GUDUMMUWAR SANA'O'IN ZAMANI WAJEN BUNKASA TATTALIN ARZIKIN KASAR HAUSA

Na

MUSA SHEHU

Sashen Koyar Da Harsunan Nijeriya
Jami’ar Usmanu ‘Danfodiyo, Sakkwato.
msyauri@yahoo.com
0703 131 9454

Gabatarwa

Sana’o’in zamani sana’o’i ne akasin sana’o’in gargajiya wadanda Hausawa suka gada kaka da kakanni, wato sana’o’i ne da Hausawa suka tsinta da rana tsaka bayan zuwan Turawan mulkin mallaka a kasar Hausa a wajajen ƙarshen ƙarni na goma sha tara har zuwa yau. Turawan sun fara shigowa ne ƙasar Hausa a matsayin ‘yan kasuwa, daga baya kuma suka juye suka zama Turawan mulki. Kafin dai shekarar 1906 kusan dukkan ƙasashen Hausawa da na maƙwabtansu sun koma a ƙarƙashin mulkin Turawa. Turawa suka zama su ne wuƙa su ne nama wajen tafiyar da mulkin waɗannan ƙasashe. Da yake babbar manufarsu da mulkin mallaka shi ne don kafa aƙidarsu ta Yahudanci da Nasaranci, da kuma ƙarfafa tsarin tattalin arzikin ƙasarsu (Ibrahim 1987).

Bayan da suka sami gindin zama na dindindin a ƙasar Hausa, suka shimfiɗa tabarmarsu suka zauna, sai suka fara shigowa da kayayyakin da za su rage musu wahalhalun rayuwa da more wa rayuwar kamar yadda ya kamata. Ta haka ne suka riƙa shigowa da injunan rage wahalar noma da tafiya ƙasa kamar wajen fatauci da kasuwanci, da sauran abubuwan jin daɗin rayuwa. Wannan ne ya samar da motocin noma da na ɗaukar kaya da na hawa da babura da kekuna da injunan ba da hasken lantarki da makamantansu da dama. Yawaitar waɗannan abubuwan more rayuwa a ƙasar Hausa su suka haifar da samuwar wasu muhimman sana’o’i ga Hausawa irin su kabu-kabu da kanikanci da faci da tuƙin mota da gyaran wutar lantarki da walda da makamantansu da dama.

Da tafiya ta yi tafiya, sai harkar sadarwa ta kunno kai gadan-gadan a ƙasar Hausa, inda aka samar da kamfanoni daban-daban na sadarwa da suka haɗa da MTN da GLO da ZAIN da sauransu. Wannan ya ba da kafar samuwar wayar salula a kusan kowane saƙo na ƙasar Hausa. Ita ma wannan harkar ta taimaka wa Hausawa wajen amfana da sana’o’i kamar sayar da wayar salula, da gyaranta, da cajin batirinta, da kuma sayar da kati, da sauransu.

Ta la’akari da irin gudummuwa da bunƙasa tattalin arziki da inganta rayuwar Hausawa da waɗannan sababbin sana’o’i suke bayarwa, aka ga ya dace a gudanar da binciken ire-iren waɗannan sababbin sana’o’i kamar yadda masana da manazarta suka yi wa takwarorinsu na gargajiya domin haska wa jama’a ƙimarsu da gudummuwarsu wajen ci gaban rayuwar Hausawa a yau. Saboda haka, wannan takarda za ta fi ba da ƙarfi ne ga manyan sana’o’in na zamani kamar kabu-kabu da kanikanci da tuƙin mota da sana’ar wayar salula da kuma ayyukan gwaunati.

1.0  MA’ANAR SANA’A


Kalmar sana’a baƙuwar kalma ce ga Hausawa, wato ararriyar kalma ce daga harshen Larabci wato “sun’a” mai nufin aikin da mutum zai yi na yau da kullum domin samun abin amfanin rayuwa. Da Hausawa suka aro ta ne sai suka yi mata gyaran fuska zuwa “sana’a” domin ta saje ta zama ‘yar gida ba tare da sauya ma’anarta ta asali ba. Da wannan ne Yahaya (1992) ya bayyana ma’anar sana’a da cewa, “wata hanya ce ta amfani da azanci da hikima a sarrafa albarkatu da ni’imomin da ɗan Adam ya mallaka don buƙatun yau da kullum”. Sana’a abu ce wadda ta danganci tono albarkatun ƙasa da sarrafa hanyoyin kimiyya da fasaha da ni’imomin da suke tattare da ɗan Adam da sha’anin kasuwanci na saye da sayarwa da ciniki da sauransu. Sana’o’i irin su noma da farauta da su da fawa da ƙira da makamantansu, su ne mafiya girman matsayi da Hausawa suke amfani da su domin dogaro da kai da biyan buƙatun rayuwa.

