An ciro daga littafin:
BIƊA DA TANADI A DUNIYAR INTANET
(Sana’o’i, Kasuwanci, Ƙwadago)
Na
Abu-Ubaida SANI
Abdulrahman ALIYU
An
kawo bayanai dangane da tanadin Hausawa a babi na ɗaya da na biyu. Yayin da ake
ci gaba da samun sauye-sauyen zamani, dabarun tanadin Hausawa sun ci gaba da
sake samun canji da bunƙasa. Tun kafin shigowar intanet aka ji wani sauyin zamani
game da yadda Hausawa suke ajiyar kuɗi a Bakin Gambu. Yana cewa:
Don
in na ce randa,
Wani
randa ta ruwa za ya ce min.
To,
randa ma’ajin kuɗɗi na dauriiii,
Sanda
ba ajiya banki akai ba.
(Muhammad
Gambo Fagada: Waƙar Kashe Mace)
Za
a iya fahimtar cewa, a duniyar Hausawan zamanin wannan waƙar, tuni aka fara ajiyar
kuɗi a bankuna. Hakan ya sa har tarihin al’adar ajiye kuɗi a cikin randa ya
fara ƙaranci
a tsakanin al’umma. Wasu ba su san da cewa randa tana amfani wajen adana kuɗi
ba. A maimakon haka, amfanin randa da suka sani kawai shi ne ajiye ruwa.
Samuwar
intanet kuwa ya zo da sababbin hanyoyin tanadi. Fitattu daga cikin hanyoyin
tanadin da Hausawa za su iya cin gajiyarsu sun haɗa da:
a. Tsarin adana kuɗi a bankuna
b. Kuɗin intanet/kadarar intanet
c. Kuɗaɗen ƙasashen waje
5.1 Tsarin Adana Kuɗi a Bankuna
Ajiye
kuɗi a banki a yau ya zama gama-gari. Ya kasance tamkar ajiye kuɗi a aljihu
sakamakon yadda ake da hanyoyin taransifa cikin sauƙi.[1]
Mai kuɗin yana iya amfani da su a duk lokacin da ya ga dama (sai dai idan akwai
wata matsala ta musamman kamar rashin sabis ɗin intanet). A bisa wannan
dalilin, a yanzu ba za a ɗauki ajiye kuɗi a banki cikin tsarin gama-gari a
matsayin hanyar tanadi a tsakanin Hausawa ba.
Duk
da bayanin da ya gabata a sama, akwai tsare-tsare na musamman a bankuna da suke
ba wa mutum damar adana kuɗi a matsayin tanadi na dogon lokaci ko gajere.
Kowane banki yana da irin nasa tsarin. Wannan bincike ya ci karo da Hausawa
masu yawa da suke amfani da ire-iren waɗannan tsare-tsare. Waɗansu Hausawan
sukan yi amfani da hanyoyi sama da ɗaya. Misalansu sun haɗa da:
A – Asusun Hajji (Hajj Savings)
Wannan
wani tsarin asusu ne wanda ake yi a ƙarƙashin Hukumar Aikin Hajji Ta Ƙasa (National Hajj
Commission of Nigeria (NAHCON)) da Hukumomin Kula Da Jin Daɗi Da Walwalar
Alhazai Na Jahohi (States Pilgrims Welfare Boards (SPWB)) tare da haɗin guiwar
Bankin Jaiz (Jaiz Bank Plc.) (Jaiz Bank, 2024). Wannan nau’in asusu yana ba da
damar tara kuɗi a hankali domin tanadin zuwa aikin Hajji.
Abubuwa
biyu suna daga cikin dalilan da suka sa ya kasance mai nagarta. Na farko ya
kasance wanda ya saka kuɗi a irin wannan nau’in asusu, to ba zai iya cirewa ba.
