Surukai a Madubin Karin Magana

Daga

Shafa'atu Salihu Labbo
Abu-Ubaida Sani

Surukai jam’i ne na kalmar ‘suruki’ ko ‘suruka’ (siriki da sirika a wani karin harshe). Suruki kuwa yana nufin, mutumin da ya auri ‘yar wani ko mutumin da ya aurar da ‘yarsa ga wani, (CNHN, 2006 sh. 403). Surukai su ne waɗanda suka aurar da ‘yarsu ga wani, ko ta auri ɗansu, surukai sun haɗa da uban ɗiya, uwarta, gwaggwanninta da sauran ‘yan gidansu, haka shi ma mijin iyayansa da yayyensa da sauran yan gidansu.

1. Dakau aikin surukai, in ba za ka iya ba, ba su ‘yarsu

2. Dalili, mai sa a kama gindin suruka

3. Hankali ka rabon dawo, har a manta uwar miji

4. Jirbo aikin surukai, a guda da kunya, a tsaya a sha wuya

5. Kada ka kula da son suruka, kai dai yardar matarka

6. Ku taya ni figa, uwar miji ta zama zakara

7. Mai karɓa surukin mai kyauta

8. Mutuwar sarakuwa, gajarta tafiya ce

9. Rashin ta faɗi, tusa gidan suruki

10. Sa kai a uku, takabar suruki

11. Samun wuri, amarya da aron ‘yan kunnen uwar miji

12. Tsautsayi, takabar suruki

13. Wasa ya ɓaci, an taɓi kuiɓin sarakuwa

14. Wasa, wasa ne, ban da tsikarar uwar miji da taɓarya

15. Wuya, mai sa a kwana ɗakin suruka

16. Ya yi auki, uwar miji ta ƙi cin tuwo

Al’adar Hausawa, dangantaka tsakanin matar ɗa da uwar miji wani muhimmin lamari ne kuma babban ɓangare ne daga cikin zamantakewar aure, sai dai kash! A mafi yawan lokuta mu’amalar su da cuɗanyar su ba ta cika yin kyau ba, musamman a wannan zamani da ake zaman doya da manja a tsakaninsu, saboda suna kallon junansu a matsayin abokan hamayya game da shi mai gidan, domin wasu dalilai da sukan bijiro a cikin lamuran rayuwar yau da kullum.

Ga wasu daga cikin karin maganan Hausa waɗanda suke ƙunshe da wasu halaye da ɗabi’un mata da surukansu.

1. Wasa, wasa ne, ban da tsikarar uwar miji da taɓarya

A al’ada mutum yana wasa ne da sa’ansa ko abokin wasansa. Wannan karin maganar tana nuna cewa, raini ya fara shiga tsakanin matar ɗa da uwar miji inda har ake ba matar shawara cewa ko da za ta yi wasa da ita, to kar ta wuce wuri. Bisa ga al’ada uwar miji ba abokiyar wasar matar ɗa ba ce. Idan kuwa aka ga alamun hakan, to ba wasa ba ne, reni ne ya shiga tsakani. Haka kuma, ana nufin lugudan da ake yi ya yin daka da taɓarya a turmi wanda yake sautinsa yana tare da wasu maganganu masu ma’ana to idan ana yin lugudan, ana iya sadarwa tsakanin mai dakan da abokan zamanta kishiyoyi ko uwar mijin. A nan ana lurar da matar ɗa cewa, ko za ta yi irin wannan, ta kula cewa uwar miji ba abokiyar wasanta ba ce.

Ana amfani da wannan karin magana ne a wurin gargaɗin mutum da ya tsaya daidai matsayarsa, kar ya wuce wuri ya yi abin da al’ada za ta zarge shi.