Ana cikin wannan yanayi ne sai aka wayi gari a yau zamani ya haifar da wasu sababbin sana’o’i waɗanda suka sanya akasarin Hausawa suka jingine sana’o’insu na gargajiya suka rungumi waɗannan sababbin sana’o’i gadan-gadan domin tafiya da zamani. Ga bayanin ire-iren waɗannan sababbin sana’o’i da yadda suka faro da kuma irin bunƙasa da samun karɓuwa da suka yi a hannun Hausawa.

https://www.amsoshi.com/2017/06/21/191/

1.1  SANA’AR KABU-KABU


     Sana’ar kabu-kabu na daga cikin manyan sana’o’in da Hausawa suke gudanarwa a wannan zamani da ke tafiya. Kabu-kabu sana’a ce ta ɗaukar mutane bisa babur (mashin) daga wannan wuri zuwa wani, ko daga wata unguwa zuwa wata, ko daga wani ƙauye zuwa wani, da dai sauransu. Dangane da samuwar wannan sana’a kuwa, wasu majiɓinta sana’ar sun bayyana cewa, sana’ar ta fara gudana ne bayan zuwan Turawan mulkin mallaka da samun ‘yancin kai a wajajen shekarar 1970. Sana’ar ta soma ne tun ana ƙyamar yin ta kasancewarta baƙuwar sana’a ga Hausawa. A da can, ana kallon masu yin ta a matsayin marasa aikin yi, amma sannu a hankali sana’ar ta fara bunƙasa ta kuma samu karɓuwa musamman ga masu ƙaramin ƙarfi tun lokacin mulkin Shagari har ya zuwa yau. Sai dai kuma sana’ar ta fi kankama a cikin birane domin nan ne jama’a suka fi yawa, duk da yake a yanzu sana’ar ta soma kutsa kai a cikin ƙauyuka. Sau da yawa mutanen ƙauye ke baro ƙauyukansu zuwa birane domin gudanar da sana’ar, idan maraice ya yi su koma ƙauyukansu. Wani lokaci ma sukan ɗauki tsawon lokaci kimanin watanni kafin su koma su ga gida.

Galibi sana’ar kabu-kabu wani mai kuɗi kan sayi mashin ya ba ɗan kabu-kabu bisa yarjejeniyar abin da zai riƙa bayarwa a kullu yaumin. Sai dai a yanzu an samu wani ci gaba wai shi “inshora” (insurance). Wannan wani tsari ne da mai kuɗi zai sayi mashin a misalin dubu ɗari, sai ya ce mai kabu-kabu zai biya kuɗin mashin ɗin a ƙimanin dubu ɗari da hamsin bisa wasu ƙayyadadden watanni kamar a cikin wata goma. Ma’ana a kullum zai kawo balas ɗin ƙimanin naira ɗari biyar har tsawon adadin da aka tsara. Idan ya cimma wannan adadi na wata goma ko yadda aka tsara, ya gama biya kenan mashin ya zama mallakinsa.

Wannan sabon tsari ya taimaka wa mutane da dama wajen mallakar mashin ɗin kansu suka ci gaba da dogara da kansu ba tare da wata matsala ba.

Sana’ar kabu-kabu sana’a ce da ta keɓanta da maza musamman matasa. Dangane da lokacin gudanar da sana’ar kuwa, kusan kowane lokaci ana yin ta, ba dare ba rana, ba rani ko damana. Sai dai wata matsalar ita ce, wasu na kallon sana’ar a matsayin sana’ar matasa wadda ba ta ɗorewa har zuwa manyanta, wato sana’a ce ta masu ƙarancin shekaru daga shekara ashirin (20) zuwa arba’in (40). Kabu-kabu sana’a ce mai ƙarfi wadda ke iya ɗaukar nauyin masu yin ta su biya buƙatun rayuwarsu ta yau da gobe. A halin da ake ciki yau, da wuya ka sami sana’ar zamani da take ɗaukar nauyin dubban mutane kamar kabu-kabu. Kasancewar sana’ar ta tsayu sosai da ƙafafuwanta, wannan ya sa masu gudanar da sana’ar samar mata shugabanni majiɓinta al’amurran da suka shafe ta, kamar dai yadda sana’o’in gargajiya suke da sarakunansu masu kula da al’amurran da ke kai kawo a cikin sana’o’insu. Don haka ne ma da wuya ka sami gari ko ƙauyen da wannan sana’a ta kabu-kabu ke gudana ba tare da shugaba.

