Hukuncin Kiran Sunan Iyaye Kai Tsaye

𝐓𝐀𝐌𝐁𝐀𝐘𝐀❓

Assalamualaikum warahmatullahi wabarakatuhu. Malam, ina da tambaya game da kiran sunan mahaifiya kai tsaye. An ce ba a kyautata a fadi sunan mahaifiya na yanka, a maimakon haka a yi amfani da laƙabi ko sunan girmamawa. Mahaifiyata sunanta Hauwa, amma an ɓoye mata sunan kuma ana kiranta da "Maijidda." Yanzu na haifi 'yarinya, na sanya mata sunan mahaifiyata (Hauwa), amma nake kiran 'yarinyar da "Jidda" (wanda ke nufin jikanya a Hausa). Menene hukuncin wannan a Musulunci? Shin kiran 'yarinyar da "Jidda" laifi ne ko kuma ya saɓa wa ladabin girmama mahaifiya?

𝐀𝐌𝐒𝐀❗️

Bismillahir Rahmanir Rahim. Alhamdu lillahi Rabbil Alameen, wassalatu wassalamu ala Sayyidina Muhammadin wa ala alihi wa sahbihi ajma'in. Amma ba'ad.

Ya 'yar'uwa mai tambaya, Allah Ya ƙara miki albarka a cikin iyalinki. Wannan tambayarki tana nuna cewa kina da hankali game da ladabi da tarbiyya, kuma kina son bin hanyar da ta dace a Musulunci da al'adarki. Bari mu fara da fahimtar tushen wannan al'ada, sannan mu duba hukuncin shari'a a kai.

1. ASALIN KIRAN IYAYE DA LAƘABI A AL'ADAR HAUSAWA:

A cikin al'adun Hausawa, akwai wata al'ada mai zurfi da ake kira "sayen kunyar suna" ko "kunya." Wannan yana nufin cewa ba a kyautata a kira manyan mutane, musamman iyaye, da sunayensu na yanka (na zahiri) kai tsaye. Maimakon haka, ana amfani da laƙabi ko kalmomin girmamawa kamar Baba, Abba, Daddy, Umma, Mama, Mommy, ko kuma sunayen laƙabi kamar Maijidda, Tsoho, Alhaji da sauransu. Wannan al'ada ta samo asali ne daga tsananin girmama manya da kuma nuna ladabi a cikin al'ummar Hausawa .

Masanin al'adun Hausawa, Pauline M. Ryan, ya bayyana cewa sunan farko da ake ba wa jariri ana kiransa "sirrin suna" (secret name), wanda ake yi masa ne a rana ta uku ga namiji ko ta huɗu ga mace, kuma ana rarraba shi ne a cikin ƙunƙuntar murya don kare jariri daga sharri. Bayan haka, a rana ta bakwai, ana ba shi "sunan rana" ko "sunan littafi" (public name), wanda shi ne sunan da ake kira da shi a cikin al'umma . Sai dai duk da haka, al'adar Hausawa ta nisanta kiran manya da waɗannan sunaye na yanka, musamman idan suna cikin matsayi na iyaye ko surukai.

Wani bincike ya nuna cewa "Hausawa sun yi imani da cewa faɗar sunayen iyaye ko surukai kai tsaye na iya haifar da fari ko wata annoba" . Ko da yake wannan imani na camfi ne, amma asalin al'adar girmama suna yana da tushe mai kyau na ladabi da tarbiyya. Wataƙila, ƙila a fakaice, wannan imani ya taimaka wajen ƙarfafa al'adar nisanta kiran sunayen manya don girmama su.

2. MATSAYIN WANNAN AL'ADA A MUSULUNCI:

Addinin Musulunci ya zo ne don ya cika kyawawan dabi'u, ba ya rushe su ba. Manzon Allah (SAW) ya ce: "An aiko ni ne don in cika kyawawan halaye" (Muwatta' Malik). Don haka, al'adun girmama iyaye da nisanta kiran sunayensu kai tsaye abin yarda ne a Musulunci, domin yana cikin manyan ladubban da Musulunci ya koyar.

A cikin littafin "Bangaren Ladubban Musulunci" na Islamhouse, an ambaci cewa daga cikin ladubban da ya kamata mutum ya yi tare da iyaye shi ne: "Ba zan kira su da sunayensu ba, sai dai zan ce: 'Babana', 'Babata'" . Wannan nassi yana nuna mana cewa kiran iyaye da sunayensu na yanka ba shi ne mafi kyawun ɗabi'a ba a Musulunci, kuma an fi son a yi amfani da kalmomin girmamawa.

Sannan, a cikin littafin "Hausa Medicine: Illness and Well-Being in a West African Culture", an bayyana cewa a cikin al'adun Hausawa, kalmomin uba da uwa kalmomi ne na nuni (reference), ba na kira (address) ba. Wato, ba a kiran iyaye da waɗannan kalmomi kai tsaye, sai dai a ce baba ko inna . Wannan ya yi daidai da koyarwar Musulunci na girmama iyaye.

An kuma ruwaito cewa Sahabi Abu Hurairah (RA) ya ga wasu mutane biyu, sai ya tambayi ɗaya: "Wane ne wannan a gare ka?" Mutumin ya ce: "Ubana ne." Sai Abu Hurairah ya ce masa: "Kada ka kira shi da sunansa, kuma kada ka yi tafiya a gabansa, kuma kada ka zauna kafin ya zauna." (A cikin wasu ruwayoyin). Wannan yana nuna cewa sahabban Manzon Allah (SAW) sun kasance suna kula da ladabin magana game da iyaye.