Hakan zai ba shi ƙwarin guiwar dogewa domin ya ci gaba da tara kuɗin har su
kai na zuwa aikin Hajji.[2]
Abu na biyu kuwa shi ne, za a riƙa yin kasuwanci da kuɗaɗen da mutum ya saka sannan a
sanya masa wani kaso na ribar a kan kuɗaɗensa (NAHCON, 2021). Wannan dama ce ga
Hausawa ta yin asusu domin tafiya Hajji, musamman yanzu da kuɗin kujerar Hajji
ta yi tsada.
B – Asusun Yara
A
dokar Nijeriya, sai yaro ya kai shekara goma sha takwas (18) kafin ya iya buɗe
akawun a banki. Duk da haka, bankuna da dama sun fitar da tsarin yi wa yara
asusu. Wannan cigaban zamani ne kan yadda ‘ya’yan Hausawa suke adana ‘yan
kuɗaɗensu a asusun laka ko makamancin hakan. Ana yin wannan asusu ne bisa
dalilai masu yawa da suka shafi tanadi na musamman a yaran. Yana iya kasancewa
tanadin kuɗin tura su karatu ko buɗe musu kasuwanci ko gina musu gida ko sayen
abin hawa ko yi musu aure, da makamantansu.
Yawanci
bankuna sukan saka ƙa’idojin da dole a cike su kafin cire kuɗi a ire-iren waɗannan
akawun ɗin. Dole ne ya kasance za a cire kuɗin ne kawai domin biyan buƙatun yaran da aka buɗe
akawun ɗin dominsu. Ko ba komai ƙa’idojin sukan rage yiwuwar cire kuɗi don biyan ƙananan buƙatun yau da kullum.
Bankunan
Nijeriya masu yawa suna da wannan tsari. Hausawa suna iya buɗe wa ‘ya’yansu
irin wannan asusu na zamani (na kan intanet). Daga cikin bankunan Nijeriya da
suke da wannan tsari akwai:
Jadawali Na 11: Asusun Yara a Wasu Bankunan Nijeriya
|
|
Sunan Banki |
Sunan Asusu |
|
1. |
Access Bank |
Early Savers
Account[3] |
|
2. |
Ecobank
Nigeria |
MyFirst
Account[4] |
|
3. |
First Bank |
KidsFirst[5] |
|
4. |
Guaranty
Trust Bank |
Smart Kids
Save (SKS)[6] |
|
5. |
Sterling Bank |
I Can Save
(Minor)[7] |
|
6. |
United Bank
For Africa |
UBA Kiddies
Account[8] |
|
7. |
Zenith Bank |
Zenith
Children’s Account (ZECA)[9] |
Madogara: Fabmumng (2020), Dapo-Thomas (2024), Naira Compare (2024)
C – A Ci Ɗaya a Adana Ɗaya (Save as You Spend)
Kamar
yadda aka bayyana a baya, ajiya a banki yau tamkar ajiye kuɗi a aljihu ne. Mai
su yana iya yin taransifa a kowane lokaci. Domin samun damar adana kuɗi,
bankuna sun fito da wani tsari mai suna Save as You Spend. Wannan tsari
ne wanda yake ba wa kwastomomi damar adana kuɗaɗe. Hausawa suna da damar amfani
da wannan tsari domin adana kuɗaɗensu a kan intanet.
Yanda
tsarin yake aiki shi ne, mutum zai saita wani kaso (1%) da yake so a adana masa
a duk lokacin da ya kashe kuɗi. A bisa misali, idan albashinsa naira dubu ɗari
ne (100,000), yana iya saita cewa a riƙa ɗaukar kashi goma (10%) na duk kuɗaɗen da
ya kashe. Duk taransifa ɗin da ya yi, za a cire adadin da ya kai kashi goma
(10%) na abin da ya tura a adana masa a asusunsa na A Ci Ɗaya a Adana Ɗaya. Wannan yana nuna cewa, a
lokacin da zai kashe kimanin dubu casa’in (90,000), zai zama an adana masa
kimanin dubu goma (10,000).