https://www.amsoshi.com/2017/06/21/191/

1.2   SANA’AR TUƘIN MOTA


     Sana’ar tuƙin mota sana’a ce daɗaɗɗiya da wasu suka bayyana cewa ta samu ne bayan zuwan Turawa a ƙasar Hausa. Galibi tuƙin mota sana’a ce ta maza inda mutum kan sayi mota ko wani ya saye ya ba shi don a riƙa ɗaukar mutane (fasinja) ko kaya zuwa garuruwa daban-daban na kusa da ma na nesa. Saboda muhimmancin wannan sana’a ne ya sa aka tanadi wuri na musamman da ake kira “tasha” inda mutane ke zuwa suna shiga mota zuwa wuraren da suke buƙata. Ana kiran masu wannan sana’a da suna direbobi. Daga cikin direbobin akwai na manyan motoci, akwai kuma na ƙananan motoci. Direbobin manyan motoci direbobi ne da ke tuƙa manyan motoci waɗanda galibi kaya kawai suke ɗauka, sai dai sukan ɗan haɗa da fasinja a wasu lokuta. Direbobin ƙananan motoci kuwa direbobi ne da ke tuƙa ƙananan motoci waɗanda suka ta’allaƙa wajen ɗaukar fasinja kawai tare da ɗan kayansu da bai taka kara ya karya ba.

Direbobi mutane ne da ke zagayawa kusan kowane saƙo na ƙasar Hausa da ma Nijeriya baki ɗaya. Tuƙin mota sana’a ce mai ban samu, duk da yake mafi yawan direbobi ba motocin kansu suke tuƙawa ba, wasu masu hali kan saya musu don kowanensu ya amfana. Wannan sana’a ta kankama ƙwarai da gaske a ƙasar Hausa, kasancewar matasa sun tsunduma gadan-gadan a cikinta saboda ɗimbin albarkar da ake samu a ciki, domin sau da yawa direba ke tuƙa motar wani a wayi gari ya kai ga sayen tasa ya ci gaba da tuƙawa, ko shi ma ya ba wani direban ya tuƙa masa.

1.3   SANA’AR KANIKANCI 


     Kanikanci na daga cikin sana’o’in zamani da Hausawa suke gudanarwa a yau. Sana’a ce ta gyaran injuna da suka haɗa da injin mota da na babur da na janareta da sauran injimomi. Masu gudanar da wannan sana’a ana kiransu kanikawa. Dangane da samuwar wannan sana’a kuwa, majiɓinta sana’ar sun nuna cewa, sana’ar ta fara ne tun bayan samuwar ‘yancin kan ƙasar nan, wato kimanin shekaru arba’in da suka wuce. A da can Hausawa ba su karɓi sana’ar da hannu biyu ba kasancewarta baƙuwa da kuma wahalar koyo kafin a ƙware. A haka dai aka ci gaba har ta samu karɓuwa, aka wayi gari yau tana daga cikin sana’o’in zamani da Hausawa ke tinƙaho da su. A yau, birni da ƙauye na ƙasashen Hausa ana samun kanikawa Hausawa masu gyaran injin iri daban-daban. Kamar yadda ake da injin iri daban-daban, haka ma kanikawansu suka bambanta, wato kowane bakanike da irin injin da yake gyarawa. Ga dai ire-iren kanikawan kamar haka:

Kanikawan Mota: Waɗannan kanikawa ne da suka ƙware wajen gyara injimin motoci idan sun sami wata tangarɗa. Saboda haka ba su taɓa wani injimi da sunan gyarawa in ba na mota ba, kuma sun kasu zuwa gida biyu. Akwai kanikawan manyan motoci, akwai kuma na ƙananan motoci.

Kanikawan Mashin: Kanikawan mashin kanikawa ne da suka jiɓinci gyaran mashin. Su ma waɗannan kanikawa ba su gyara kowane irin injimi in ba na mashin ba.

Kanikawan Janareta: Su kuwa waɗannan kanikawa ne da suka ƙware wajen gyara janaretar hasken lantarki da makamantansu.

