Yaushe Ake Fita Daga I'itikafi?

𝐓𝐀𝐌𝐁𝐀𝐘𝐀❓

Assalamu Alaikum. Malam ina so a fada min mafi rinjayan zance game da lokacin fita daga I'itikafi?

𝐀𝐌𝐒𝐀❗️

Wa'alaikumus salam, To ɗan'uwa malamai suna da ra'ayoyi biyu a kan wannan mas'alar:

1. Fita daga I'iitikafi daga zarar an ga watan Ramadan, wato bayan rana ta faɗi a daren Idi, saboda I'itikafi ana yinsa ne a Ramadan kuma idan an ga wata Ramadan ya kare.

2. Mai I'itikafi zai iya zama har zuwa lokacin sallar Idi, ta yadda zai fita bayan kammala sallar, Imamu Asshafi'i yana cewa: "Duk wanda ya yi niyyar koyi da Annabi ﷺ to ya fita daga I'itikafi bayan rana ta faɗi in an ga wata, watan ya yi nusan ko ya cika, amma in ya zauna zuwa sallar idi, hakan shi ne yafi" Imamu Malik yana cewa: "Na samu labarin wasu daga cikin mutanan kirki suna fita daga I'itikafi bayan sallar idi"

Zance mafi inganci shi ne fita daga I'itikafi bayan ranar daren idi ta faɗi, saboda Annabi ﷺ yana I'itikafin dararen goman karshe ne, su kuma suna fita idan daren idi ya shiga.

Don neman karin bayani duba Al-majmu'u na Nawawy 6/323 da kuma FaTaawa Allajnah Adda'imah 15/411

Allah ne mafi sani.

Amsawa:-Dr. Jamilu Zarewa.

ƘARIN BAYANI

Tambaya (Question)

Assalamu Alaikum. Malam, ina so a fayyace mani mafi rinjayan zance a cikin malamai game da lokacin da mutum zai fita daga I’itikafi. Shin fita ne da faduwar rana a daren Idi, ko kuwa ana iya ci gaba da zama har zuwa lokacin sallar Idi? Don Allah a ba da cikakken bayani tare da hujjoji.

Amsa (Answer)

Wa Alaikumus Salam Warahmatullahi Wabarakatuh.

Alhamdu lillahi was-salatu was-salamu ‘ala Rasulillah. Godiya ta tabbata ga Allah, kuma salati da aminci su tabbata ga Manzon Allah, Muhammadu (Sallallahu Alaihi Wasallam).

Tambayar da kuka gabatar tana daga cikin muhimman batutuwan da suka shafi I’itikafi a cikin watan Ramadan, musamman ga wanda ya yi niyyar yin I’itikafin Sunnah a cikin darorin goman ƙarshe. Malamai sun yi sabani a kan ainihin lokacin da mutum zai fita daga wurin I’itikafinsa. Wannan sabani ya samo asali ne daga fahimtar nassosi da kuma ayyukan Sahabbai da malaman salaf. Za mu yi bayanin waɗannan ra’ayoyi biyu da hujjojinsu, sannan mu nuna mafi ingancinsu a karshe.

Ra’ayi Na Farko: Fita Da Faduwar Rana a Daren Idi (Mafi Rinjaye)

Ra’ayi na farko, wanda kuma ake ganin shi ne mafi inganci kuma mafi rinjaye a tsakanin malamai, shi ne cewa mai I’itikafi ya kamata ya fita daga wurin I’itikafinsa da faduwar rana ta ƙarshe ga watan Ramadan, wato lokacin da ake shiga daren Idi (daren bukin ƙaramar sallah). Wannan ra’ayi ne na Imamu Ash-Shafi’i da mazhabarsa, kuma shi ne abin da yawancin malaman Hadisi suka goyi baya.

Hujjar wannan ra’ayi ita ce, I’itikafin Sunnah a cikin goman ƙarshe na watan Ramadan yana da alaƙa kai tsaye da watan, kuma yana ƙarewa da ƙarshen watan. Kamar yadda farkon I’itikafin yake ne da faduwar rana ta ashirin (20), wato lokacin shiga daren ashirin da ɗaya (21), haka nan ƙarshensa yake da faduwar rana ta ƙarshe ga watan.

