An ciro daga littafin:
BIƊA DA TANADI A DUNIYAR INTANET
(Sana’o’i, Kasuwanci, Ƙwadago)
Na
Abu-Ubaida SANI
Abdulrahman ALIYU
4.6 Koyarwa a Kan Intanet (Online Tutoring)
Ci gaban zamani ya samar da hanyoyi daban-daban da ake iya bi domin koyo da
koyarwa ba tare da an shiga aji a zahiri ba. Waɗannan hanyoyi sun haɗa da manhajoji da kafafen intanet. Samuwar cutar Korona a
watan Disamba na shekarar 2019 da kuma yaɗuwarta a
shekarar 2020 zuwa 2021 sun sanya manyan makarantu masu yawa a duniya sun koma
tsarin koyarwa ta kan intanet yayin da ɗalibai da
malamai suke kulle a gidajensu.
A ɓangare ɗaya kuwa, ana
ci gaba da samun ƙaruwar makarantun kan intanet. Ko a nan gida
Nijeriya, makarantar kan intanet ta gwamnatin tarayya ba ɓoyayyiya ba ce. Jami’ar Tarayya ta Kan Intanet wato National
Open University (NOUN) tana da kwasakwasai masu tarin yawa, ciki har da
Hausa.
Akwai manyan hanyoyi uku (3) da ake iya cin gajiyar koyarwa a duniyar
intanet. Hanyoyin su ne:
i. Zamowa malami ko
ma’aikaci na dindidin ko na wucin gadi a wata makarantar duniyar intanet
ii. Zamowa malami mai
cin gashin kansa wanda yake koyarwa a duniyar intanet
iii. Aikin dindindin
ko na wucin gadi a matsayin ƙwararre a
wata makarantar duniyar intanet
4.6.1 Malamin Makarantar
Kan Intanet (Online Tutor)
Yana da kyau a fahimci cewa, makaranta a kan intanet ba ta taƙaita ga jami’o’i da sauran makarantun gwamnati ba kawai.
Sun haɗa har da makarantu masu zaman kansu manya da ƙanana. Bugu da ƙari, sukan
kasance cikin nau’o’i da sigogi daban-daban. Sun shafi na koyar da ilimin
fannonin karatun boko da na addini, har zuwa kan koyar da sauran ilimummuka na
rayuwar yau da kullum kamar kwamfuta ko kasuwanci ko girke-girke da dai
sauransu. Wannan ma fage ne wanda tuni aka fara samun Hausawa a cikinsa.
Kowace makaranta tana da tsarinta daidai da muradunta. Ana iya nazartar
makarantun kan intanet ta fuskoki guda biyu kamar haka:
a. Makarantu
b. Kafafen koyi-da-kanka
A – Makarantu
Akwai makarantun kan intanet masu tarin yawa a faɗin duniya. Waɗansu kuwa,
suna da tsarin koyarwa ne iri biyu. Wato suna da tsarin koyarwa na kan intanet,
da kuma na shiga aji a duniyar zahiri. Iri-iren waɗannan makarantu ma sun jaddada samar da tsarin shiga aji
iri biyu, ɗaya na duniyar zahiri, ɗayan kuwa na duniyar baɗini. Mutum yana iya tura buƙatar neman aiki zuwa ga ire-iren waɗannan
makarantu. Wani abin burgewa shi ne, Hausawa a wannan fage suna iya aiki da
sama da makaranta ɗaya. Akan
samu damar hakan ne kasancewar malami zai riƙa koyarwa ne daga gida, ba tare da buƙatar ɓata lokaci zuwa makaranta ba. Bugu da ƙari, ba sai makarantun da suke koyar da Hausa ba ne kaɗai Hausawa za su iya neman aiki. Hausawa suna iya tura buƙatar neman aikin koyar da duk wani kwas da suka ƙware a kowace makarantar kan intanet. Yana iya kasancewa
kwas ɗin harshe ko lissafi ko wani kwas da ya shafi
kimiyya da fasaha.
