karkashe su.
A wannan tatsuniya
an gwada illar nuna bambanci a tsakanin matan aure da magidanta suke yi, wato
maigida ya fifita amarya a kan sauran matansa, illar kuwa ita ce takan kawo ƙiyayya mai
tsanani, wanda zai iya haifar da ta’addanci da tashin tashina a cikin gidansa, kamar yadda aka gani ya faru a cikin gidan sarki.
Idan aka lura da wannan tatsuniya za a ga cewa tatsuniyar ta yi
hani ne ga wannan ɗabi’a, da kuma
nuna irin sakamakon da ɗabi’ar take
haifarwa ga maigida. Ke nan gida kan shiga
matsalar tsaro yayin da maigida ya fara fifita wata matarsa a kan sauran
matansa.
Haƙiƙa tatsuniyoyin
Hausa da dama sun ginu ne a kan nuna illar zalunci a zaman iyali ko kuma
zamantakewa baki ɗaya, domin za a ga
haka a tatsuniyar Ruwan Bagaja da
tatsuniyar Ba-da-Baki da tatsniyar Yaro da Kishiyar Mahaifiyarsa da sauran
makamantansu.
3.1.2 Girman Kai
Girman kai shi ne
cusa wa rai fifiko ko kuma hura kai da abin da ba a mallaka ba, girman kai
takan ƙunshi ƙarya da raini da
kama rashin girmama mutane ko darajarsu, domin faɗin rai. Girman kai yana haifar da matsala babba a
zamantakewar iyali, an nuna haka a wasu tatsuniyoyin Hausa misali na farko shi
ne tatsuniyar Damshiru. A tatsuniyar
an gwada yadda wata yarinya ta nuna girman kai lokacin da iyayenta suka ce ta
auri wani almajirin gidansu Damshiru, wannan girman kai da yarinya ta yi da
rashin biyayya ga iyaye, shi ne silar shigarta cikin matsaloli iri-iri, daga ƙarshe dai wannan
almajiri Damshiru shi ne ya kuɓutar da ita daga uƙubar da take ciki.
Idan aka lura da
wannan tatsuniya za a fahimci cewa tatsuniyar ta gwada yadda girman kai ne yake
haifar da matsalar tsaro a cikin gida wato a zamantakewar iyali. Domin tun a
farko da yarinyar nan ba ta yi girman kai ga auren Damshiru ba,
da duk matsalolin da ta fuskanta ba su faru a ita ba. Wannan ya nuna cewa girman kai da wasu yara (musamman
‘yanmata) suke ga shawarar iyayensu, shi ne yakan sanya su, su faɗa cikin haɗarin rayuwa. Ke nan idan girman kai ya gushe a tsakanin
yaran yau, za a iya samun sauƙin wasu matsalolin
tsaro.
Haka kuma abin
yake a wata tatsuniya mai suna Ƙanwar Tururuwa, a
tatsuniyar an gwada wani sarki mai tsananin girman kai da izza ga mutane, amma
wata yarinya ta zo ta karya kadarinsa cikin sauƙi, ta aure shi,
bayan aure, ya riƙa neman ganin
bayanta, har sai da Allah ya ba ta sa’arsa da taimakon tururuwa
suka kashe shi. Wannan tatsuniya ta nuna yadda ƙarshen mai girman
kai take ƙarewa. A wannan
tatsuniya za a gane cewa girman kai ba abin yi ba ne,
domin duk da cewa shi sarki ne, yana ganin babu wanda zai iya ja da shi, ballantana ma ya cutar da shi, sai ga shi a cikin gidansa, matarsa ta yi
ajalinsa.
Tabbas wannan
al’amari yana wakana a zaman iyali ta yau, domin za ka ji rahotanni a kafafen
yaɗa labarai suna
kawo labarai a yau da suke nuna cewa ga wata mace ta raunata mijinta kuma ta
kashe shi har lahira. Saboda haka raini ga mazaje ga iyalansu, musamman
matansu, yakan iya zama silar samun ɓarakar tsaro a
zamantakewar iyali baki ɗaya, domin masu
iya magana sukan ce ɗan hakin da ka
raina shi yake tsole maka ido abin ka ɗauka ba komai ba
yakan iya zama komai, kamar yadda ta kasance da sarki a wannan tatsuniya.