Kanikawan Injimin Ruwa: Kanikawa ne da suke gyaran injimin jiragen ruwa. Sai dai su waɗannan kanikawa ba ko’ina ake samun su ba sai wuraren da ake hada-hadar jiragen ruwa.

Wannan sana’a ta kanikanci sana’a ce muhimmiya a ƙasar Hausa a yau, birni da ƙauye wannan sana’a tana tafiya matuƙar hada-hadar abin hawa na gudana a wannan gari ko ƙauye. Da yawa daga cikin al’ummar Hausawa rayuwarsu ta dogara ne da wannan sana’a.

1.4   SANA’AR WAYAR SALULA


     Kasancewar Hausawa al’umma ce da ba ta yarda a bar ta a baya ba a duk lokacin da wani baƙon al’amari na ci gaba ya bayyana, don haka a koyaushe suke ƙoƙarin sajewa da zamani idan buƙatar hakan ta kama. Bayanai sun nuna cewa, wayar salula ta kunno kai ne a ƙasar Hausa a wajajen shekarar 2000 a lokacin mulkin Janar Olusegun Obasanjo. Samun karɓuwa da wayar salula ta samu a wajen al’ummar Hausawa ya sa ta yawaita a kusan kowane saƙo na ƙasar Hausa.

Karɓuwa da amfani da wayar salula ta samu a ƙasar Hausa ne ya haifar da samuwar hanyoyi daban-daban na samun abin masarufi (sana’a) ga wasu Hausawa musamman matasa. Wasu sun shiga cikin safarar wayoyin suna sarowa daga ƙasashen kudu su shigo da su ƙasashen Hausa. Wasu ma har ƙasashen waje sukan fita su sawo su shigo da su gida Nijeriya. Wannan ya sa Hausawa da dama suka yi ta buɗe shaguna a wurare daban-daban domin gudanar da wannan sana’ar.

Bayan mutum ya mallaki wayar salula, abu na gaba da zai yi shi ne sanya wa wayar kati domin magana da ita. Wannan ya sa wasu Hausawa suka ɗauki wannan sana’a ta sayar da katin waya a matsayin sana’ar dogaro da kai, inda sukan tafi kai tsaye su saro katin daga kamfani su riƙa sayarwa. Da yake wayoyin salula sun yawaita kuma sun yi sauƙi ta yadda kusan kowa ma zai iya mallakarta a ƙasar Hausa, sai matsalar lalacewar wayar ta fara addabar mutane. Da farko idan waya ta lalace akan kai ta Legas ko Ibadan domin a gyara saboda babu masu gyaranta a ƙasar Hausa a wancan lokaci. Da yake Bahaushe mutum ne mai basira, wannan ya sa wasu Hausawa suka fara gwada sa’a na gyara wayoyi masu ƙananan matsala. Ta haka ne wasu suka tafi wajen koyon gyaran domin samun sana’ar dogaro da kai. Sannu a hankali wannan sana’a ta gyaran wayar salula ta zama babbar sana’a a ƙasar Hausa musamman a cikin birane. A halin da ake ciki yanzu, masu wannan sana’a sun wadatu gwargwadon hali, domin suna samun dukkan biyan buƙatun rayuwarsu ta hanyar wannan sana’a ba tare da wata matsala ba.

1.5  AIKIN GWAMNATI


     Zuwan Turawa a ƙasar Hausa ya haifar da samuwar baƙin al’adu da abubuwan more rayuwa na zamani ga al’ummar Hausawa. Haka ma zuwan nasu ya haifar da assasa harsashin ilimin boko wanda ya mamaye dukkan kusurwoyin ƙasar Hausa da ma maƙwabtansu na gida da na waje. Shi dai karatun boko ya fara samun shimfiɗar zama ne a ƙasar Hausa tun a wajajen shekarar 1909 bayan da Turawa suka ci ƙasar Hausa da yaƙi, daular Usmaniyya ta kau, mulkin danniya da kama-karya irin na Turawa ya aza shimfiɗarsa ya kishingiɗa. A shekarar 1909 gwamnatin ƙasa ta fara kafa makarantar boko a birnin Kano a Ƙofar Nasarawa wadda ake kira makarantar ‘Danhausa. ‘Daliban da aka yaye daga wannan makaranta su aka riƙa aikawa a ƙananan makarantun larduna don karantar da ‘yan firamare. Haka dai ilimin boko ya ci gaba da samun gindin zama da bazuwa a sassa daban-daban na ƙasar Hausa har zuwa yau.

