Ticker

6/recent/ticker-posts

Gwauro a Madubin Karin Magana

Daga

Shafa'atu Salihu Labbo
Abu-Ubaida Sani

Aure a Kunshiyar Karin Magana

A ma’ana ta ƙamusu, gwauro yana nufin “mutumin da ba shi da aure bayan ya taɓa yi,” (CNHN, 2006 sh. 184). Shi kuwa Muhammad (2020 sh. 84) yana da ra’ayin cewa: “Gwauro na nufin babban mutum magidanci da ya taɓa yin aure, amma kuma ya rabu da ita. Wannan rabuwa zai iya kasancewa ta hanyoyi huɗu kamar haka: Saki, mutuwa, kashe aure a kotu ko yaji. Ana kiran namiji da gwauro, in mace ce a ce mata gwauruwa (Bazawara) jam’i kuwa gwagware. Ita rayuwar, ta tsawon lokacin da gwauro ya zama ba shi da matar shi ake kira gwauranci.”

Da haka, muna iya fahimtar cewa gwauro yana nufin wanda ba shi da mata alhali yana cikin munzalin shekarun aure. Gwauranci/gwauranta abu ne da yake kawo tsangwama da kushe ga gwauro. Akwai waƙar gwauro da ake yi musamman a watan azumi, kamar haka:

Jagora: Gwauro-gwauro,

‘Y/Amshi: Gwauro.

Jagora: Mai sahur da ƙarago,

‘Y/Amshi: Gwauro.

Jagora: Buɗa baki da ƙanzo,

‘Y/Amshi: Gwauro.

Jagora: Mai filo da katifa,

‘Y/Amshi: Gwauro.

Jagora: Babu mata ɗaki,

‘Y/Amshi: Gwauro.

Bayarwa: Babu butar salla,

Amshi: Gwauro.

Jagora: Mai jiƙonsa a leda,

‘Y/Amshi: Gwauro.

Jagora: Gwauro-gwauro,

‘Y/Amshi: Gwauro.

(Sani da Gobir, 2021 sh. 417)

Karin magana da aka gina game da gwauro sun haɗa da:

1. Da wannan don wannan, an sa gwauro biko.

2. Duniya da daɗi, gwauro ya samu mata.

3. Gwauro ya sha fura bale mai mata.

4. Ikon Allah, mai gari gwauro.

5. Ina mata ga miji? In ji shekararren gwauro.

6. Kalen magana an ce da gwauro ina iyali.

7. Madalla, an ba gwauro ajiyar mata.

8. Neman zance, an ce wa gwauro ya iyali.

9. Niƙa, daka mafalkin gwauro.

10. Shiga uku, gwauro da yaye.

11. Sukunin banza, gwauro da baraya.

12. Tuzuru, wanda ya fi gwauro ɓarna.

13. Ungwazoma maƙi zuwa gidan gwauro.

14. Wadata shifci, gwauro da turaka.

15. Rashin sani, karen gwauro ya kori bazawara

A ƙasa an kawo taƙaitaccen tsokaci game da wasu daga cikin fitattun karin magana da suka shafi gwauro:

1. Wadata shifci, gwauro da turaka

Turaka tana nufin ɗakin da maigida ya ware don kwanciya da ajiyar kayansa. Shifci kuma yana nufin ɗaurin yankakkiyar ciyawa wadda ake yi, don yinta/yanta (wato, abin rufin ɗaki).

Wannan karin magana tana nuna cewa wadatar kayan aiki ce ke sa wa gwauro ya gina wani ɗaki don amfanin kansa daban, idan ba haka ba a mahangar al’ada ina ruwansa da yin wani ɗaki da ya danganci maza masu aure? Don haka, wannan karin magana shaguɓe ce ga gwauro. Kuma ana amfani da ita wurin nuna wa wani abin da ya yi bai kai ga wanan matsayin ba, wato, ya zartar da wani hukunci ko yin wani abu wanda ba shi da hurumi a cikinsa.

2. Sukunin banza, gwauro da baraya

Baraya yana nufin wurin hutawar maigida. Yana ɗaukar ma’ana ɗaya da turaka. Wato ɗaki ne da ake warewa a gida inda zai kasance wurin hutu ga mai gidan.

Wannan karin maganar tana nuna cewa wadatar arziki na dukiya ya zama marar amfani ga gwauro, don ya tanadi irin wurin hutawar magidanta tun da shi ba mai aure ba ne. Ita ma wannan karin maganar shaguɓe ce ga gwauro a kan cewa, ya yi aikin banza don ya gina baraya (turaka), amma ba shi da mata.

3. Ina mata ga miji, in ji shekararren gwauro

Wannan karin magana tana nuna shaguɓe ne sosai ga gwauro ta yadda take bayyana halayya da yanayin da gwauro yake shiga ciki idan ya daɗe bai sake wani aure ba, da cewa har shela da cigiya da sanarwa yake yi a cikin al’umma yana neman wata matar da zai sake aure.

4. Neman zance, an ce wa gwauro ya iyali?

Wannan karin magana shaguɓe ne ga gwauro, domin kuwa tun da har an san cewa ba shi da aure, bai kamata a tambaye shi yanayin iyali ba kasancewar ba ya tare da su, sai fa idan ana so a tsokane shi ne. Wannan karin magana tunatarwa ce, faɗakarwa ce, haka kuma zaburarwa ce ga wani abu da ake son a tunawa mutum, wanda ya kamata a ce ya yi amma bai ɗauke shi da muhimmanci ba, don ya ƙi aiwatar da shi. Ana amfani da wannan karin magana domin a nusar da mutum kan wani abu da ya kamata a ce ya gudanar da shi, amma sai ya yi biris da shi, kuma abun nan mai matuƙar muhimmanci ne ga rayuwarsa.