Bugu da ƙari an nuna irin
illar girman kai a wata tatsuniya mai suna tatsuniyar Nagoma a
cikin tatsuniyar an gwada yadda wani yaro ya kasance mai tsananin girman kai da
taurin kai, wanda ya saci nama a gidansu, aka yi aka yi ya faɗa cewa shi ne ya yi satar, amma yaro ya ƙeƙashe ƙasa cewa ba shi ba
ne, har sai da aka kai ga hukunta shi ta haryar sa kogi ya tafi da duk
wanda ya saci nama, kogi ya tafi da shi. Idan aka lura da wannan tatsuniya za a fahimci cewa
girman kai ne, ya sanya wannan yaro ya ƙi fito da kansa tun bai halaka ba. dama masu iya magana
sukan ce girman kai rawanin tsiya yaro
ya halakar da kansa a kan girman kai.
Haƙiƙa wannan yana
wakana a zamantakewar iyali, inda za a ga mutum ya ƙi bayyana gaskiya
har sai wannan abin ya cutar da shi. Kenan idan an lura za a ga cewa
girman kai baa bin yi ba ne idan ana son zamanl lafiya.
3.1.3 Son Kai
Son kai shi ne mutum ya shagaltu da neman biyan buƙatarsa shi kaɗai, ba tare da
la’akari da maslahar saura ba, masu son kai sukan riƙa fifita maslahar
kansu ne bisa kowa da komai, ko da maslahar tasu za ta yi sanadin cutar da
wasu. Haƙiƙa son kai yana
cikin ɗabi’un da suke
haifar da matsalolin tsaro a zmantakewar iyali, son kai yana haddasa cin amana,
wanda take sanya cutar da ɗan’adam. Ita kuwa
cutar da ɗan’adam ita ce
matsalar tsaro. Tatsuniyar Gizo da
hankaki ta fito da wannan batu fili. A cikin tatsuniyar an gwada yadda Gizo
ya samo dabino huɗu, ya cinye uku ya
bai wa Ƙoƙi ɗaya, da kuma ya sake samun dabino uku, sai ya ƙara ba ta ɗaya, amma yayin da
ita ta samo dabino, sai ta kawo masa ya raba daidai da ita. Wannan mummunar ɗabi’a ta bi Gizo, domin ko da ya tafi nemo dabino da hankaki, bai sauya ba, amma a nan ya
kwashi abin da ya shuka ne, domin da ya ci amanarsu, su ma suka rama, suka kai shi suka baro. Hakin Ƙoƙi ya kama shi,
suka gudu suka bar shi.
Idan aka lura da wannan tatsuniya za a fahimci
cewa tatsuniyar tana nuna illar son kai, da kuma gwada tasirinsa a wajen haifar
da ta’addanci da tashin tashina a cikin iyali, kamar yadda ya auku a gidan
Gizo. Gizo ya nuna ya fi son
kansa a kan matarsa Ƙoƙi. Tatsuniyar ta
yi ishara da cewa Gizo yana da son kai, ya nuna son kai tsakaninsa ga Ƙoƙi, sannan hakin Ƙoƙi ya kama shi, ya
haɗu da hankaki ya yi
masu halinsa, sai suka nuna masa sun fi shi, domin sun halakar da shi. Wannan
yana wakana a zamantakewar iyali inda za a ga yadda magidanta maza, su riƙa cin amanar
matansu, yayin da matansu, suke bin su sau-da-ƙafa, wannan shi ne
yake kawo barazana ga tsaro da kuma wargaza zaman lafiya. Sannan wannan cin
amana ce take ginuwa ta dabaibaiye al’umma a shiga matsalolin tsaro iri-iri.
Har ila yau, za a iya ganin tasirin haka a wasu tatsuniyoyin Hausa da
dama, irin su tatsuniyar Akuya da Zaki da
Kura da kuma tatsuniyar Kan Kura da
makamantansu.