An ruwaito a cikin Sahihain daga Aisha (Radhiyallahu Anha) ta ce:

الْحَدِيثُ: «كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَعْتَكِفُ الْعَشْرَ الْأَوَاخِرَ مِنْ رَمَضَانَ حَتَّى تَوَفَّاهُ اللَّهُ»

Fassarar Hausa: “Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya kasance yana yin I’itikafi a cikin goman ƙarshe na watan Ramadan har sai Allah Ya karɓi ransa.” (Sahih al-Bukhari, 2026; Sahih Muslim, 1172)

Wannan hadisi ya nuna cewa I’itikafin Annabi yana da alaƙa da waɗannan darorin goman na musamman. Haka kuma, a cikin wani riwaya, Aisha (Radhiyallahu Anha) ta bayyana yadda Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) yake shiga I’itikafi:

الْحَدِيثُ: «أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَعْتَكِفَ صَلَّى الْفَجْرَ ثُمَّ دَخَلَ مُعْتَكَفَهُ»

Fassarar Hausa: “Idan Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya yi niyyar yin I’itikafi, ya kan yi sallar asuba, sa’annan ya shiga wurin I’itikafinsa.” (Sahih al-Bukhari, 2041; Sahih Muslim, 1173)

Wannan shigar da safiya ta ranar ashirin da ɗaya (21) yake yi, kuma idan aka yi la’akari da cewa I’itikafi na nufin zaman lazimta a masallaci, to da faduwar ranar ƙarshe ga Ramadan, wannan zaman ya ƙare, domin watan ya ƙare kuma ba a buƙatar ci gaba da zama ba.

Imamu An-Nawawi (Rahimahullah) a cikin littafinsa Al-Majmu’ (6/323) ya bayyana wannan ra’ayi da kakkausar murya, yana mai cewa: “Ash-Shafi’i da sahabbansa sun ce: Duk wanda yake son ya yi koyi da Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) a cikin I’itikafin goman ƙarshe na Ramadan, to ya kamata ya shiga masallaci kafin faduwar rana ta daren ashirin da ɗaya (wato bayan sallar asuba ta ranar ashirin), domin kada ya rasa ko kaɗan daga cikinsa, kuma ya fita bayan faduwar rana a daren Idi, ko watan ya cika kwanaki talatin ko ashirin da tara.”

Wannan shine ra’ayin da aka fi so a cikin mazhabar Shafi’iyya, Hanbaliyya, kuma shi ne ra’ayin mafi yawan malaman hadisi. Haka kuma, Fataawa Al-Lajnah Ad-Da’imah (10/441) ta bayyana cewa: “Lokacin I’itikafi a cikin darorin goman ƙarshe na watan Ramadan yana ƙarewa ne da faduwar rana ta ƙarshe ga watan.” Wannan kuma ya tabbatar da cewa wannan ra’ayi shi ne mafi rinjaye kuma mafi inganci a wurin manyan malamai.

Ra’ayi Na Biyu: Fita Bayan Sallar Idi (Wanda Ake So Kuma Babu Laifi)

Ra’ayi na biyu shi ne, yana da kyau kuma babu laifi idan mai I’itikafi ya ci gaba da zama a masallaci har ya yi sallar Idi, sa’annan ya fita. Wannan ra’ayi ba ya nufin cewa I’itikafin ya shafi ranar Idi a matsayin wani ɓangare na watan Ramadan, sai dai yana nufin kyawon ɗabi’a ne na jinkirta fita domin halartar sallar Idi kai tsaye daga wurin I’itikafi.

Imamu Malik (Rahimahullah) yana ɗaya daga cikin manyan malaman da suka yi magana game da wannan al’ada. An ruwaito daga gare shi ya ce: “Na samu labarin cewa wasu daga cikin mutanen kirki (salaf) sun kasance idan sun yi I’itikafi a cikin goman ƙarshe, ba sa komawa gidajensu sai bayan sun halarci sallar Idi tare da jama’a.” Imam Malik ya ƙara da cewa: “Wannan shi ne abin da na fi so a cikin abin da na ji game da haka.” (Ibn Abi Shaybah, Al-Musannaf).

Duk da cewa Imam Malik yana da wannan ra’ayi, amma ya kamata a fahimci cewa shi ma ya yarda cewa ainihin lokacin I’itikafin yana ƙarewa ne da faduwar rana ta ƙarshe ga watan. Amma dagewar zama har zuwa sallar Idi wani abu ne na kyawon ɗabi’a (mustahabb) don samun falalar sallar Idi tun daga wurin ibada, ba don cewa I’itikafin ya ci gaba ba. A wasu kalmomi, mutum na iya yin niyyar ci gaba da zama a masallaci bayan ƙarshen I’itikafinsa a matsayin sadaka ko neman falala, ba a matsayin ci gaba da I’itikafin Sunnah ba.

Imamu An-Nawawi (Rahimahullah) a cikin Al-Majmu’ (6/323) ya ambaci wannan ra’ayi kuma ya bayyana matsayinsa, inda ya ce: “Kuma yana da kyau a gare shi ya zauna a masallaci a daren Idi domin ya yi sallar Idi a wurin, ko kuma ya fita zuwa filin sallah idan suna yin sallar Idi a wurin. Idan ya fita kai tsaye daga I’itikafinsa zuwa sallar Idi, to ana yi masa kyau ya yi wanka (ghusl) kuma ya ƙawata kansa, domin wannan yana daga cikin Sunnonin Idi.”

