𝐓𝐀𝐌𝐁𝐀𝐘𝐀❓
Assalamu alaikum warahmatullahi wabarakatuhu, malam Khamis. Ina fatan kuna lafiya kuma kuna ci gaba da ƙoƙari. Allah Ya saka da alkhairi. Don Allah, mene ne ma’anar sunan Hafsah? Shin wannan suna yana da wani matsayi na musamman a Musulunci? Kuma shi na mata ne? Allah Ya ƙara wa malam basira.
𝐀𝐌𝐒𝐀❗️
Bismillahirrahmanirrahim.
Alhamdu lillahi rabbil ‘ālamīn, was-salātu was-salāmu ‘alā ashrafil anbiyā’i
wal-mursalīn, Muhammadin wa ‘alā ālihi wa sahbihi ajma’īn.
Amsa a takaice: Sunan Hafsah (حفصة) suna ne na Larabci na mace mai
kyau. Yana da ma’anonin “ƙaramar
zaki” (little lioness) ko “’yar
zaki” – watau zakanyar da ta fara girma amma ba ta kai ga
zaki babba ba . Wannan ma’ana tana nuna jaruntaka, ƙarfin
hali, kariya, da kuma iko.
A wata fassarar kuma, ana danganta sunan da ma’anar “tattarawa” (gathering)
.
Amma abin da ya fi ba wa wannan
suna daraja shi ne tarihin Uwar Muminai Hafsah bint ‘Umar (RA) –
mace mai ilimi, mai yawan azumi da sallah, kuma ita ce mai
tsaron Alƙur’ani
na farko (First Custodian of the
Mushaf). Ta kasance ɗaya daga cikin matan Annabi (SAW) da suka fi
taimakawa wajen kiyaye nassosin Musulunci. Bari mu zurfafa.
KASHI NA 1: MA’ANAR SUNAN HAFSAH A LARABCI
1. Tushen Kalmar (H-F-S) da Ma’anoninsa
Sunan Hafsah ya
samo asali ne daga tushen haruffa uku na Larabci: ح - ف - ص
(Ha-Fa-Sad). Wannan tushe yana da ma’anonin
da suka shafi tsari, kiyayewa, da kuma ƙarfi. A cikin ƙamus na Larabci, ana amfani da kalmar don nuna tattarawar
abubuwa da kiyaye su .
Daga wannan tushe aka samo ma’anar “’yar zaki” ko “ƙaramar
zaki”.
Ma’anonin da aka fi sani ga
sunan Hafsah sun haɗa da:
·
Ƙaramar
zaki ko ’yar zaki (Little Lioness): Wannan ita ce ma’ana mafi shahara. Zaki yana da
ƙarfi da jaruntaka, kuma ’yarsa tana
da waɗannan halaye tun tana ƙarama . Wannan ma’ana ta dace da halayen Hafsah
(RA) wadda ta kasance mai ƙarfin
hali da jajircewa kamar
mahaifinta Umar .
·
Tattarawa (Gathering): A wata ma’ana, ana danganta sunan da tattara
abubuwa wuri ɗaya da kiyaye su . Wannan
ma’ana ta dace da rawar da Hafsah ta taka a tarihi – ita ce mai
tsaron Alƙur’ani lokacin da aka tattara nassosin a wuri ɗaya.
·
Kiyayewa (Preservation): Tushen kalmar yana nuna aikin kiyaye
abu da tsare shi . Wannan kuma yana nuni ga yadda Hafsah
ta kiyaye nassosin Alƙur’ani har suka kai ga zamanin Halifa Uthman (RA).
2. Sunan Hafsah a Al’adun Hausa da Sauran Harsuna
A ƙasar Hausa, ana kiran sunan da Hafsah ko Hafsat. Wannan ya nuna yadda
sunan ya yadu a cikin al’ummar Musulmi ta Afirka ta Yamma. A harsunan Somaliya
ana kiransa Xafsa, a Turkiyya da Urdu kuma
ana kiransa Hafsa .
KASHI NA 2: UMMUL MU’MINAI HAFSAH BINT ‘UMAR (RA)
1. Asalinta da Haihuwarta
Cikakken sunanta shi ne Hafsah
bint ‘Umar ibn al-Khattab ibn Nufayl al-‘Adawiyyah al-Qurashiyyah .
Ita ce ’yar Halifa Umar ibn al-Khattab (RA) –
shugaban Musulmai na biyu kuma babban sahabi, kuma mahaifiyarta ita ce Zainab
bint Maz’un .
An haife ta a Makka a shekara ta
605 miladiyya – kimanin shekaru biyar kafin a aiko Annabi (SAW) .
A lokacin da ake sake gina Ka’aba, Quraishawa suna ɗaga
tubalin, kuma sai aka ce ta fara haskakawa a cikin mahaifiyarta. Wannan ya nuna
cewa Allah Ya yi mata tanadin matsayi na musamman tun kafin haihuwarta.