Wannan
hanya ce ta yin tanadi a zamanance domin amfani da kuɗaɗen da mutum ya tara a
wani lokaci na daban. A ƙasa an kawo misalan wasu bankunan Nijeriya da suke da
wannan tsarin, waɗanda kuma Hausawa suna iya amfani da su:
Jadawali Na 12: Tsarin A Ci Ɗaya a Adana Ɗaya a Wasu Bankunan
Nijeriya
|
|
Sunan Banki |
Sunan Asusu |
|
1. |
Ecobank |
Ecobank Save
As You Spend[10] |
|
2. |
Gruanty Trust
Bank |
Spend 2 Save[11] |
|
3. |
Kuda |
Spend + Save[12] |
|
4. |
PalmPay |
Spend &
Save[13] |
Madogara: Akintaro (2023), Kafafen Intanet Na Bankuna
5.2 Kuɗin Intanet/Kadarar Intanet
Yana
da kyau a fahimci cewa, kuɗaɗe da kadarorin intanet suna tafiya ne a tare. Bugu
da ƙari,
ana ba su suna ne a muhallin da suka kasance. Ma’ana dai, nau’in kuɗi a wani
muhalli yana iya kasancewa kadara a wani muhallin na daban. A lokacin da aka haƙi wani nau’in kadara aka
adana, to abin da aka adanan yana mazaunin kadara ne. Idan kuwa aka shiga
kasuwa da shi domin saye da sayarwa, to ‘yankasuwa suna kiran sa da suna kuɗin
intanet.[14]
Duk
da haka, akwai abubuwan da kai tsaye kadarori ne a kan intanet, duk kuwa da
cewa ana sayar da su domin a sayi kuɗaɗen intanet ko kuma kuɗaɗen duniyar
zahiri. Waɗannan sun fi shafar dauwamammun kadarorin intanet waɗanda aka
tattauna a ƙarƙashin 4.4.2.1.1.1.4 da yake
sama.
Hausawa
sukan tanadi kuɗaɗe ko kadarorin intanet su ajiye su na tsawon lokaci. Yayin da
lokacin ya yi, za a sayar da su domin biyan buƙata. An fi yin hakan
musamman lokacin da ake son guje wa yawan faɗuwar darajar kuɗaɗen duniyar
zahiri. Wasu daga cikin kadarorin intanet da ake adanawa sun haɗa da:
a. Binance Coin (BNB)
b. Bitcoin (BTC)
c. Dauwamammun Kadarorin Intanet (NFT)
d. Ethereum (ETH)
e. Tether (USDT)
f. USD Coin (USDC)[15]
5.3 Kuɗaɗen Ƙasashen Waje
A
baya an nuna cewa a yau akan adana kuɗaɗe da kadarorin duniyar intanet a
matsayin tanadi. A duniyar zahiri ma akan adana wasu nau’o’in kuɗaɗe musamman
dalar Amurka. Daga cikin masu irin wannan asusu har da Hausawa. Akan yi hakan
ne musamman da yake a tarihi, har kullum darajar dala ƙaruwa take yi a kan naira.
Haka wannan al’amari yake a duniyar intanet.
Ana
iya buɗe akawun sannan a adana dala a ciki zuwa wani lokacin da ake buƙata. Wasu kuma sukan sayi
dalar sannan su adana ta a wani wurin da ba za ta lalace ba. A shekarar 2016
zuwa 2018, jaridu a Nijeriya sun kawo labaran yadda wasu ‘yan Nijeriya suka
ajiye daloli har a cikin sokawe (soakaway).[16]
Masu shirin zuwa aikin Hajji ma suna iya adana kuɗaɗensu cikin dala. Hakan yana
taimakawa wajen kauce wa yin hasara yayin da darajar naira ta faɗi. M.A.