3.1.4 Gulma
Gulma ta ƙunshi ɗaukar magana ko sirrin wani zuwa wani, ko da bayyana sirrin
nan zai ya haifar da matsala a tsakanin al’umma. Wani lokaci gulma takan ƙunshi ƙarin gishiri,
domin buƙatar mai ita ya
biya. Gulma ita ma mummunar ɗabi’a ce da aka fi
sanin mata da ita, kodayake wani lokaci har maza sukan aikata. Kamar yadda za a
gani nan gaba. Gulma tana haifar da matsalolin tsaro da dama, musamman a
zamantakewar iyali, wanda haka yake kawo barazana ga tsaro, da tashin tashina a tsakanin iyali. Za a ga illar gulma da tasirinsa ga
tashin tashina a tsakanin iyali a tatsuniyar Ta-kitse, a cikin tasuniyar an
gwada yadda Gizo ya yi kai wa sarki gulma a kan abin da ya gani cikin gidan tsohuwa, wanda
wannan gulma ce ta haifar da matsalolin tsaro da dama,
matsalolin kuwa su ne: ƙwace sarki ya yi
wa tsohuwa ƙwacen sa, sannan
ya zo ya ɗauke mata ‘yarta
Ta-kitse, sai kuma ya aure Ta-kitse da ƙarfin mulkinsa. Idan aka lura za a fahimci cewa duk waɗannan matsaloli sun auku ne sakamakon gulmar da Gizo ya riƙa kai wa sarki.
Haƙiƙa gulma tana ɓata tsakani, idan kuma aka ɓata, sai husuma ko ta’addanci ya biyo baya, tsaro ya sami
matsala ke nan, domin haka wannan muƙala tana ganin idan aka sami gulma, tabbas abin da zai biyo
baya, shi ne ta’addanci ko kuma tashin tashina. Saboda haka gulma tana wargaza
tsaro a cikin zamantakewar iyali.
Bugu da ƙari, an ga yadda
gulma ta haifar da ɓaraka tsakanin
ma’aurata a tatsuniyar Akuya da Zaki da
Kura da ma wasu tatsuniyoyin da dama.
3.1.5 Wariya
Wariya ta ƙunshi nuna wa wani
bambanci maras dalili, musamman a cikin mutane da suke da alaƙa da juna. Wariya
tana haddasa husuma matuƙa a zaman iyali,
za a ga haka a tatsuniyar Gwi-da-Yara.
A cikin tatsuniyar an gwada yadda wata yarinya ta fuskanci wariya ta hanyar
tsangwama da gallazawa a cikin gidansu daga mahaifinta zuwa kishiyoyin
mahaifiyarta. Da farko dai tun kafin a haife ta sun tsani mahaifiyarta, domin
mahaifinsu ya nemo maganin haihuwa ya raba wa sauran matansa, ya ƙi ba mahaifiyar
Gwi-da-Yara, amma da suka sha suka zubar ta kwashe ta sha ita ma Allah ya ba ta
haihuwa tare da su. Bayan an haifi Gwi-da-Yara mahaifinta ya ƙi zaɓa mata suna kamar yadda ya zaɓa wa sauran ‘yan uwanta ‘ya’yansa, kuma da suka isa aure sai
ya aurar da su ga mutane, amma ita saboda ƙiyayya, sai ya aura mata maciji, domin ya kashe ta su huta,
amma da yake abin na Allah ne, sai Allah ya saka mata. Maciji ya zama ɗan sarki suka shigo cikin daula.
Tabbas wannan
tatsuniya ta nuna yadda iyaye suke nuna wariya a tsakanin matansu wanda hakan
yakan shafi har ‘ya’yan da za su haifa. Gwi-da-Yara ta fuskanci tsangwama da
muzgunawa a cikin gidansu, an ware ta a dangi, saboda ƙiyayya. Irin
wannan wariya ita ce takan sanya ta’addanci da tashin tashina a zaman iyali,
domin idan aka yi rashin dace wanda aka ware bai da haƙuri, sai ya fusata
ya fara ɗaukar fansa, wanda
daga anan sai gida ya yamutse, tashin tashina ya hargitsa zaman lafiya a cikin
gida.
Harwayau illar
wariya ta bayyana a tatsuniyar Ba-da-Baki.
