Daga
Adamu Rabi’u Bakura, Ph.D.
Department of Languages and Cultures
Federal University Gusau, Zamfara, Nigeria
Arbakura62@gmail.com & adamubakura@fugusau.edu.ng
Da
Abu-Ubaida SANI, Ph.D.
Department of Languages and Cultures,
Federal University Gusau, Zamfara, Nigeria
Email: abuubaidasani5@gmail.com | official@amsoshi.com
ORCID: https://orcid.org/0000-0001-6447-4334 | WhatsApp: +2348133529736
Wannan kalmar an samo ta ne daga tushen Gutsura wadda akan iya yi mata ƙarin ƙwayar sautin: [e] ko [i] ko [o] ko [u] a gaɓar ƙarshe. Gutsura kalma ce mai nuna aukuwar aiki. Tana ƙunshe da ma’anar ɓantara ko cire ko yaga, kuma daidai take da gutsuntsura. Kalmar gutsuntsuna, kalma ce da ke ɗauke da ma’anar kakkarya abu ƙanana-ƙanana, daidai take da gutsura ko gutsuttsura (CNHN, 2006 p. 178).
Shi kuwa Abubakar (2015 p. 178)bayyana kalmar gutsura da
cewa: Kalmar aikatau ce, wadda kan iya ɗaukar ƙarin ƙwayar ma’ana ta {-e} ta
sauya zuwa gutsure ko ƙwayar sautin [i] ta sauya zuwa gutsuri ko ƙwayar sautin [o] ta
sauya zuwa gutsuro ko ƙwayar sautin [u] ta
sauya zuwa gutsuru. Ya
nuna cewa, kalmar tana ƙunshe da ma’anar Yankewa ko tsinkewa daga mai yawa ko mai girma.
A ma’anarsa ta biyu sai ya ce: “Fincikar ƙaramin daga jikin babba. ”
Ta la’akari da waɗannan ma’anonin, ana iya cewa, kalmar tana nufin yanke ko
cire wani sashen kalmar sunan yanka domin a taƙaita (gajarta) shi ta hanyar cire wata gaɓa ko gaɓoɓinsa na asali. Irin
haka yakan sa a kasa gane
(fahimtar) inda aka samo sunan,
har a riya cewa, na Hausawa ne na asali.
Akan gutsure kalmar sunan yanka ta hanyoyi mabambanta a ƙasar
Hausa. Shi dai gutsure kalmar suna ba baƙon al’amari ba ne. Kusan al’ummomi da dama kan aiwatar
da hakan. Misali, al’ummar Larabawa sukan gutsure kalmomin sunaye,
musamman a wajen furta su ta hanyar yanke ƙwayar sautin ƙarshe na kalma, kamar a waɗannan misalai:
Jad. na 6: Gutsure Sunan Yanka Don Samar da Sunayen
Hausawa
|
|
Suna |
Ƙwayarsautin da aka shafe |
Yadda
ake furta shi |
|
1. |
A’ishatu |
-tu |
A’isha |
|
2. |
Muhammadu |
-u |
Muhammad |
|
3. |
Adamu |
-u |
Adam |
|
4. |
Faruku |
-u |
Faruk |
|
5. |
Usmanu |
-u |
Usman |
Su ma al’ummar Turawa ba a
bar su a baya ba, domin sukan gutsure sunayensu na yanka ta hanyar cire wasu ƙwayoyin ƙarshe na kalmomin. Misali:
Jad. na 7: Gutsure Sunan Yanka Don Samar da Sunayen
Turawa
|
|
CikakkenSuna |
Yadda Suke Faɗarsa |
|
1. |
Jonathan |
John |
|
2. |
Frederick |
Fred |
|
3. |
Montgomery |
Monty |
|
4. |
Rabecca |
RebaorBeck |
|
5. |
Elizabeth |
LizorBeth |
|
6. |
Catherine |
Cathy |
Haka lamarin ya kasance a tsakanin al’ummar Hausawa, a inda za a tarar cewa, wajen gutsure kalmar a wasu sunayen yanka, sukan ɗauki mabambantan hanyoyin aiwatar da shi. A wasu sunayen akan yanke gaɓar ƙarshen kalma, kamar a waɗannan misalai:
Jad. na 8: Gutsure Sunan Yanka Don Samar da Sunayen Hausawa
|
|
Cikakken Suna |
Ƙwayar Sautin
da Aka Cire |
Yadda Ake Furta
Sunan |
|
1. |
A’ishatu |
-tu |
A’isha |
|
2. |
Hadijatu |
-tu |
Hadija |
|
3. |
Ruƙayyatu |
-tu |
Ruƙayya |
|
4. |
Hannatu |
-tu |
Hanne |
|
5. |
Saratu |
-tu |
Sarai |
Idan aka dubi waɗannan sunayen da idanun basira, za a ga cewa, tun daga lamba ta 1 har zuwa 3 an cire gaɓar ƙarshen kalmar sunayen ne kawai. Yayin da aka koma a ɓangaren lamba ta 4 da ta biyar kuwa za a ga an cire ƙwayar ma’ana ta {-atu} ne sai aka bar {Hann-} aka yi mata ƙarin ƙwayar sauti ta {-e} sai ta koma Hanne. A ɓàngaren lamba ta 5 kuwa, an cire gaɓar ƙarshen kalmar sunan ne, wato{–tu}, aka bar Sara, sannan aka yi wa kalmar ƙarin ƙwayar ma’anar {-i}, sai aka samu Sarai.
Manazarta
Bakura, A.R. & Sani, A-U. (2024). Sunayen Hausawa (Bunƙasar Sunayen Hausawa da Maƙwabtansu). WT Press. ISBN: 978-978-782-932-5. DOI: https://doi.org/10.5281/zenodo.19512083
0 Comments
ENGLISH: You are warmly invited to share your comments or ask questions regarding this post or related topics of interest. Your feedback serves as evidence of your appreciation for our hard work and ongoing efforts to sustain this extensive and informative blog. We value your input and engagement.
HAUSA: Kuna iya rubuto mana tsokaci ko tambayoyi a ƙasa. Tsokacinku game da abubuwan da muke ɗorawa shi zai tabbatar mana cewa mutane suna amfana da wannan ƙoƙari da muke yi na tattaro muku ɗimbin ilimummuka a wannan kafar intanet.