5. Ikon Allah, maigari gwauro

Ga al’adar Hausawa, Maigari kamar Sarki ko Hakimi ko Dagaci yakan kasance mai aure, a mafi yawan lokuta ma sukan auri mata ne fiye da ɗaya. Don haka, abin mamaki ne ƙwarai maigari da zaman gwauranci. Ana amfani da wannan karin magana idan wani abin mamaki ya faru inda wanda ake tsammani ya mallaki wani abu ya kasa mallakarsa, sai wanda ba a tsammani ya mallaki wannan abun ya mallake sa, kamar yadda aikin Koko (2011 sh. 79) ya bayyana.

6. Ba lafiya, sarkin gari babu mata

Ga al’ada, rashin mata, ko ga talaka, faɗuwar daraja ne ko girma, balle sarkin gari. Ga al’adar Hausawa al’amari ne mai sosa rai da tayar da hankali idan sarkin gari ya kasance babu mata. Ana amfani da wannan karin magana domin a nuna damuwa ko kaɗuwa game da wani mutum mai muhimmanci da ya rasa wani muhimmin abu na zamantakewa da mu’amalar rayuwa.

7. Niƙa, daka, mafarkin gwauro

Niƙa da daka ayyuka ne na sarrafa ƙwayar hatsi ko wani abinci domin samar da gari. A ƙamusun Hausa (CNHN, 2006 sh. 88) an bayyana daka da cewa “dukan abu da taɓarya ta daka a cikin turmi har ya zama gari ko ya yi laushi.”

Wannan karin maganar tana nuna cewa, gwauro koyaushe tunaninsa shi ne hanyoyin da zai bi wajen sarrafa abinci da zai ci da kuma zullumin wahalhalun da zai fuskanta, kasancewar ya rasa matar da take yi masa wannan hidima. Ana amfani da wannan karin magana a nuna yanayi da ƙuncin da mutum yakan shiga idan ya rasa wadda take gudanar masa da wani aiki wanda shi ba zai iya yi ba, ko bai saba yi ba.

8. Shiga uku, gwauro da yaye

Yaye na nufin barin shayar da ɗa ko ‘ya nono (mama) da mata ke yi bayan da yaro kai kimanin wata goma sha takwas ko fiye da haka. Ita kuwa kalmar ‘shiga-uku’ tana ɗaukar ma’anar samun kai cikin masifa da uƙuba. Wannan karin magana tana nuna irin matsanancin halin da gwauro zai shiga idan har aka bar shi da ɗawainiyar kula da yaro lokacin yaye, lokacin da yaro ya fi tsananta fitina saboda raba shi da abincin da ya saba da shi. Ana amfani da karin maganar a nuna cewa mutum ya shiga mawuyacin hali da bai saba ba.

9. Madalla, an ba gwauro ajiyar mata

A wannan muhalli, madalla kalmar godiya ce wadda ake amfani da ita don nuna jin daɗin wani alheri.  Wannan karin maganar tana nuna cikakken farin cikin da gwauro yake nunawa da aka ba shi ajiyar mata. Ba shakka, karin maganar shaguɓe ce ga gwauro ta hanyar jingina masa abin da yake tsananin buƙata ruwa- jallo.

Ana amfani da wannan karin magana a yi nuni ga wani mutum wanda ya samu wani abu da yake tsananin buƙata da kuma irin murnar da yake nunawa lokacin da ya samu wannan abu.

10. Duniya da daɗi, in ji gwauro da ya samu mata

Shi ma wannan karin maganar shaguɓe ne ga gwauro da yake nuna cewa gwauro zai yi matuƙar nuna farin cikinsa a lokacin da ya samu mata, har ma ya ce duniya ta yi masa daɗi. Ana amfani da wannan karin magana idan mutum ya sami wani abin jin daɗi, wanda yake nuna farin cikinsa ƙarara, wani lokaci ma har arerewa ya ke yi haɗi da kuwa da nishaɗi, wanda yake nuna abin nan fa bai yi zaton zai same shi ba.

11. Gwauro ya sha fura balle mai mata

Ga al’adar Bahaushe ‘fura’ wani abin sha ne mashahuri kuma mai muhimmanci da ake amfani da shi a kodayaushe. Shi kuwa karin maganar tsokana ne ga gwauro, ta hanyar nuna cewa idan har shi zai sha fura, duk da yake ba shi da mata, to ai wanda yake da mata ya fi shi cancanta. Duk da yake yana iya sayowa, yana iya damawa domin samun sauƙi sarrafawa a maimakon ya dafa abinci, amma ba ya samun yadda yake so, saboda ba matarsa ta daka masa ita ba, ya dai sha yadda aka dama.

Ana amfani da wannan karin magana a nuna cewa, idan har wani mai ƙaramar daraja zai iya samun abu, balle mai darajar da tafi tasa, ai ba ma wani abin mamaki ba ne.

Manazarta

Labbo, S.S. & Sani, A-U. (2025). Aure a ƙunshiyar karin magana. Amsoshi Academic Publishers. ISBN: 978-1-257-07209-5. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.19513449 

Post a Comment

0 Comments