Ticker

6/recent/ticker-posts

Tsaraka Daga Zogale

An Ciro Daga: Bakura, A.R., & Sani, A-U. (2026). Zogale a ƙasar Hausa: Magani, abinci, tattalin arziki. SAS Publishers. ISBN: 978-978-63958-1-4. https://doi.org/10.5281/zenodo.22682300

 Na

Adamu Rabi’u Bakura

Da

Abu-Ubaida Sani

Zogale a Kasar Hausa: Magani, Abinci, Tattalin Arziki

Tsaraka

Asalin kalmar Bahaushiyar ce wadda take cikin tsarin sunayen kalmomin Hausa, jinsin mace. Ana tunanin cewa kalmar ta samo asali ne daga kalmomi biyu na Hausa wato tsara da kuma kayi (kai). Kalmar tsara tana iya ɗaukar ma’anar shirya ko gyara. Kayi kuwa yana nufin kai. Idan aka haɗa waɗannan kalmomin da suke cikin jerin kalmomin aikatau, za su bayar da lafazin shirya kai, ko kuma gyara kai.

Da yake lafazin shirya kai da tsara kai, duk ma’ana ɗaya ce, yau da gobe ta yi halinta a sakamakon sassauyawar zamani da sauye-sauyen da shi harshen yake fuskanta, sai kalmomin suka rikiɗa suka koma tsaraka. Tun kafin bayyanar Musulunci, Bahaushe ba ya shiga kowane irin sha’ani sai ya shirya masa. Shirin da ake aiwatar kuwa, yakan haɗa da neman kare kai ko sa’a ko nasara ga dukkan lamuran da za a fuskanta. Abin da ya ƙarfafa guiwar ɗaukar wannan ra’ayi shi ne, a karin harshen Katsinanci, kalmar tsaraka bayan ma’anarta ta neman maganin sa’a a fagen sana’a tana kuma ɗauke da ma’anar kwana a shirye, kamar yadda Abraham (1975 sh. 878) ya nuna.

Akwai tsiron tsaraka wanda ya kasance masu sana’ar sayar da dafaffen ganye da fura da nono da wasu abubuwa da dama sukan ɗiba su saka a cikin sana’arsu da ƙudurin samun kasuwa. Sukan yi hakan ne domin neman sa’a na yin saurin sayar da abin da suke talla. Wannan haki na tsaraka, mata sukan haɗa da shi wajen ɗaurin lalle domin samun kanwar hannu (samun sa’a ko kasuwa) don haɓakar sana’a, da cin nasara a fagen kasuwanci.

Haka kuma, tana ɗaukar ma’anar neman sa’a wajen kamun kifi. Hasali an kawo karin magana, wadda Hausawa suke cewa: “Su babu tsaraka wanka ne. Ta yiwu, wannan ne ya haifar da wanzuwar keɓaɓɓar kalmar fannu a cikin lamarin sarkanci wadda sarkawa suke kira gyandi wato addu’a ko maganin da ake aiwatarwa domin neman sa’a.

Bargery (1933 sh. 1030) ya kawo ma’anar kalmar tsaraka a matsayin duk wani abu da ɗan kasuwa yake yin amfani da shi ta fuskar magani domin samun nasarar haɓakar kasuwancinsa. Ya kuma kawo wata ma’ana da take cewa: “Hango haɗari a kuma kauce masa.”

Abin lura a nan shi ne, tsaraka tana iya kasancewa addu’a ko ‘yan ɗebe-ɗeben ganyaye ko hakukuwa ko saƙe-saƙin itatuwa waɗanda akan murza ko a jiƙa domin shafa wa kayan sana’a ko aiki.

Hausawa suna amfani da ganyen zogale wajen yin tsaraka da ƙudurin samun sa’a a fagen saye da sayarwa. Mata masu sayar da kaya iri daban-daban sukan jiƙa ganyen zogale a cikin ruwa, in ya jiƙa, sai a ɗauki ruwan a yi wanka da su. Wasu kuwa, ganyen ne sukan saka a cikin kayan sana’ar da nufin samun kasuwa, sai kuwa a samu biyan buƙata (Kande, 2015). 

Post a Comment

0 Comments