Ibrahim (keɓantacciyar tattaunawa, 13 ga watan Yuni 2024).[17]
5.4
Naɗewa
Lallai
don gobe ake wanke tukunya, sannan ajiya maganin wata rana. Muhimmancin tanadi
ya sa kowane zamani yake tafiya da hanyoyi daban-daban na tanada kuɗi da sauran
nau’ukan dukiya. Tattali yana da matuƙar muhimmanci ga rayuwa. Da taimakon
Ubangiji, tattali yana taimakawa wajen kauce wa faɗawa cikin yanayin ƙunci da ƙaƙa-ni-ka-yi a lokacin
lalurori da buƙatun kuɗi na gaggawa.
[1] Hanyoyi uku da aka fi
amfani da su a yau na taransifa a tsakanin Hausawa su ne (i) amfani da manhaja,
(ii) amfani da lamba (USSD), da kuma (iii) amfani da katin ATM domin wanda za a
tura wa ya cire ta na’urar POS.
[2] Duk da haka, ana iya fita
gaba ɗaya daga cikin tsarin. Akwai ƙa’idojin da za a cike kafin fita.
[3] A duba https://www.accessbankplc.com/personal/kids-teens/early-savers-account.
[4] A duba https://www.ecobank.com/ng/personal-banking/everyday-banking/savings-accounts/my-first.
[5] A duba https://www.firstbanknigeria.com/personal/accounts/savings/kidsfirst/.
[6] A duba https://www.gtbank.com/personal-banking/accounts/savings-investment-accounts/smart-kids-save-sks.
[7] A duba https://sterling.ng/personal/i-can-save/.
[8] A duba https://www.ubagroup.com/nigeria/personal-banking/accounts/savings-accounts/kids-savings-account/.
[9] A duba https://www.zenithbank.com/zeca/.
[10] Kwastoma yana iya saita
adana kashi ɗaya zuwa goma (1-10%) na dukkannin taransifa da zai yi. A duba https://www.ecobank.com/group/news-and-media/news?news=20190814060018881JDXRCZJY99.
[11] Kwastoma yana iya saita
adana kashi ɗaya zuwa biyar (1-5%) na dukkannin taransifa da zai yi. A duba https://www.gtbank.com/personal-banking/services/e-banking/spend-2-save.
[12] Kuda ɗaya ne daga cikin
bankunan kan intanet da suke tashe a Nijeriya. A duba https://kuda.com/en-ng/save/.
[13] PalmPay ɗaya ne daga cikin
bankunan kan intanet da suke tashe sosai a Nijeriya. Suna bayar da damar saita
adana kashi ɗaya zuwa ɗari (1-100%) na dukkannin kuɗaɗen da mutum yake kashewa
a kan manhajarsu.
[14] Wannan abin haka yake har
a harshen Ingilishi inda ake da cryptocurrency da kuma digital asset,
wato dai ‘kuɗin intanet’ da kuma ‘kadarar intanet.’ Hausawa da dama sun
Hausantar da kalmar “crypto” zuwa “kirifto.”
[15] A duba Saifedean (2018) da
Gonçalves et al., (2023).
[16] A duba Nathan (2016) da
Ozogwu (2016).
[17] Ma’aikaci ne a kamfani mai zaman kansa da yake aikin jagorancin sama wa mahajjanta bisa da jigilar su zuwa Hajji.
0 Comments
ENGLISH: You are warmly invited to share your comments or ask questions regarding this post or related topics of interest. Your feedback serves as evidence of your appreciation for our hard work and ongoing efforts to sustain this extensive and informative blog. We value your input and engagement.
HAUSA: Kuna iya rubuto mana tsokaci ko tambayoyi a ƙasa. Tsokacinku game da abubuwan da muke ɗorawa shi zai tabbatar mana cewa mutane suna amfana da wannan ƙoƙari da muke yi na tattaro muku ɗimbin ilimummuka a wannan kafar intanet.