Misalan makarantun kan intanet waɗanda Hausawa
za su iya neman aikin koyarwa a cikinsu sun haɗa da:
a. Cambly (https://cambly.com)
b. iTalki (https://italki.com)
c. Lingoda (https://lingoda.com)
d. National Open
University (NOUN) – Nijeriya (https://nou.edu.ng)
e. Outschool (https://outschool.com)
f. Preply (https://preply.com)
g. Verbling (https://verbling.com)
h. VIPKid (https://vipkid.com)
Ko bayan waɗannan kafafen, Hausawa suna iya bincika
jami’o’in duniya daban-daban waɗanda suke da
tsarin karantantarwa a kan intanet. Ana iya tura neman gurbin koyarwa a
makarantun.
A - Kafafen Koyi-Da-Kanka
A intanet akwai kafafe masu yawa da suke matsayin makarantu. Malamai
daban-daban sukan rubuta darussa su ɗora a kai.
Masu son koyon darussan sukan biya kuɗi kafin su buɗe a kan na’urorinsu. Yayin da suka karance su, akwai
jarabawa da aka riga aka tsara game da kowane darasi. Ɗaliban za su rubuta jarrabawar. Idan sun ci, akwai takardar shaida wato
satifiket da na’ura za ta tura musu.
Tsarin waɗannan kafafen ya bambanta. Akwai waɗanda malamai suke rubuta kwasa-kwasai sannan su sayar wa
masu kafafen. Akwai kuma waɗanda ake hulɗa ta haɗin guiwa
tsakanin malamai da masu kafafen. A kafafen da ake haɗin guiwa, duk wani kwas ɗin da aka samu kuɗi daga gare
shi, to za a raba ribar tsakanin malamin da ya yi rubutun da kuma masu kafar.
Za a yi rabon bisa tsarin kaso (%) da aka ƙulla yarjejeniya a kansa tun farko. Wannan dama ce ga Hausawa domin samun
kuɗi tare da koyar da darussa da suka shafi
adabi da al’ada da harshen Hausa.
Misalan waɗannan kafafe sun haɗa da:
a. Flowdiary (https://flowdiary.com.ng)[1]
b. Kajabi (https://kajabi.com)
c. LearnWorlds (https://learnworlds.com)
d. Podia (https://podia.com)
e. Skillshare (https://skillshare.com)
f. Teachable (https://teachable.com)
g. Thinkific (https://thinkific.com)
h. Udemy (https://udemy.com)
4.6.2 Malamin Kan
Intanet Mai Cin Gashin Kansa (Online Tutor/Freelance Tutor)
Kamar yadda aka bayyana a baya a ƙarƙashin 4.6.1, makarantun kan intanet ba su taƙaita ga na gwamnati ba kawai. Sun haɗa har da masu zaman kansu, manya da ƙanana. A yau Hausawa masu yawa suna cin gajiyar wannan damar da zamani ya
kawo. Wasu daga cikin fitattu da ake yawan jin ɗuriyarsu a duniyar intanet sun haɗa da:
a. Manhajojin koyi-da-kanka
b. Koyar da girke-girke
c. Koyar da hada-hadar kuɗaɗen intanet
d. Koyar da sauran nau’o’in ilimummuka
A - Manhajojin Koyi-Da-Kanka
Akwai manhajoji da ake samarwa na koyar da abubuwa daban-daban. A cikinsu akwai waɗanda suka shafi koyar da harshe. Manhajojin sukan ɗauki tsarin kwasakwasai na kyauta da waɗanda sai an biya kuɗi sannan a nazarce su. Misalansu sun haɗa da:
Sunan ManhajaMadogara: Rumbun Manhajoji Na Google (Google PlayStore)
Ko bayan wannan, akwai Hausawan da suka ci gajiyar karatun Hausa ta hanyar
haɗa manhajojin littattafai ko waƙoƙin Hausa ko waɗansu abubuwa da suka shafi ilimi. Yawanci sukan samu kuɗi daga gare su ta hanyar ɗora tallace-tallace. Misalan waɗannan manhajoji suna da yawa. Daga ciki akwai:
Sunan Manhaja
Magana Jari Ce Littafi Na Uku
All Hausa Novels
Hausa Novel Lite: Book Media
Ruwan Bagaja MP3 Audio
Magana Jari Ce 1 2 3 by Abdulkarim Nasir
Madogara: Rumbun Manhajoji Na Google (Google PlayStore)
B - Koyar Da
Girke-Girke
Wannan wani sabon fage ne da
ya samu bunƙasa musamman bayan
shigowar manhajar TikTok a watan Satumba na shekarar 2016.[1] Fitattun waɗanda suka iya abinci
a cikin Hausawa ‘yammata da matan aure da dama sun buɗe shafuka a TikTok.