Yadda abin ya kasance shi ne an yi wani sarki da matansa uku, sai amaryarsa ta
huɗu. Waɗannan mata suka haɗe kai suka riƙa muzguna wa
amaryarsa Ba-da-Baki ta hanyar shirya mata makirce-makirce har sai sarki ya
gaji ya rabu da ita. Sai su kashe abu su ce ita, ita kuma ba
ta magana, domin ta yi niyyar, ba za ta taɓa magana ba, har sai ta haihu. Suka
kashe masa kajin gidansa, suka kashe dokinsa, suka kashe ragon gidansa da
awaki, duk sai su ce masa ita ce, daga ƙarshe ne suka kashe masa yaronsa tilo, suka ce ita, ya
fusata, ya tsananta bincike har asirinsu ya tonu, duk ya kashe su ya sa ta yi
murhu da kawunansu.
A wannan tatsuniya za a fahimci illar wariya, domin
wannan wariya da aka yi wa Ba-da-Baki ya sanya ta takaici da damuwa sosai, su
kuma da suka cutar da ita, sai suka fuskanci tozarci, sannan ya yi sanadin
ajalinsu, saboda haka a nan za a iya cewa wariya tana haddasa matsalolin tsaro
da dama a zaman iyali, domin takan haifar da takaici ko tsangwama ga wanda aka
yi wa, in kuma asiri ya tonu waɗanda suka yi su fuskanci uƙuba da ma kisan rai a wani lokaci,
kamar yadda ya auku ga waɗannan mata.
Tabbas wannan yana aukuwa a zamantakewarmu ta yau, domin
mata sukan haɗe kai a cikin gida su riƙa cutar da wata, gida a yi ta samun
tashin tashina da rashin zaman lafiya, wani lokaci ma har su yi yunƙurin yi mata ta’addanci ko ‘ya’yanta. Irin wannan yana
kawo barazana ga tsaro a zaman iyali matuƙa. Za a iya samun kwatankwacin wannan misali a wasu
tatsuniyoyin Hausa da dama, masali a tatsuniyar Ta-kitse ma an ga haka.
3.1.6 Makirci
Makirci ya ƙunshi shirya maƙarƙashiya da mugun
nufi ga wani domin raba tsakani, ko kuma cutar da rayuwarsa, ƙiyayya ce take
haifar da makirci. Makirci yana kawo barazanar tsaro a tsakanin iyali, in aka
dubi yadda ya faru da tsakanin Ba-da-Baki
da sauran kishiyoyinta, za a ga cewa lalle makirci ne tsaba suka yi ta yi mata,
domin sarki ya kashe ta, amma da yake makirci dodo ne yakan ci mai shi, sai
Allah ya tona asirinsu, ƙaiƙayi ta koma kan
masheƙiya. Sun yi mata
makirci cewa ita take kashe wa sarki abubuwansa, tun daga doki da rago da akuya
da kaji da sauransu, da dubu za ta cika sai suka kashe ‘ɗansa tilo a gare shi, wanda daga nan ne asirinsu ya tonu. Dama
masu iya magana sukan ce kwana dubu na ɓarawo, rana guda
ta mai kaya. Sarki ya kashe su ya sa Ba-da-Baki ta
yi murhu da kawunansu.
A wannan muhalli za a fahimci cewa makirci shi ne ya
hargitsa zaman iyalin sarki, sannan shi ya yi sanadin wasu matsalolin tsaro da
dama, tun daga ta’addancin kashe dabbobin sarki duka, sai kuma uwa-uba kisar ɗan sarki tilo a gare shi. Harwayau makircinsu ya haifar
da tsangwama da takaici da damuwa ga Ba-da-Baki tsawon lokaci, saboda haka idan
gida da mai makirci ba safai gidan nan ake samun tsaro ba, domin sharrinsa da
ta’addancin da yake biyo baya.