Wannan nassin ya nuna cewa zaunar da mutum a masallaci bayan faduwar ranar ƙarshe ba a matsayin I’itikafi ake yi ba, amma a matsayin jiran sallar Idi ne, wanda shi kansa abu ne mai kyau. Shi ya sa malamai suka ce duk da cewa fita da faduwar rana ya fi kama da aikin Annabi, amma idan mutum ya zauna zuwa sallar Idi, babu laifi kuma yana da kyau.

Muhimmancin Fahimtar Wannan Matsala

Dangane da wannan sabani, malamai sun yi nuni da cewa dukkan ra’ayoyin biyu suna da tushe a cikin ayyukan Salaf, kuma babu wani laifi a kan wanda ya yi aiki da ko wanne daga cikinsu. Amma abin da ya fi dacewa shi ne a bi ra’ayi na farko wanda ya fi rinjaye, wato fita da faduwar rana ta ƙarshe ga watan Ramadan, domin:

1. Wannan shi ne ainihin lokacin da ake ganin watan ya ƙare, kuma I’itikafi na da alaƙa da watan.

2. Ayyukan Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) sun nuna cewa I’itikafin ya ƙare da ƙarshen watan, ba tare da ya tsawaita ba.

3. Wannan ra’ayi shi ne mafi aminci kuma mafi nisantar sabani, domin ya dogara ne akan nassosi kai tsaye.

Duk da haka, idan wani ya zauna a masallaci har zuwa sallar Idi da nufin samun falala da kuma gujewa wahalar komawa gida da dawowa, to wannan ba abin zargi ba ne, domin yana cikin rukhsah (saukin) da malamai suka yarda da shi, kuma yana da tushe a aikin wasu daga cikin salaf.

Kammalawa

Muna roƙon Allah (Subhanahu Wa Ta’ala) Ya karɓa mana ayyukanmu, Ya sanya mu cikin waɗanda suka yi I’itikafi da imani da neman lada, kuma Ya ba mu ikon fahimtar addininsa da bin Sunnar Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam). Sannan muna tunatar da cewa I’itikafi ibada ce mai girma, kuma babban burinta shi ne neman kusantar Allah da neman Laylatul Qadr (daren ƙaddara). Kamar yadda Allah Ya ce a cikin Alƙur’ani:

الآيَةُ: ﴿إِنَّا أَنزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِّنْ أَلْفِ شَهْرٍ﴾

Fassarar Hausa: “Lalle ne Muka saukar da shi (Alƙur’ani) a cikin daren ƙaddara. Kuma mē ya sanar da kai abin da ake cewa daren ƙaddara? Daren ƙaddara ne mafi alheri daga watanni dubu.” (Surat Al-Qadr, 97:1-3)

To, duk wanda ya nemi wannan daren da I’itikafi da ibada, to ya kamata ya kula da lokutan I’itikafinsa daidai da yadda Annabi (Sallallahu Alaihi Wasallam) ya tsara, kuma ya fita a lokacin da ya kamata, da fatan Allah Ya karɓa masa.

Wallahu A’alam (Allah ne Mafi sani).

𝐖𝐇𝐀𝐓𝐒𝐀𝐏𝐏👇

https://chat.whatsapp.com/JoWs3feDfdyGE9yBsa1RSC

𝐅𝐀𝐂𝐄𝐁𝐎𝐎𝐊👇

Https://www.facebook.com/groups/336629807654177

𝐓𝐄𝐋𝐄𝐆𝐑𝐀𝐌👇

https://t.me/TambayoyiDaAmsoshi

ﺳُﺒﺤَﺎﻧَﻚَ ﺍﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻭَﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺃﺷْﻬَﺪُ ﺃﻥ ﻟَﺎ ﺇِﻟَﻪَ ﺇِﻻَّ ﺃﻧْﺖَ ﺃﺳْﺘَﻐْﻔِﺮُﻙَ ﻭﺃَﺗُﻮﺏُ ﺇِﻟَﻴْﻚ

**************************

Wannan ɗaya ne daga cikin fatahowin Musulunci da aka gina su kan Ƙur’ani da Hadisan Manzon Allah (SAW) waɗanda ake samu a shafukan Tambayoyi da Amsoshi na Sheik Malam Khamis Yusuf a Facebook, Telegram, da WhatsApp. Za ku iya bibiyar shafukansa domin karanta ƙarin fatawowi.