A cikin shafukan suna gabatar da laccoci inda suke koyar da girke-girke
daban-daban. Wani ƙarin abin burgewa
shi ne yadda suke yin darussan cikin bidiyo da sautin magana tare da ƙayatar da su ta hanyar sanya maganganun barkwanci.[2]
Daga cikin waɗanda suke koyar da
abinci a intanet cikin harshen Hausa akwai waɗanda suka yi matuƙar fice. Shahara da sanuwarsu har ta kai ga ana amfani
da waɗansu kalamansu a matsayin sara. Misalan sara da aka
samu sun haɗa da:
[1] Domin
samun ƙarin bayani game da samuwar TikTok, ana iya duba Tidy & Galer (2020).
[2] Daga
cikin masu koyar da abinci da harshen Hausa a TikTok, akwai waɗanda asalinsu ba Hausawa ba ne. Duk da haka, sun taso da
harshen Hausa sannan a cikin Hausawa. Ba su da wani harshe in ba Hausa ba. Waɗansu
kuwa da suka iya harsuna biyu, sun ajiye nasu harshen sun rungumi Hausa a
sakamakon yawan al’ummar Hausawa da suke kan TikTok.
a. Ministan Sharholiya: Take ne wanda
Maryam Adam Hamza (Maryama’s Kitchen) mai koyar da girke-girke a kan
TikTok take yi wa kanta.
b. Ina za ki? Dawo ki ga abin da na kawo mana!: Kirari ne
wanda Hafsat Fulany (Fulany’s Kitchen) take buɗe bidiyoyinta na TikTok da su.
c. Ku dai kun san wanda ya iya ya huta: Kirari ne
wanda Maryam Adam Hamza (Maryama’s Kitchen) take yi wa kanta a cikin
bidiyoyinta da suke kan kafar TikTok.
Lokaci zuwa lokaci gwanayen girki sukan buɗe azuzuwan koyar da waɗansu nau’o’in abinci na musamman. Misali a lokacin da
azumin watan Ramalana ya gabato, akan samu yawaitar azuzuwan koyar da abinci.
Za su sanya farashin yin rajista sannan su ayyana ranaku da manhaja da kuma
tsarin koyar da abincin. Yawanci akan yi shi a ƙare ne a kan intanet. Sukan ɗan turo
hotonu da gajerun bidiyoyin ɗanɗani-haukace a shafukansu domin zaburar da waɗanda ba su yi rajista ba su samu su yi.
A ɓangare ɗaya kuwa,
akwai waɗanda suke koyar da girke-girke a duniyar
zahiri. Duk da haka, sukan tura sanarwar neman ɗalibai ne ta intanet. Bugu da ƙari, akan yi tururuwa zuwa azuzuwansu ne sakamkon ficensu a intanet (saboda
bidiyoyi da hotunan abincinsu da suka karaɗe intanet).
A ƙasa an kawo misalan waɗansu Hausawa da suke cin gajiyar koyar da abinci a
zamanance:
Jadawali Na 8: Wasu Masu
Koyar Da Girke-Girke Da Taimakon Intanet
|
Suna |
Inkiyar
Kasuwanci |
Gari |
Nau’o’in
Azuzuwa |
|
A’isha Sulaiman |
Yummy Bites |
Abuja |
Intanet da
Zahiri |
|
Aisha Delu
Aliyu |
Delu Concept
Services |
Sakkwato |
Zahiri
(tallatawa a intanet) |
|
Fatima
Abdulkadir |
Faty AK's
Cakes & More |
Katsina |
Intanet da
Zahiri |
|
Fatima Hassan
Hamma |
Zara’s Food
& More |
Bauchi |
Intanet da
Zahiri |
|
Hafsat Fulany |
Fulany’s
Kitchen |
Kano |
Intanet da
Zahiri |
|
Hajara Adamu
Yusuf |
Hajjo’s Kitchen |
Bauchi |
Intanet da
Zahiri |
|
Khadija Abbas
Sani |
Khabs Kitchen |
Kano |
Intanet da
Zahiri |
|
Maryam Adam
Hamza |
Maryama’s
Kitchen |
Damaturu |
Intanet da
Zahiri |
Madogara: Tattaunawa da bibiyar bayanai a kafafen
intanet
Wannan binciken ya fahimci cewa, tabbas Hausawan da suka zamanantar da
sana’arsu ta abinci ta hanyar shiga intanet sukan samu riba sosai ta ɓangaren koyarwa. A ƙasa an kawo ƙiyasin kuɗaɗen da masu koyar da abinci suke karɓa daga kowace ɗaliba.