Da farko dai Turawa sun kafa makarantun ilimin boko ne don koyar da ilimin aikin gwamnati ga waɗanda suka nuna ƙwazo don Turawa su ba ‘yan ƙasa damar gudanar da wasu ayyuka na gwamnati, da kuma koyar da waɗanda za su zama malaman makaranta a wurare daban-daban na Jihar Arewa, da kuma bai wa ‘ya’yan sarakuna ilmin gudanar da mulki a hanyoyin zamani. (Yahaya1988). Wannan tsari na karatun boko ya ɗauki lokaci yana gudana da irin wannan manufa na samar da malamai da kuma inganta lamurran gwamnati. Bayan da tafiya ta yi tafiya, sai lamarin ya ɗauki sabon salo, inda Hausawa suka faɗa gadan-gadan wajen karatun boko domin samun aikin gwamnati da za ya tallafa wa rayuwarsu. Wato suka mayar da karatun boko sana’a da mutum zai zuba jari domin ya sami riba. Bayan da Hausawa suka ciza suka ga jini, wato suka fahimci wannan sabuwar sana’a ta aikin gwamnati sana’a ne mai sauƙi da ban samu idan aka kwatanta ta da sana’o’insu na gargajiya, sai suka rungumi karatun boko ba kama hannun yaro domin samun aikin gwamnati ko wani kamfani da dai makamantansu.

A halin da ake ciki yanzu, ba a cikin birni kawai ba, hatta ma mutanen da ke zaune a ƙauyuka sun fahimci alfanun karatun boko. Wannan ya sa ba su yarda an bar su a baya ba wajen sanya ‘ya’yansu makarantun boko domin sajewa da zamani da kuma cin gajiyarsa. Saboda haka, a yau akwai dubban Hausawa matasa da ma dattawa waɗanda rayuwarsu baki ɗaya ta dogara da wannan sana’a ta aikin gwamnati da ma tallafa wa ‘yan’uwa da abokan arziki kamar yadda ya kamata.

2.0  SAURAN SANA’O’IN ZAMANI


Baya ga sana’o’in da aka yi bayani a baya, akwai sauran sana’o’in na zamani matsakaita da kuma ƙanana waɗanda ba su kai girman waɗanda suka gabata ba. Daga cikin ire-iren waɗannan sana’o’i sun haɗa da:

 

  • Walda

 

  • Kafinta

 

  • Faci/Hwaci

 

  • Yankan farce

 

  • Sayar da baƙin mai

 

  • Sayar da fiya wata (pure water)

 

  • Kamisho

 

  • Gyaran wutar lantarki

 

  • Wankin mota

 

  • Gyaran rediyo da talabijin

 

  • Wasan kwaikwayo

 

  • Siyasa

 

  • Gidajen kallon ƙwallo

 

  • Sarrafa kwamfuta

 

  • ‘Daukan hoto da bidiyo

 

  • Wanki da guga

 


 

3.0  GUDUMMUWAR SANA’OIN ZAMANI WAJEN BUNƘASA TATTALIN  ARZIKIN ƘASAR HAUSA


Daga cikin ire-iren gudummuwar da sana’o’in zamani suke bayarwa wajen raya tattalin arzikin Hausawa sun haɗa da:

3.1 Samar da Ayyukan yi

 Haƙiƙa sana’o’in zamani sun ba da gudummuwa ta musamman wajen wanzar da ayyuka mabambanta a daidai lokacin da ake fama da rashin ayyukan yi, musamman ga matasan da suka kammala karatunsu na boko. ‘Dimbin jama’a da suka yi ilimin zamani sun sami ayyukan ofis-ofis a cikin gwaunati da sauran kamfanoni masu zaman kansu. Yayin da su kuma marasa ilimin zamani suka sami ayyuka daban-daban da suka haɗa da tuƙin mota da kabu-kabu da kanikanci da aikin masinja da sauran waɗanda aka lissafa a baya. Bayanai sun nuna a halin da ake ciki da wuya a sami wata sana’ar Hausawa ta zamani da ma ta gargajiya da ta kwashi kason jama’a mai yawa kamar sana’ar kabu-kabu.

3.2 Kyautata Rayuwar Hausawa

Wanzuwar waɗannan sababbin sana’o’i sun ƙara inganta jin daɗin rayuwar Hausawa. Ta hanyar waɗannan sana’o’i da yawa waɗanda suka gina gidaje suka zauna, wasu suka tafi aikin haji suka kuma biya wa ‘yan’uwa, wasu suka sayi motocin shiga na alfarma, da dai sauran buƙatocin rayuwar yau da kullum da ɗan Adam ke buƙata.