3. HUKUNCIN KIRAN 'YARINKA DA "JIDDA":

Yanzu, zuwa ga ainihin tambayarki game da kiran 'yarinyarku da "Jidda." A nan ne muke bambanta tsakanin kiran mahaifiya da sunanta da kiran 'yarinya da laƙabi.

• Kiran mahaifiya da "Maijidda": Wannan laƙabi ne na girmamawa wanda aka yi wa mahaifiyarki. Kiranta da shi yana nuna ladabi kuma yana kiyaye al'adar nisanta sunan ta na yanka (Hauwa). Wannan abin kirki ne kuma daidai yake a Musulunci.

• Kiran 'yarinya da "Jidda": Wannan shi ne ainihin batun ku. "Jidda" a Hausa yana nufin jikanya (granddaughter). Kiran 'yarinyar da wannan laƙabi yana nufin kira ta da sunan matsayinta na dangantaka da mahaifiyarki, ba wai kiran mahaifiyarki kai tsaye ba. Wannan ba ya saɓa wa ladabi ko Musulunci ba saboda dalilai masu zuwa:

1. Ba kiran mahaifiya ba ne: Kuna kiran 'yarinyar ne, ba mahaifiyarki ba. Sunan laƙabin da aka yi wa 'yarinyar ya danganta ne da dangantakarta da mahaifiyarki (wato ita jikanyar mahaifiyarki ce), amma ba kiran mahaifiyarki da sunanta na yanka ba ne. Wannan bambanci yana da muhimmanci.

2. Yana nuna ƙauna da girmamawa: Sanya wa 'ya'ya sunayen kakanni ko iyaye al'ada ce mai kyau a Hausa da Musulunci, domin tana raya sunan iyaye da nuna ƙauna da girmamawa gare su . Kiran 'yarinyar da "Jidda" wata hanya ce ta tunawa da mahaifiyarki da nuna soyayya gare ta, ba tare da kawo miki lahani ba.

3. Babu wani dalili na shari'a da ya hana: Babu wani nassi a Alƙur'ani ko Hadisi da ya haramta kiran mutum da laƙabin dangantaka kamar "Jidda" ko "Baba" ko "Inna." Abin da aka hana shi ne kiran iyaye da sunayensu na yanka kai tsaye a matsayin rashin ladabi. Amma kiran wani da laƙabin dangantaka ba shi da alaƙa da wannan haramcin.

4. KAMAMCE DA NASIHA:

A ƙarshe, ya 'yar'uwa, ki sani cewa aikinki na sanya wa 'yarki sunan mahaifiyarki (Hauwa) da kuma kiranta da "Jidda" babu laifi a cikinsa kuma ba ya saɓa wa Musulunci ko al'ada. A'alla, yana nuna ƙauna da girmamawa ga mahaifiyarki, kuma yana kiyaye ladabin nisanta kiran sunanta na yanka.

Ki ci gaba da kiran mahaifiyarki da "Maijidda" ko "Mama" ko "Inna" don nuna ladabi, kuma ki kira 'yarku da "Jidda" ko duk wani laƙabi mai kyau da kuke so. Abin da ya fi muhimmanci shi ne niyyarki mai kyau da kuma kyakkyawar dangantakarki da iyayenki, wanda shi ne ainihin abin da Musulunci da al'ada suka umarce mu da su.

Allah (SWT) Ya ce a cikin Alƙur'ani:

Arabic Text:

وَقَضَىٰ رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا ۚ إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِندَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُمَا أَوْ كِلَاهُمَا فَلَا تَقُل لَّهُمَا أُفٍّ وَلَا تَنْهَرْهُمَا وَقُل لَّهُمَا قَوْلًا كَرِيمًا

(Surah Al-Isra: 23)

Hausa Translation:

"Kuma Ubangijinka Ya hukunta cewa kada ku bauta wa kõwa fãce Shi, kuma ku kyautata wa mahaifa biyu. Idan wani ɗayansu ko dukansu biyu ya kai tsufa a wurinka, to, kada ka ce musu 'tsaki', kuma kada ka tsawata musu, ka yi musu magana mai karimci."

Wannan ayar tana nuna mana cewa girmama iyaye yana da matsayi na biyu bayan bautar Allah. Ta hanyar neman hanyoyin da ba za ku taɓa sunayensu na yanka ba, kuna aiwatar da wannan umarni. Ki ci gaba da addu'a ga Allah Ya tsare miki iyali da albarka.

WALLAHU A'ALAM BISSAWAB.

     ﺳُﺒﺤَﺎﻧَﻚَ ﺍﻟﻠَّﻬُﻢَّ ﻭَﺑِﺤَﻤْﺪِﻙَ ﺃﺷْﻬَﺪُ ﺃﻥ ﻟَﺎ ﺇِﻟَﻪَ ﺇِﻻَّ ﺃﻧْﺖَ ﺃﺳْﺘَﻐْﻔِﺮُﻙَ ﻭﺃَﺗُﻮﺏُ ﺇِﻟَﻴْﻚ

WALLAHU A'ALAM.

https://t.me/TambayaDaAnsa

𝐖𝐇𝐀𝐓𝐒𝐀𝐏𝐏👇

https://whatsapp.com/channel/0029VaA8YpB42DcZdoRuCj3G

𝐅𝐀𝐂𝐄𝐁𝐎𝐎𝐊👇

Https://www.facebook.com/groups/336629807654177

**************************

Wannan ɗaya ne daga cikin fatahowin Musulunci da aka gina su kan Ƙur’ani da Hadisan Manzon Allah (SAW) waɗanda ake samu a shafukan Tambayoyi da Amsoshi na Sheik Malam Khamis Yusuf a Facebook, Telegram, da WhatsApp. Za ku iya bibiyar shafukansa domin karanta ƙarin fatawowi.