Jadawali Na 9: Ƙiyasin Kuɗaɗen Da Ake Biya Yayin Shiga Ajin Koyar Da Abinci
|
Nau’in
Ɗalibta |
Azuzuwan Kan Intanet |
Azuzuwan
Duniyar Zahiri |
|
Aji mai ɗalibai da yawa (20 zuwa sama) |
N5,000 – N25,000 |
N5,000 – 50,000 |
|
Aji mai ɗalibai kaɗan (ƙasa da 20) |
N5,000 – 50,000 |
N5,000 – 50,000 |
|
Ajin ɗaiɗaikun mutane (1-5) |
N20,000 – 100,000 |
N20,000 –
200,000 |
|
Ajin manyan
mutane na musamman |
(Ba a samu misali ba) |
N50,000 –
500,000 (wani lokaci har da ƙarin
kyaututtuka na alkairi) |
Madogara: Tattaunawa da masu koyar da abinci a
zamanance da bibiyar tallace-tallacensu a kan intanet[4]
C - Koyar Da Hadahadar Kuɗaɗe Da Kadarorin Intanet
A yau akwai Hausawa da dama da suka duƙufa wajen koyar da hadahadar kuɗaɗe da kadarorin kan intanet. Bayan ita sana’ar kuɗaɗen intanet ɗin kanta, wannan koyarwa da suke yi hanya ce ta samun kuɗi a gare su. Bugu da ƙari, koyarwar tana ƙara nuni da yadda
Hausawa suke sake rungumar wannan ci gaban zamani.
A ɓangare ɗaya kuwa, ko
bayan kuɗaɗe da masu
koyarwar suke samu, suna kuma samun waɗanda za su
tura wa liƙau ko lambobin “gayyata” (referral) zuwa ga
sababbin kuɗaɗen intanet ko
waɗansu manhajoji. Gayyata wani tsari ne da yake
ba wa masu akawun a wata manhaja ko kafa damar tura gayyata ga wasu mutane na
daban. Yayin da suka yi amfani da liƙau ko lambar
gayyatar da aka tura musu domin buɗe akawun, to
wanda ya tura musun zai samu wani kamasho. Misali, idan haƙo (mining) suka yi, zai samu wani lada daga abin da suka tara. Idan kuma
ruwan kuɗi aka yi musu, to shi ma zai samu kaɗan.[5]
D - Koyar Da Harshe
Masana da manazarta harshen Hausa suna da damar koyar da harshe a duniyar
intanet domin a biya su. Mutum yana iya buɗe akawun a ɗaya daga
cikin kafofin tallata basira. Masu son a koyar da su wani abu game da harshen,
za su tuntuɓe shi yayin da suka ci karo da akawun ɗinsa a kan intanet. Baya ga haka, akan tuntuɓi kamfanonin fassara lokaci zuwa lokaci domin su nemo waɗanda za su iya koyar da wani harshe. Kamfanonin fassarar
kuwa za su tuntuɓi ma’aikatansu domin samun waɗanda za su iya aikin.