Har lia yau an gwada illar makirci a tatsuniyar Akuya da Zaki da kuma Kura. A cikin
tatsuniyar an ga yadda kura ta shirya wa akuya (matar zaki) makirci, domin zaki
(mijin akuya) ya kashe ta su cinye namanta. Makircin kuwa shi ne ta ce wa zaki
ai naman akuya akwai daɗi, amma da Allah ya taimake ta labari
ya zo gare, sai ita ma ta shirya nata. Ta ce zaki in har ya matse kura tana yin
wani kashi da yake da daraja, abokansa ma sun yi, sun sami dukiya sosai. Domin
haka zaki ya kama kura ta yi ta shan matsa har sai da ta mutu.
A nan za a fahimci cewa tun da kura ta ƙirƙiro wannan makirci, makircinta ya haddasa husuma da
tashin tashina a tsakaninsu, domin tun a farko suna zaman lafiya tsakaninsu,
amma da kura ta bijiro da makirci, sai ta’addanci ya shiga tsakaninsu, har ya
yi ajalinta. Da ma masu iya magana sukan ce in zaka gina ramin mugunta,
ka gina shi daidai tsawonka. Makirci a wannan tatsuniya shi ne silar mutuwar
kura. Wannan yana wanzuwa a zamantakewar iyali, wasu in sun ga iyali suna zaman
lafiya, sai su riƙa shirya makirci
irin na kura domin su ɓata tsakani, daga
nan matsalolin tsaro su dabaibaiye gidan baki ɗaya. Ana iya samun irin waɗannan tatsiniyoyi da dama masali tatsuniyar Kare da Kura da
kuma Damo.
3.1.7 Hassada
Hassada ta ƙunshi mugun ƙulli da ganin ƙyashi ko mugun
nufi da zagon ƙasa ga wani,
saboda ƙiyayya, mai
hassada kullum yakan yi burin mummunar abu ya sami wanda yake wa hassada. Hassada
tana ɗaya daga cikin
miyagun ɗabi’u da suke
haddasa tashin tsahina a zaman iyali, za a ga illar hassada da kuma yadda
hassada ta haddasa tashin tashina a tsakanin iyali a tatsuniyar Akuya Zaki da Kura. A cikin tatsuniyar
an ji yadda zaman lafiya da ƙaunar juna ta
wanzu tsakanin zaki da matarsa akuya, ashe kura tana jin haushin yadda ake
wannan zaman lafiya a gidan, saboda haka hassada ta sanya kura shirya makirci
da zaki zai cinye akuya. A nan a iya cewa kura tana yi wa akuya hassada ne,
domin ƙyashin cewa akuya
ba ta dace da zaki ba, kura ita ta fi cancanta da zaki, kasancewarsu manya,
sannan duk namun dawa. Irin wannan hassada it ace ta sanya kura shirya wannan
makirci, wanda a ƙarshen tatsuniya a
nuna cewa makircin da ta shirya shi ya dawo ya yi ajalinta, dama masu iya
magana sukan ce makirci dodo ne, yakan ci
mai shi, kuma sara da sassaƙa ba ya hana gamji toho.
A wannan tatsuniya
za a ga yadda hassadar kura ta nemi ta tarwatsa aminci da zaman lafiya a gidan
zaki da akuya. Domin da zaki ya yi aiki da shawarar kura da tuni ya kashe akuya
sun cinye ta. Haƙiƙa irin wannan
nau’in hassada ta yi yawa a zaman iyali a yau, wanda shi ne yake kawo saɓani da taɓarɓarewar tsaro a gidajen aure a yau. Amma a wannan tatsuniya
an nuna illarta, domin an nuna rashin nasara da kuma mummunar makoma ga wanda
yake yin hassada. Har ila yau an nuna yadda hassadar take cicciɓa wanda aka yi wa hassadar, domin maimaakon akuya ta cutu,
sai ta sami tagomashi da ƙarin ƙwarin gwiwa a
gidan zaki, dama masu iya magana sukan ce hassada
ga mai rabo taki.