2. Halayenta da Sifofinta
An san Hafsah (RA) da ƙarfin
hali da jajircewa fiye
da yawancin matan zamaninta. Ta kasance mai ilimi, mai karatu da
rubutu a lokacin da mata ba su da waɗannan
damar . Wannan ya sa ta zama na musamman a tsakanin matan Annabi.
Annabi (SAW) ya yaba mata da
yawan ibada. A cikin wani hadisi, an ce tana yawan
azumi da tsayar da sallah dare (Sawwamah Qawwamah) . Hatta
Jibril (AS) ya ce wa Annabi: “Ka karɓi Hafsah, domin tana yawan azumi
da sallah, kuma za ta zama matarka a Aljanna.”
Ta kasance mai fadin
gaskiya kuma ba ta tsoron faɗin abin da take ganin gaskiya. A
cikin Sahih al-Bukhari, an ruwaito cewa Annabi (SAW) ya rabu da matansa na ɗan
lokaci saboda wani al’amari, kuma Hafsah ta kasance a cikin waɗanda
suka fito fili da gaskiyarsu.
3. Aurenta da Annabi (SAW)
Kafin ta auri Annabi (SAW),
Hafsah ta auri Khunais ibn Hudhafah al-Sahmi (RA) ,
wani sahabi wanda ya yi hijira zuwa Habasha da Madina . Khunais ya yi shahada a
yaƙin Badar (shekara ta 2 bayan hijira) ko kuma a Uhud bisa
ga wasu ruwayoyi . A lokacin rasuwarsa, Hafsah tana da shekaru 18 kacal.
Mahaifinta Umar (RA) ya damu
matuka ganin ‘yarsa ta zama gwauruwa tun tana ƙarama. Ya je wurin Abu Bakar
as-Siddiq (RA) ya yi masa tayin auren
Hafsah, amma Abu Bakar bai ba shi amsa ba. Sai ya je wurin Uthman
ibn ‘Affan (RA) , shi ma bai amsa ba. A lokacin ne Umar ya
je wurin Annabi (SAW) ya koka masa.
Sai Annabi (SAW) ya ce
masa: “Hafsah za ta auri wanda ya fi Uthman (daraja), kuma Uthman zai
auri wanda ya fi Hafsah (daraja).” Daga baya, Annabi (SAW)
ya auri Hafsah a cikin watan Sha’aban na shekara ta 3 bayan hijira (kimanin
Fabrairu 625 miladiyya) . Wannan aure ya ƙara ƙulla zumunci tsakanin Annabi da Umar, kamar yadda ya
riga ya yi da Abu Bakar ta hanyar auren ‘yarsa Aisha (RA).
4. Rawarta wajen Kiyaye Alƙur’ani
Mai Girma
Wannan shi ne babban abin da ya
sa sunan Hafsah ya kasance a cikin tarihi har abada. A zamanin Halifa Abu
Bakar (RA) , bayan yaƙin Yamama inda ɗaruruwan hafiz (masu haddar Alƙur’ani) suka shahada, Umar
(RA) ya shawarci Abu Bakar da
ya tattara Alƙur’ani a rubuce. Abu Bakar ya ba da umarnin haka, kuma
aka tattara nassosin a cikin takardu.
An ajiye waɗannan
takardu (mushaf) a wurin Abu Bakar har zuwa rasuwarsa, sa’annan suka
koma wurin Umar . Bayan rasuwar Umar, ’yarsa Hafsah
(RA) ce ta karɓi
wannan mushaf mai daraja . Ta ajiye shi a gidanta kuma ta kiyaye shi da kyau.
A zamanin Halifa Uthman
ibn ‘Affan (RA) , an sami sabani game da yadda ake karanta
Alƙur’ani a yankuna daban-daban. Don
haka, Uthman ya aro mushaf ɗin daga wurin Hafsah, ya ba da umarnin kwafa shi a
cikin kofe da yawa, sa’annan ya aika da su zuwa ga manyan garuruwan
Musulunci . Bayan haka, an mayar da mushaf ɗin ga Hafsah, kuma ta ci gaba da
kiyaye shi har mutuwarta a shekara ta 45 bayan hijira (c. 665 miladiyya) .
Saboda wannan rawar da ta taka,
ana kiranta da “Mai tsaron Mushafi na Farko” .
Abu Bakr (RA) ne ya faɗa: “Babu wani abu a cikin gidaje ya fi wannan mushaf
daraja.”
5. Hadisai da Ta Ruwaya
Hafsah (RA) ta ruwaito hadisai
60 daga Annabi (SAW) . Daga cikin waɗannan hadisai, akwai hadisin da
ke nuna yadda Annabi (SAW) yake yin sallar kafin asuba. Ta ruwaito cewa: “Idan mu’azzin ya yi
adhan, kuma hasken safiya ya fara bayyana, Annabi (SAW) zai yi raka’o’i biyu masu
sauƙi kafin sallar asuba.”
Har ila yau, Muwatta Malik ya
ruwaito cewa Hafsah ta aika da ’yar’uwarta Fatimah ta shayar da wani yaro sau
goma domin ya zama maharraminta (wanda ya halatta ya shiga gidanta) . Wannan ya
nuna cewa tana da cikakkiyar masaniya a kan dokokin shayarwa (rada’ah) a
Musulunci.