2. Wasa ya ɓaci an taɓi kuiɓin sarakuwa

Wannan karin maganar na nuna irin yadda raini ya shiga sosai tsakaninsu, har matar ɗa ta kai ga jikin uwar miji. Ana amfani da ita a nuna cewa mutum ya wuce wuri ya yi abin da bai dace ba, a mahangar al’ada da zamantakewa.

3. Dalili mai sa a kama gindin suruka.

Wannan karin maganar tana bayyana muna cewa, halin jinya ne kaɗai ke sa suruka ta kama gindin uwar miji, ko lalura ce kawai ke sa mace ta kai ga jikin suruka, saboda kunya da girmamawa, kamar yanayin jinya da makamantansa.

4. Hankali ka rabon dawo har a manta da uwar miji

Wannan karin magana tana ɗauke da habaici ko gugar zana ga matar ɗa wadda ake ganin saboda tsananin rashin jituwar dake tsakaninta da uwar miji hankalinta ya rufe ta raba abin da ba ta ba uwar miji ba. AƘamusun Hausa (CNHN, 2006 sh. 101) an bayyana ‘dawo da cewa’ dunƙulen fura.’ Ma’ana dawo na nufin curarriyar fura. Fura kuwa abin sha ce mai daraja a al’adar Bahaushe.

Ana amfani da ita a yi shaguɓe ga wani mutum da ya bar wani abu mai muhammanci, ya ɓuge ga aikata wani abu wanda bai kai muhammancin wancan ba.

5. Ya yi auki, uwar miji ta ƙi cin tuwo

Wannan karin magana tana nuna muna zurfin hamayya tsakanin matar ɗa da uwar miji, ta yadda aka bayyana rashin nuna damuwa game da rashin cin abincin uwar miji ta yi, da kuma bayyana farin ciki cewa abincin ma ya yi auki da ba ta ci ba.

A ƙamusun Hausa (CNHN, 2006 sh. 448) an bayyana ‘tuwo da cewa; abincin da ake yi da garin dawa ko gero ko masara ko kuma aka yi da shinkafa aka tuƙa da tafasasshen ruwa, aka kwashe. Ana ci da miyar kuɓewa ko kuka ko kuma yakuwa da sauransu. Tuwo, abinci ne mai matuƙar daraja ga al’adar Bahaushe.

6. Ku taya ni figa, uwar miji ta zama zakara

Wannan karin magana ya ƙara bayyana zurfin hamayyar da ke gudana tsakanin matar ɗa da uwar miji, zaman doya da manja tsakanin uwar miji da surukai, inda aka nuna cewa wani aibu ya sami uwar miji, amma maimakon matar ɗa ta tausaya tare da taimaka mata don ganin ta fita cikin mummunan yanayi, sai aka ji tana neman waɗanda za su taya ta a iyar da halaka uwar mijin.

Ana amfani da shi wajan nuna cewa dama ta samu a kan abokin jayayya lokacin da wata musiba ta same shi.

7. Mutuwar sarakuwa gajarta tafiya ce

Wannan karin magana tana ƙunshe ne da saƙon ƙololuwar kishi da hamayya, inda aka bayyana cewa, ita matar ɗa tana nuna farin cikinta game da mutuwar uwar mijinta da tunanin cewa, mutuwar za ta sauƙaƙa mata tafiyar da lamuran rayuwar gidan mijinta.

Ana amfani da ita a nuna cewa wani da ya ke shiga ƙunci ko damuwa saboda wani abu, ya huta daga ci gaba da zama cikin wannan yanayi, sanadiyar rabuwa da abin da yake sa masa tarnaƙi. Karin magana ta taskace muna cewa, a mahangar al’adar Hausawa, tun zamani mai tsawo, ana samun saɓani nan da can tsakanin mata da uwar miji, sai dai a wannan zamani abun ya fi ɓaci.

Manazarta

Labbo, S.S. & Sani, A-U. (2025). Aure a ƙunshiyar karin magana. Amsoshi Academic Publishers. ISBN: 978-1-257-07209-5. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.19513449