Bugu da ƙari illar hassada
a zaman iyali ta bayyana a tatsuniyar Gishiri
da Kaza da Akuya. Wannan tatsuniya tamkar tatsuniyar da ta gabata ne,
gishiri ne maigida, yana da uwar gidansa kaza, sai ya auro akuya a matsayin
amarya. Duk lokacin da amarya ta tafi ɗebo ruwa a rafi,
hadari yakan taso, sai ta yi waƙa, har gishiri ya
ji, ya zo ya ɗauke ta, ita kuma
akuya ba ta iya waƙa ba. Wannan ɗaukaka da daraja da Allah ya hore wa kaza, shi ne ya sanya
akuya hassada, domin haka sai ta kitsa wa mijinsu gishiri cewa kaza ba ta iya
waƙa ba, ko da ya ji
tana waƙa, ai ita ce ta
koya mata. Daga nan gishiri ya saki kaza ya kore ta a gidansa. Sai daga baya
asirinta ya tonu, gishiri ya kashe ta sannan ya dawo da uwargidansa kaza, masu
iya magana sukan ce ramin ƙarya ƙurarre ne kuma ƙarshen alewa ƙasa.
A wannan tatsuniya
ma an ji yadda hassada ta ƙullu, tsakanin
kaza da akuya, haka kuma an ji yadda hassadar akuya ya cutar da kaza a karon
farko, amma daga baya, sai asiri ya tonu, akuyar da ta kitsa hassadar, sai
hassadarta ta halakar da ita. Irin wannan yana wakana a zaman iyali, sannan
kuma yana haifar da matsalolin tsaro da dama a zamantakewa. kuma wannan nau’in
hassada ita ta fi yawa a gidajen Hausawa a yau, musamman a tsakanin kishiyoyi
da suke auren miji guda.
4.1 Kammalawa
Hausawa suna da
masaniya a kan tsarin tsaro da matakan inganta shi a zaman iyali, dangane da
haka ne ma suka riƙa ƙago tatsuniyoyi
masu hani ga aikata miyagun ɗabi’u a
zamantakewa, domin masu iya magana sukan ce riga-kafi ya fi magani. Wato koyar da
yara illar aikata miyagun ɗabi’u zai iya rage
aukuwar matsalolin tsaro a zaman iyali. Wannan ya yi
daidai da da’war ra’in wannan bincike, domin an nuna yadda kowane tauraro ya
sami sakamako daidai da abin da ya aikata a cikin tatsuniya.
Haka kuma muƙalar ta gano cewa
zalunci da son kai da magidanta suke yi a gidajensu, shi ne gaba wajen haddasa
matsalolin tsaro a cikin gidansa. An ga ishara daga sarki a cikin tatsuniyar
Ta-kitse da kuma Gizo a cikin tatsuniyar Gizo da Kiran Suna.
A ɓangare ɗaya kuwa, girman
kai yana haifar wa mutum tafka mummunan kuskure a rayuwa, wanda in bai bari ba,
yakan kai shi ga mummunan sakamako da halaka. An ga misali ga yarinya a
tatsuniyar Damshiru, sannan an ji makomar sarki a tatsuniyar Ƙanwar Tururuwa, da
kuma yaro Nagoma a tatsuniyar Nagoma. Bugu
da ƙari muƙalar ta gano gulma
da wariya da hassada da kuma makirci da yawanci mata suke yi a gida su ma suna
cikin manya a miyagun ɗabi’u masu haddasa
matsalolin tsaro a zaman iyali, kamar yadda aka kawo a misalai da suka gabata.
Daga ƙarshe, ana iya
cewa raunin yaɗa tatsuniyoyin
Hausa ga yaran Hausawa a wannan zamani, ya yi matuƙar rura yaɗuwar ta’addanci da tashin tashinar matsalolin tsaro a zaman
iyali a ƙasar Hausa, domin
da magidanta maza da mata da yara za su riƙa jin yadda sakamakon waɗanda suka aikata irin waɗannan miyagun ɗabi’u a cikin
tatsuniyoyin Hausa, da ba a ji yau an ce wata ta kashe ɗan kishiya ba, ko kuma ta kashe kishiyarta ba, ko ma a ce ta
kashe mijinta ɗungurungun. Ko
kuma yaro ya kashe mahaifinsa, ko kuma mace ta kashe mijinta da sauransu.
Manazarta
Abolurin, A. (2008). Pipeline
Vandalisation and Oil Scooping in Nigeria. Lagos: Stirling
Horden Publishers.