3.3 Rage Zaman Banza

Ba shakka sana’o’in zamani sun taimaka wajen rage zaman kashe wando musamman ga matasa. Waɗannan sababbin sana’o’i na zamani da suka ɓullo sun sa da wuya ka iske matashi zaune ga banza ba ya ɗaya daga cikin waɗannan sana’o’i musamman kabu-kabu. Kai, hatta ma ‘yan gayu da ‘yan shalinsho za a tarar suna kabu-kabu ko da dare ne da kuma hada-hadar wayar salula domin dai su sami abin da za su biya wa kansu buƙata.

3.4 Ƙarfafa Zumunci

Daga cikin gudummuwar waɗannan sana’o’i na zamani akwai ƙarfafa zumunci. Sau da yawa zumunci kan ƙullu ga masu gudanar da sana’a iri ɗaya. Alal misali, idan wata hidima ta samu wani ɗan kabu-kabu za a iske an yi mai kara ta hanyar taimaka masa wajen hidimomin buki da ma ɓangaren aljihu. Irin wannan zumunci yakan sa a zama tamkar uwa ɗaya uba ɗaya. Galibi dukkan masu gudanar da waɗannan sana’o’i na zamani kamar ma’aikatan gwamnati da kanikawa da dai sauransu, za a iske irin wannan zumunci na ƙulluwa a zama kamar ‘yan’uwa.

Kammalawa


     Haƙiƙa waɗannan sababbin sana’o’i da Hausawa suka samu a wannan zamani sun taimaka ƙwarai wajen raya tattalin arzikin ƙasar Hausa da ma Nijeriya baki ɗaya, musamman ma idan aka yi la’akari da yadda suka maye gurbin takwarorinsu na gargajiya waɗanda aka gada kaka da kakanni. Ba shakka waɗannan sana’o’i na zamani sun zama tamkar damina mai ban samu idan aka yi la’akari da irin ɗimbin alfanun da ake samu a ciki. Wannan ne ya sa a halin da ake ciki kusan kashi sittin daga cikin ɗari na al’ummar Hausawa sun raja’a wajen gudanar da ire-iren waɗannan sana’o’i domin kada jirgi ya bar su tasha.

 

https://www.amsoshi.com/2017/06/21/187/

 

MANAZARTA


Abdullahi, R. (2011) Gudummuwar Sana’ar Wayar Salula Wajen Bunƙasa Tattalin Arzikin

ƙasar Sakkwato. Kundin  digiri na ɗaya,  Jami’ar  Usmanu ‘Danfodiyo, Sakkwato.

E.M. Rimer da wasu. (1966) Zaman Mutum da Sana’arsa. Northern Nigerian Publishing

Company, Zaria.

Garba, C.Y.(1991)Sana’o’in Gargajiya a Ƙasar Hausa. Kaduna: Baraka Press and Publishers

Limited.

Ibrahim, M.S. (1987) Gudummuwar sana’o’in gargajiya na Hausa wajen farfaɗo da tattalin

arzikin Nijeriya. Takardar da aka gabatar a taron ƙara wa juna sani na huɗu a kan  Harshe da Adabi da Al’adun Hausa. Cibiyar Nazarin Harsunan Nijeriya, Jami’ar Bayero, Kano.

Madabo, M.H. (1979) Ciniki da Sana’o’i a Ƙasar Hausa. Printed in Great Britain Thorbay

Press Limited Rayleigh Essex.

Namadi, S. (2004) Tsarin tattalin arzikin Hausawa na gargajiya. Kundin digiri na ɗaya,

Jami’ar Usmanu ‘Danfodiyo, Sakkwato.

Umar, M.M. (2005) Kasuwanci da Muhimmancinsa ga Al’ummar Hausawa. Kundin dagiri

na ɗaya, Jami’ar Usmanu ‘Danfodiyo, Sakkwato.

Yahay, I.Y. (1988) Hausa a Rubuce: Tarihin Rubuce-Rubuce Cikin Hausa. Zaria: NNPC.

Yahaya, I.Y. (1992) Darussan Hausa don Makarantun Sakandare. University Press Ibadan.

Tattaunawa da Sarki Asoke (Sarkin ‘yan kabu-kabu) a garin Yauri, 2014.

Tattaunawa da wani ɗan kabu-kabu mai suna ‘Dankabo a garin Sakkwato, 2014.

Tattaunawa da Idi mai faci a garin Yauri, 2014.

  www.amsoshi.com