6. Rasuwarta
Hafsah (RA) ta rasu a cikin
watan Sha’aban na shekara ta 45 bayan hijira (Oktoba/Nuwamba
665 miladiyya) tana da shekaru 60 . An binne ta a makabartar
Jannatul Baqi a Madina, tare da sauran matan Annabi (SAW)
da manyan Sahabbai .
KASHI NA 3: HALAYEN DA AKE SA RAN MAI SUNA HAFSAH
Bisa ga ma’anonin sunan (“’yar
zaki” – jaruntaka, ƙarfi, kariya) da kuma tarihin Uwar Muminai Hafsah (RA), ana sa
ran duk wata mace da aka yi mata suna Hafsah ta kasance:
·
Mai jaruntaka da ƙarfin
hali – ta kasance mai jajircewa
wajen faɗin gaskiya da tsayawa a kan hakki.
·
Mai ilimi da basira – tana son karatu da rubutu, kuma tana neman
ilimi a cikin addini.
·
Mai yawan ibada – tana yawan azumi da sallar dare, da kuma
kusanci ga Allah.
·
Mai tsaro da kiyayewa – tana kiyaye amanohi da sirrin da aka ba ta,
kamar yadda Hafsah ta kiyaye Alƙur’ani.
·
Mai himma wajen taimakon al’umma – tana yin ayyukan da suka amfanar da Musulmai.
SHIN SANYA SUNAN HAFSAH YANA DA KYAU A MUSULUNCI?
E, yana da kyau matuƙa. Wannan suna yana ɗaya daga cikin sunayen mata mafi
daraja a Musulunci saboda:
1.
Yana ɗauke da ma’ana mai kyau (jaruntaka, ƙarfi, kariya) – duk halaye
ne da ake so a cikin mace ta musulma.
2.
Yana da alaƙa kai tsaye da Uwar
Muminai – ‘yar babban sahabi kuma
matar Annabi (SAW).
3.
Ita ce mai tsaron Alƙur’ani na farko –
wannan shi ne babban darajar da ba ta da misali.
4.
Annabi (SAW) ya yaba mata da yawan ibada, kuma ya ce za ta
kasance matarsa a Aljanna.
Annabi (SAW) ya ce: “Ku
kyautata sunayenku, domin za a kira ku da su ranar kiyãma.” (Sunan
Abi Dawud). Sunan Hafsah na ɗaya daga cikin kyawawan sunaye.
KAMMALAWA
Sunan Hafsah
(حفصة) suna ne na Larabci na mace wanda
ke nufin “’yar zaki” ko “ƙaramar
zaki” – yana nuna jaruntaka, ƙarfin hali, da kariya. Ya kuma ɗauki
ma’anar “tattarawa” da “kiyayewa” a wasu
fassarori. Wannan suna ya shahara sosai a Musulunci domin shi ne sunan Uwar
Muminai Hafsah bint ‘Umar (RA) – ‘yar Halifa Umar, matar
Annabi (SAW), kuma mai tsaron Alƙur’ani na farko wadda
ta kiyaye mushaf har aka kwafa shi a zamanin Uthman.
Idan kuna tunanin sanya wa
‘yarku sunan Hafsah (ko Hafsat ko Hafsa),
to kuna iya yin hakan ba tare da tsoro ba. Yana da kyau kuma yana ɗauke
da addu’a cewa Allah Ya sanya ta zama daga cikin mãsu
jaruntaka, ilimi, da kusanci ga addini.
Allah ne Mafi sani.
Amsa ta ƙare. Alhamdu lillah.
WALLAHU A'ALAM.
https://t.me/TambayaDaAnsa
𝐖𝐇𝐀𝐓𝐒𝐀𝐏𝐏👇
https://whatsapp.com/channel/0029VaA8YpB42DcZdoRuCj3G
𝐅𝐀𝐂𝐄𝐁𝐎𝐎𝐊👇
Https://www.facebook.com/groups/336629807654177
**************************
Wannan ɗaya ne daga cikin fatahowin Musulunci da aka gina su kan Ƙur’ani da Hadisan Manzon Allah (SAW) waɗanda ake samu a shafukan Tambayoyi da Amsoshi na Sheik Malam Khamis Yusuf a Facebook, Telegram, da WhatsApp. Za ku iya bibiyar shafukansa domin karanta ƙarin fatawowi.

0 Comments
ENGLISH: You are warmly invited to share your comments or ask questions regarding this post or related topics of interest. Your feedback serves as evidence of your appreciation for our hard work and ongoing efforts to sustain this extensive and informative blog. We value your input and engagement.
HAUSA: Kuna iya rubuto mana tsokaci ko tambayoyi a ƙasa. Tsokacinku game da abubuwan da muke ɗorawa shi zai tabbatar mana cewa mutane suna amfana da wannan ƙoƙari da muke yi na tattaro muku ɗimbin ilimummuka a wannan kafar intanet.