Ahmad, S. K. (2018). Ƙwari a Farfajiyar Tunanin Bahaushe. Kundin Digirin Ƙoli. Sashen
Harsunan Nijeriya. Sokoto: Jami`ar Usman Ɗanfodiyo.
Bichi, A. Y. (1979). Cultural Reflection in Hausa Folklore: An Introduction. In Yaro,
A. Y. (ed), Harsunan Nijeriya, ix, Kano: Centre for the Study of
Nigerian Languages, Bayero University.
Bichi, A. Y. (1995) Hausa
Folkgenres. In Bichi, A. Y., Kafin Hausa, A. U., Yalwa, L. Ɗ.
(ed). Harsunan Nijeria, xvii. Kano: Center for the Study of Nijerian Languages.
Bunza, A. M. (2014). Aspects of Intellectual Discourse in
Hausa Folktales. In Rasheed, A., Aliyu, S. A. (eds.), The Folktale in Nigeria. Zaria: Ahmadu Bello University Press Ltd. Pp.33-45.
Bunza, A. M. (2022). Tsarin Zumuntar Bahaushe Maganaɗisun Tsaron Ƙasar Hausa. In
Bakura A. R. et al (eds.) Tasambo Journal
of Language and Cultures. Gusau: Federal University. Vol.1, Issue 1, Pp. 86-94.
Bunza, D. M. (2014). In Hausa Folktales: The Hyena. In
Rasheed, A. Abba, A. S. (eds.) The
Folktale in Nigeria Zaria: Ahmadu Bello University Press Ltd. Pp.100-106.
Ɗangambo, A.
(1984). Rabe-raben Adabin Hausa.
Zaria: Amana Publishers Limited.
Darah, G. G. (2014). The Folktale is Dead: Long Live Story-Telling. In Rasheed, A. Abba, A. S. (eds.) The Folktale in Nigeria Zaria: Ahmadu
Bello University Press Ltd. Pp.1-11.
Giwa, A. A. (2012). Gurbin Tarbiyya a Cikin Tatsuniyoyin
Hausa. Kundin Digirin Tsakiya, Sahen Harsunan Nijeriya. Sokoto: Jami`ar Usman Ɗanfodiyo.
Gusau, S. M. (2000). Tatsuniya
a Rubuce. Century Research and Publishing Company. Kano: Gidan Dabino
Publishers.
Hamza, M. W. (1984). Tatsuniya as a Mirrror of Hausa Social
Relationships. An M. A. Thesis Department Nigerian and African Languages.
Zaria: Ahmadu Bello University.
Ƙaraye,
M. (2001). Gizo: Structural Approach to the Interpretation of the
Trickster in Hausa Folktales. In Bichi, A. Y. (ed). Harsunan Nijeriya, xix,
Kano: Centre for the Study of Nigerian Languages, Bayero University.
Lawal, A. (2024). Adabi da Sha’anin Tsaro a Zamantakewar
Hausawa: Nazari daga Tatsuniya. Kundin Digirin Ƙoli. Sashen
Harsuna da Al’adun Afirka. Zaria: Jami’ar Ahmadu Bello.
Lawal, A., Salihu, M. (2022). Fayyace Ladabi da Biyayya
Wajen Samar da Tsaro a Zubin Tatsuniyoyin Hausawa. In Yusuf, M. B. (eds.) Ɗanyamusa Journal of Current Research In Hausa Studies. Department of
Nijerian Languages. Keffi: Nasarawa State University. Vol. 2., No. 1.
Mustapha, S. (2003) Gurbin Gaskiya a Adabin Hausa. Kundin
Digirin Tsakiya. Sashen Harsunan Nijeriya. Sokoto: Jami’ar Usmanu Ɗanfodio.
Rambo, R. A. (2014). Marital Conflicts in Hausa Folktales.
In Rasheed, A. Abba, A. S. (eds.) The
Folktale in Nigeria Zaria: Ahmadu Bello University Press Ltd. Pp.108-113.
Rambo, R. A. (2014). Marital Conflicts in Hausa Folktales.
In Rasheed, A. Abba, A. S. (eds.) The
Folktale in Nigeria Zaria: Ahmadu Bello University Press Ltd. Pp.108-113.