Kafafen da za a iya rajista da su a matsayin malami mai koyarwa a kan
intanet sun haɗa da:
a. Freelancer – (https://www.freelancer.com)
b. Guru – (https://www.guru.com)
c. LinkedIn (https://www.linkedin.com)
d. PeoplePerHour – (https://www.peopleperhour.com)
e. TaskRabbit – (https://www.taskrabbit.com)
4.6.3 Aikin Kwangila a
Matsayin Masani
Bayan nau’o’in koyarwa da aka ambata a sama, malamai masana suna da damar
yin aikin kwangila a ire-iren waɗannan
makarantun kan intanet. Lokaci zuwa lokaci makarantun sukan nemi malamai domin
su rubuta musu wani kwas ko su yi musu gyare-gyare tare da sabunta kwasa-kwasai
yayin da suka samu sababbin sauye-sauye a wannan fannin ilimi. Bayan haka, ana
iya neman masanan domin duba ɗalibai a
matakin digiri na biyu ko na uku. Misalan kwasakwasan Hausa da masana
daban-daban suka rubuta wa Jami’ar Tarayya ta Kan Intanet wato National Open
University (NOUN) sun haɗa da:
Jadawali Na 10: Kwasa-Kwasan
Da Wasu Masana Suku Rubuta Wa NOUN
|
|
Kwas |
Masanin Da
Ya Rubuta |
|
1. |
HAU 102:
Gabatar Da Tarihin Hausawa (Introduction to the History of the People) |
Dr. Aliyu Isa
Sulaiman (KASU) |
|
2. |
HAU 117:
Introduction to Hausa Cultural Studies |
Dr. Ibrahim
Abdullahi Sarkin Sudan (UDUS) |
|
3. |
HAU 210:
Morphology of Hausa |
Dr. Isah
Abdullahi Muhammad (UDUS) |
|
4. |
HAU 211:
Varieties of Prose in Hausa |
Prof. Ibrahim
Malumfashi (KASU) |
|
5. |
HAU 212:
Syntax of Hausa I |
Prof. Hafizu
Miko Yakasai(BUK) |
|
6. |
HAU 214: Hausa
Trades and Crafts |
Dr. Abdullahi
Sarkin Gulbi (UDUS) |
|
7. |
HAU 301:
Phonology of Hausa II |
Dr. Adamu
Abdulsalam (FU Kashere) |
Madogara: Kafar Intanet Ta NOUN (https://nou.edu.ng)[6]
4.7 Naɗewa
Wannan babi na huɗu ya kawo
bayanai game da hanyoyi daban-daban na neman kuɗi a duniyar intanet. Tuni Hausawa suka fara cin gajiyar
wasu daga cikinsu. Duk da haka, akwai damarmaki masu tarin yawa da suke wucewa
ba tare da an ci moriyarsu ba. Jajircewa domin koyon ire-iren waɗannan sana’o’i da kasuwanci za su taimaka matuƙa wajen rage zaman kashe wando. Za su samar da ayyukan yi
masu yawa ga Hausawa matasa maza da mata.
[1] Wannan makarantar a cikin harshen Hausa take.
[2] Domin samun ƙarin bayani game da samuwar TikTok, ana iya duba Tidy & Galer (2020).
[3] Daga cikin masu koyar da abinci da harshen
Hausa a TikTok, akwai waɗanda asalinsu ba Hausawa ba ne. Duk da haka, sun taso
da harshen Hausa sannan a cikin Hausawa. Ba su da wani harshe in ba Hausa ba.
Waɗansu kuwa da suka iya harsuna biyu, sun ajiye nasu harshen sun rungumi Hausa
a sakamakon yawan al’ummar Hausawa da suke kan TikTok.
[4] An haɗa waɗannan alƙaluma daga bayanan da suka fito daga Aisha Delu Aliyu (Delu Concept
Services) da Fatima Abdulkadir (Faty AK's Cakes & More) da Khadija Abbas
Sani (Khabs Kitchen).
[5] A ƙarƙashin 4.4 an kawo misalan waɗannan. A ciki har da
makarantun koyar da hadahadar kuɗaɗen intanet da suka haɗa da Arewa Trading
Academy da HydarFX Academy Kano da SMT Academy Kaduna.
[6] An ɗauko bayanan a cikin watan Oktoba,
shekarar 2024.
0 Comments
ENGLISH: You are warmly invited to share your comments or ask questions regarding this post or related topics of interest. Your feedback serves as evidence of your appreciation for our hard work and ongoing efforts to sustain this extensive and informative blog. We value your input and engagement.
HAUSA: Kuna iya rubuto mana tsokaci ko tambayoyi a ƙasa. Tsokacinku game da abubuwan da muke ɗorawa shi zai tabbatar mana cewa mutane suna amfana da wannan ƙoƙari da muke yi na tattaro muku ɗimbin ilimummuka a wannan kafar intanet.