Dan Riko Da ‘Yar Zaman Daki a Farfajiyar Karin Magana

ƊAN RIƘO DA ‘YAR ZAMAN ƊAKI A FARFAJIYAR KARIN MAGANA

Daga

Shafa'atu Salihu Labbo
Abu-Ubaida Sani

Ɗan Riƙo

Ɗa shi ne abin da aka haifa, mutum ko dabba ko wata halitta. Riƙo shi ne kula ko ɗaukar nauyin yin wani abu. Duba da wannan ma’ana ta ƙamus, za mu iya cewa, ɗan riƙo wani mutum ne da ake kula da shi ko ɗaukar nauyin shi a ƙarƙashin waɗanda ba mahaifansa ba.

1. Ɗan wani da uwar wani tagwayen ‘yan wuta

2. Ko ɗan riƙo ya san kifinsa

Yana da kyau a fahimci cewa “ɗan riƙo” a cikin wannan karin magana na biyu ya sha bamban da ma’anar da aka kawo a sama. Ɗan nan yana nufin ‘ɗan kaya’ wato yaron da yake riƙe ko kula kayan masunci yayin da ya shiga ruwa, Galibi akan sallame shi da kifi ne. Wannan ne ya sa ake cewa ɗan riƙo ya san irin kifin da ya dace da shi domin kuwa masunci ba zai zaɓe kifi mai girma da kyau ya ba shi ba. Duk da haka, ana iya faɗaɗa ma’anar domin ya shafi ɗan riƙo da aka sani a gidan aure. Yana iya fuskantar wariya da ƙasƙanci domin ba shi da “uwa a gindin murhu” don haka dole ya yi “kukan miya” ba ma kifi ba.

Waɗannan karin magana guda biyu, suna nuna irin zamantakewar da ke tsakanin shi ɗan riƙon da uwar riƙonsa.

‘Yar Zaman Ɗaki

Muhammad (2020 sh. 57) ya bayyana ‘yar zaman ɗaki da cewa; wata yarinya ce ƙarama kimanin shekara huɗu zuwa biyar da ake bar wa amarya ta kwana biyu don ta ɗebe mata kewa don baƙunci. A wasu wuraren akan bar wannan yarinyar har ta girma, kai wani lokaci ma har zuwa aurenta, amma wani lokaci da zaran ta ɗan kwana kaɗan amarya ta saba, to sai a mayar da ita gidansu.

Hikimar ɗaukar ‘yar zaman ɗaki ita ce, taimaka wa amarya wajen ɗebe mata kewa da yi mata wasu ‘yan aikace-aikace don kai wani abu ko karɓowa daga ‘yan gida, kasancewar ta baƙuwa a gidan. Dalili kuwa shi ne, a al’adar Hausawa, amarya tana da kunya da kawaici, don haka ne ma ba za ta iya bayyanar da kanta ba a tsakar gida, mutanen gida su gan ta kasancewar ta amarya, kuma baƙuwa a gidan (Adamu, 2014 sh. 4), wani lokaci takan zauna ne tsawon wata uku (Yahya da wasu, 1986 sh. 180).

Wannan al’adar a halin yanzu, idan har ba ta mutu ba, to ta kama hanyar ɓacewa. An samu karin maganar Hausa wadda ta taskace wannan al’adar ta ‘yar zaman ɗaki kamar haka:

1. Ba ni tsoron amarya da ango balle ‘yar zaman ɗaki

Wannan karin maganar tana nuna irin yanayin zafin kishin da yake gudana tsakanin uwar gida da amarya musamman a ranakun farko – farko na amarci, inda uwargida take fitar da kishinta a fili tare da bayyana cewa ba ta tsoron kowa a gidan, kama daga mijinta har amarya ballantana ‘yar zaman ɗaki da wa’adinta a gidan gajere ne. Uwargida kan faɗi karin maganar ne don tsokanar faɗa ko huce haushi.

Mutane da kishiyoyi suna amfani da wannan karin magana mai ɗanɗanon habaici domin su nuna cewa, mutum mai muhimmanci ma a wurin ba sa shakkar shi, balle wani wanda yake raɓe da shi.

Manazarta

Labbo, S.S. & Sani, A-U. (2025). Aure a ƙunshiyar karin magana. Amsoshi Academic Publishers. ISBN: 978-1-257-07209-5. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.19513449