Salihu, M., Lawal, A. (2022). Matsalolin Tsaro a
Gargajiyance: Tsokaci daga Waƙoƙin ‘yanmata. In
Yakawada, M. T. (eds), Turunku Jounal of
Hausa Studies. Zaria: Department of Hausa, Federal College of Education. Vol.3, No.3. Pp.71-86.
Sani, A-U. & Bakura, A.R. (2024). Zamo Mini Tubali in
Zam Miki Hoto: Taliyon Dangantakar Adabi da Al'ada. Ginshiƙin Nazarin Salon
Waƙoƙin Hausa, 319-327.
www.doi.org/10.36349/djhs.2024.v03i01.040.
Shehu, M. & Sani, A-U. (2018). Zamantakewar Hausawa Jiya
da Yau. Yobe Journal of Language, Literature and Culture (YOJOLLAC), 6,
274-284. ISSN 2449-0660.
Yahaya, A. (2018). Tarbiyya a Karin Maganar Bahaushe. Kudin
Digirin Tsakiya, Sashen Harsunan Nijeriya. Sakoto: Jami`ar Usmanu Ɗanfodiyo.
Yahaya, I. Y. (1971). Tatsuniyoyi da Wasanni, Littafi na biyu.
Ibadan:
University Press.
Yahaya, I. Y. (1971). Tatsuniyoyi da Wasanni, Littafi na ɗaya. Ibadan: University Press.
Yahaya, I. Y. (1971). Tatsuniyoyi da Wasanni, Littafi na huɗu. Ibadan: University Press.
Yahaya, I. Y. (1971). Tatsuniyoyi da Wasanni, Littafi na uku. Ibadan: University Press.
Yahaya, I. Y. (1974). Labarun Gargajiya. Littafi na ɗaya. Ibadan: University Press.
Yahaya, I. Y. (1974). Oral Art and the Socialization
Process: A Socio-folkloric Perspective of Initiation from Chilhood to Adult
Hausa Community Life. Unpublished PhD. Dessertation. Zaria: Department of
Nijerian and African Languages, Ahmadu Bello University.
Yahaya, I. Y. (1977). Labarun Gargajiya. Littafi na biyu. Ibadan: University Press.
Yahaya, I. Y. (1979). Hausa Folklore as an Educational Tools. In Yaro, A. Y. (ed), Harsunan
Nijeriya, ix, Kano: Cibiyar Nazarin Harsunan Nijeriya, Jami’ar Bayero.
Ratayen Sunayen Tatsuniyoyin Da Aka Nazarta
A. A Yahaya, (1971, 1974, 1977):
1. Tatsuniyar Gizo da Hankaki.
2. Tatsuniyar Gizo da Kiran Suna.
3. Tatsuniyar Ba-da-Baki.
4. Tatsuniyar Gwi-da-Yara.
5. Tatsuniyar Ruwan Bagaja.
6. Tatsuniyar Ta-Kitse.
B. A Edger (1911):
7. Tatsuniyar Akuya da Zaki da Kura.
C. A Giwa (2012):
8. Tatsuniyar Nagoma.
D. A Ahmad (2018):
9. Tatsuniyar Ƙanwar Tururuwa.
E. A Mustapha (2003):
10. Tatsuniyar Kan Kura.
F. A Yahaya (2018):
11. Tatsuniyar Kura da Kare da Damo.
G. A Lawal (2024):
12. Tatsuniyar Damshiru.
13. Tatsuniyar Gishiri da Kaza da Akuya.
14. Tatsuniyar Yaro da Kishiyar
Mahaifiyarsa.
0 Comments
ENGLISH: You are warmly invited to share your comments or ask questions regarding this post or related topics of interest. Your feedback serves as evidence of your appreciation for our hard work and ongoing efforts to sustain this extensive and informative blog. We value your input and engagement.
HAUSA: Kuna iya rubuto mana tsokaci ko tambayoyi a ƙasa. Tsokacinku game da abubuwan da muke ɗorawa shi zai tabbatar mana cewa mutane suna amfana da wannan ƙoƙari da muke yi na tattaro muku ɗimbin ilimummuka a wannan kafar intanet.