Miyar Zogale, Kwadon Shinkafa Da Zogale, Garin Kwaki Da Zogale, Kwadon Tuwo Da Zogale

An Ciro Daga: Bakura, A.R., & Sani, A-U. (2026). Zogale a ƙasar Hausa: Magani, abinci, tattalin arziki. SAS Publishers. ISBN: 978-978-63958-1-4. https://doi.org/10.5281/zenodo.22682300

 Na

Adamu Rabi’u Bakura

Da

Abu-Ubaida Sani

Miyar Zogale

Kalmar miya tana cikin kalmomin Hausa jinsin sunayen mata. Tana ɗauke da ma’anar romo-romo da ake kaɗa wa kuka ko kuɓewa, ko karkashi ko kuma a zuba masa ganye kamar yakuwa ko alayyaho ko lalo, a haɗa da tuwo ko na shinkafa a ci (BUK, 2006 sh. 347).

Yayin da za a yi miyar zogale ɗanye ko busasshe, sai a nemi abubuwa kamar haka:

a. Nama, idan da halin saya

b. Kayan miya

c. Gishiri

d. Daddawa

e. Mai, kaɗan

f. Zogale ɗanye ko busasshe

Daga nan sai a tafasa nama, ko a soya shi. A markaɗa kayan miya, a haɗa tare da naman a tafasa, a sa gishiri. Lokacin da ya dafu sosai, a tsai da ruwan miya, a sa daddawa da kayan ƙamshi. Idan aka ga ya kusa nuna, sai a zuba ganyen zogale a rufe tukunya, a bar ta ta dahu. Ana iya ci da tuwon shinkafa ko na dawa ko ɓula ko taiba ko sakwara ko hoce.

Hoton Miyar Zogale

Ƙarin Nau’ukan Kwaɗo Da Ake Yi Da Zogale

Kwaɗon zogale da aka yi bayani a sama ya shafi zogale ne kai tsaye a matsayin babban abin da ake kwaɗantawa. Bayan shi wannan nau’in kwaɗo, akwai kuma wasu nau’ukan kwaɗo da ake da su a ƙasar Hausa waɗanda ake sanya zogale a cikinsu a matsayin kayan haɗi. Sani da Umar (2022) sun kawo wasu daga cikinsu. Misalansu sun haɗa da:

Kwaɗon Shinkafa Da Zogale

Irin wannan kwaɗo, ana dafa shinkafa ne dafuwar wasa-wasa kafin a yi shi. Bayan ta dafu, sai a kawo kayan haɗi a kwaɗanta. Kayan haɗin da ake amfani da su sun haɗa da:

a. Albasa

b. Gishiri

c. Gyaɗa

d. Ƙuli-ƙuli

e. Mai (idan an ga dama)

f. Ruwa

g. Shinkafa

h. Tarugu

i. Tattasai

j. Zogale

 Kwaɗon Garin Kwaki Da Zogale

Garin kwaki ma ana kwaɗanta shi tare da dafaffen ganyen zogale. Da fari, ana jiƙa garin kwakin ne, a tace ruwan jikinsa, sannan a shanya shi ya ɗan sha iska. Bayan an dafa zogalen shi ma ya sha iska, sai a gauraya garin kwakin da zogalen tare da sauran kayan haɗi domin samun kwaɗo mai daɗi.

Kayan haɗin da ake amfani da su sun ƙunshi:

a. Garin kwaki

b. Gishiri

c. Ƙuli-ƙuli

d. Mai (idan an ga dama)

e. Ruwa (domin dafawa da jiƙawa)

f. Tumatur da Tattasai

g. Zogale

Kwaɗon Tuwo Da Zogale

Irin wannan kwaɗo ana yin sa ne ta hanyar sarrafa sauran tuwon da ya kwana ko wanda aka rage. Za a yayyanka ko a murjije shi sannan a gauraya shi da dafaffen ganyen zogale. Bayan zogalen ya dafu kuma tuwon ya tsane, sai a haɗa su da sauran kayan haɗi a kwaɗanta domin samun abinci mai ɗanɗano da gina jiki.

Kayan haɗin da ake amfani da su sun ƙunshi:

a. Albasa

b. Barkono (tonka)

c. Kayan yaji

d. Ƙuli-ƙuli

e. Mai (idan an ga dama)

f. Tuwo (gayan tuwo)

g. Zogale

Kunun Zogale

Wannan nau’i ne na kunu da ake haɗawa ta hanyar amfani da ganyen zogale tare da gero. Bambancinsa da sauran nau’o’in kunu shi ne, yayin tafasa ruwan kunun, ana sanya zogalen a tafasa su tare, ko kuma a sanya shi cikin geron yayin da za a kai niƙan gumba domin a niƙo su tare. Wannan kunu yakan kasance yana ɗauke da ƙamshi da kuma ɗanɗanon zogale. Masana suna ba da shawarar amfani da shi domin ɗimbin amfanin da zogale yake da shi ga lafiyar ɗan’adam.

Kayan haɗin da ake amfani da su sun haɗa da:

a. Gero

b. Kayan yaji

c. Ruwa

d. Zogale