Daga
Shafa'atu Salihu Labbo
Abu-Ubaida Sani
A ganina, babban dalilin da ya sa uwar kishiya take da baƙin jini ga abokiyar kishi a zamantakewar Hausawa shi ne, a mahangar al’ada, ita uwar kishiya tsaye take tsayin - daka wajen kare ‘yarta, kuma koyaushe cikin fafutukar nemar wa ‘yar kayan faɗan da za ta yaƙi abokiyar kishin ta take domin su ga bayanta ko kuma su hana ta yin kowane irin tasiri a gidan miji, sai fa kaɗan daga cikinsu.
Kishi bai taƙaita
a tsakanin kishiyoyi ba, a’a har sai da ya yi naso zuwa ga
iyayensu mata, ko mene ne laifin uwar kishiya? Mai yiwuwa amsar tambayar na iya
kasancewa saboda amincewar da ta yi na ɗiyarta da ta auri mijin abokiyar
zama (kishiya) ko kuma domin ita uwar kishiyar a wasu lokutan takan taya ɗiyarta kishi, da dai sauran gudunmuwar da takan bayar a
fagen kishi. Duk dai yadda lamarin ya kasance, karin maganar Hausa ya taskace
wasu halaye da yanayin irin wannan nau’in kishi a ƙunshiyar kare-karen magana kamar
haka:
1. Rabiɗin leɓo, shawara da uwar kishiya
A ƙamusun
Hausa (CNHN, 2006 sh. 370), an bayyana ma’anar ‘ribiɗi’ da cewa; dakan farko da aka yi wa hatsi na fura don mayar
da shi gari. Sannan aka bayyana ma’anar ‘shawara’ da ‘tattaunawa a kan wasu matsaloli
tsakanin mutum biyu ko fiye. Idan aka tattara waɗannan
ma’anoni za a samu sakamakon cewa, tattaunawa tsakanin kishiya da uwar kishiya
domin samar mata mafita ga matsalolin da suka dabaibaye ta, wahalar da baki ne
kawai da yawan magana domin ba za ta nuna mata mafitar ba, kasancewar ga
al’ada, akwai tuhumar ƙiyayya
a tsakaninsu.
2. Salula, shawara da uwar kishiya
Wannan karin magana ta fara ne da wata kalma (Salula) wadda
sautinta yake alamta sakarci da wauta da fallasa asiri. Karin maganar tana bayyana
sakarci da wautar kishiyar da ta yi shawara da uwar kishiyarta, domin kuwa ba
za ta nuna mata mafitar ƙwarai
ba, kuma ba za ta rufa mata asiri ba, saboda tuhumar ƙiyayya da ke tsakaninsu da kuma
gudummuwar da take ba ɗiyarta a mahangar al’ada.
3. Ɓatan kai, shawara da uwar kishiya
Ɓatan
kai na nufin rasa hanya daidai da ɗimuwa (CNHN, 2006 sh. 64). Wannan
karin maganar tana nuna cewa shawara da uwar kishiya kauce wa hanya
madaidaiciya ne tare da rashin tunani ko rashin hankali. Kasancewar an ɗauki kishiya a matsayin abokiyar gaba da ƙiyayya, haka nan duk danginta
ake ganin su. Ga al’ada ba yarda tsakanin kishiya da
uwar kishiyarta bare neman shawara.
Ana amfani da wannan karin magana ne, idan mutum ya yi wani
abu wanda ya saɓa wa al’ada kamar yadda Usman (2005
sh. 125) ya bayyana.
4. Ba kukana ba, an ce uwar kishiya ta mutu
Kasancewar rashin kyakkyawar dangantaka tsakanin kishiyoyi,
duk abin da ya faru ga wata, ba ruwan wata. Saboda haka, abu ne mai sauƙi kishiya ta ce wa kishiyarta; “Uwarta ce ta mutu ba tawa ba, mata suna amfani da wannan
karin maganar su yi nuni ga wani abu wanda bai dame su ba (Usman, 2005 sh.
123).
Ita wannan karin magana, tana fayyace cewa, ita fa kishiya
duk abin da ya shafe ta na alkhairi ne,
ko akasin haka, to fa kishiyarta ba abin da ya shafe ta, ba ta ma sanya kanta a
ciki, don ko ta yi wani abun alkhairi to za a zarge ta ne da cewa munafunci ne, don haka, bata ma cika sa
kanta cikin lamarin kishiyarta ba. A zamantakewa, kamata ya yi a ce abin da ya
shafi kishiyarka to ya shafe ka, amma ina, wannan ba ya yiyuwa saboda irin fassarar
da aka yi wa kishiyar, don haka tun wuri take ba kanta lafiya kan duk wani abin
da kishiyar ke ciki ba abin da ya sha mata kai ko ya dame ta.
Manazarta
Labbo, S.S. & Sani, A-U. (2025). Aure a ƙunshiyar karin magana. Amsoshi Academic Publishers. ISBN: 978-1-257-07209-5. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.19513449
0 Comments
ENGLISH: You are warmly invited to share your comments or ask questions regarding this post or related topics of interest. Your feedback serves as evidence of your appreciation for our hard work and ongoing efforts to sustain this extensive and informative blog. We value your input and engagement.
HAUSA: Kuna iya rubuto mana tsokaci ko tambayoyi a ƙasa. Tsokacinku game da abubuwan da muke ɗorawa shi zai tabbatar mana cewa mutane suna amfana da wannan ƙoƙari da muke yi na tattaro muku ɗimbin ilimummuka a wannan kafar intanet.